Xử lý ra hoa trên chôm chôm, thành và bại

Mùa vụ tập trung từ tháng 5-8 dl. Trong những năm gần đây nhiều nhà vườn Vĩnh Long ứng dụng khoa học kỹ thuật đã xử lý ra hoa mùa nghịch rất thành công, Chôm chôm có mặt trên thị trường gần như quanh năm. Năng suất thay đổi theo giống, tuổi cây và điều kiện canh tác (i) cây 3 năm tuổi có khả năng đạt 15-20 kg/cây, (ii) cây 6 năm tuổi đạt 30-100 kg; (iii) cây 9 năm tuổi đạt 55 – 200 kg, (iv) cây 12 năm tuổi đạt 85 – 300 kg, (v) cây 21 năm tuổi đạt 300 – 400 kg. Tại Vĩnh Long liên tục nhiều năm liền năng suất Chôm chôm đạt từ 16 – 25 T/ha. Giá thay đổi tuỳ theo mùa vụ, vào chính vụ giá rất thấp 1.500 – 2.000 đ/kg, vụ nghịch có khả năng đạt 9.000 – 12.000 đ/kg (Java), 15.000 – 20.000 đ/kg (Chôm chôm nhãn), giá trị kinh tế đạt bình quân 40 – 60 triệu đồng/ha. Tuy nhiên, việc xử lý ra ra Chôm chôm còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu. Kết quả khảo sát của ngành Nông nghiệp vào thời điểm cuối năm 2005, Vĩnh Long có hơn 200 ha xử lý ra hoa thất bại, tỷ lệ ra hoa rất thấp trong khi cùng thời điểm năm 2004, những vườn Chôm chôm nầy có tỷ lệ ra hoa và đậu quả rất cao. Có rất nhiều nguyên nhân ảnh hưởng, trong đó nguyên nhân thời tiết rất quan trọng, vào thời điểm cuối năm 2005, mưa cuối mùa kéo dài, ẩm độ không khí cao thích hợp cho sự phát triển dinh dưỡng hơn sinh dục, mầm lá phát triển mạnh, ức chế sự phát triển của mầm hoa, hiện tượng bông lá hoặc chỉ là những tượt lá non xuất hiện rất nhiều và không đồng loạt (tuỳ thuộc vào thời điểm mưa và lưu lượng mưa), tỷ lệ ra hoa thấp không chỉ xảy ra ở những vườn chỉ áp dụng đơn thuần bằng phương pháp xiết nước, thụ phấn chéo (từ cây Chôm chôm trồng bằng hột nông dân thường gọi là Chôm chôm đực) mà còn xảy ra trên những vườn áp dụng kỹ thuật cao (màng phủ nông nghiệp, sử dụng chất kích thích NAA, GA _3,CT....). Thông thường mặt dưới lá tỷ lệ khí khổng nhiều hơn mặt trên lá, dù khống chế được khả năng hấp thu nước từ bộ rễ, nhưng nếu thời tiết bất lợi (mưa, bão thường xuyên) thì không tránh khỏi khả năng hấp thu nước qua khí khổng lá (khả năng hấp thu nầy càng nhiều về đêm do khí khổng mở), cây sẽ nhanh chóng thay đổi điều kiện sinh dưỡng nêu trên, từ chế độ sinh dục sẽ chuyển sang chế độ sinh dưỡng, cành lá xuất hiện nhiều và nhanh. Biện pháp khắc phục khả thi nên sử dụng các loại phân bón chuyên dùng cho cây ăn trái có hàm lượng lân và Kali khá, giúp tượt mau già trở lại (2-3 đợt tượt già) sau đó tiến hành xử lý ra hoa trở lại. Vì vậy, để xử lý ra hoa chôm chôm thành công cần có biện pháp kiểm soát yếu tố môi trường (màng phủ nông nghiệp, theo dõi diễn biến thời tiết lúc xử lý không nên rớt vào thời điểm mưa kéo dài, bờ bao đảm bảo có thể điều tiết nước theo yêu cầu…), duy trì điều kiện kích thích cho đến khi phát hoa phát triển hoàn toàn mới chấm dứt quá trình kích thích ra hoa. Trong quá trình sử dụng màng phủ nông nghiệp xử lý ra hoa cần lưu ý nếu hoa phát triển chưa hoàn toàn mà dở màng phủ hoặc cho nước vào mương hoặc gặp mưa kéo dài như thời điểm 2005 cây sẽ chuyển sang sinh dưỡng (bông lá), năng suất không cao. Chôm chôm thường có hai loại hoa: hoa đực được tạo nhiều trên cây đực (chiếm 40-60% ở những cây trồng bằng hạt), hoa lưỡng tính được tạo ra nhiều trên những cây cái, hoa lưỡng tính có 2 loại, một số có chức năng như hoa đực và một số có chức năng như hoa cái, tuy nhiên có trên 90% hoa lưỡng tính cái trội trên mỗi chùm hoa, vì vậy để tăng khả năng thụ phấn cần trồng xen trong vườn một số cây Chôm chôm đực, hoặc có thể trồng xen nhiều giống trong một vườn, tăng khả năng thụ phấn chéo, không nên trồng duy nhất 1 giống (chôm chôm nhãn) tỷ lệ đậu trái sẽ thấp. Mặc khác, ở vùng nhiệt đới sự phân hoá mầm hoa thường xảy ra trong hoặc cuối thời kỳ khô, mặc dù cũng có một số nghiên cứu có ảnh hưởng của giống và thời tiết. Trên những cành không cho trái trong năm thì ở năm tiếp theo có khoảng 57% chồi mới cho ra hoa, còn trên những cành mang trái chỉ có khoảng 22% chồi mới ra hoa, do đó việc ra hoa, đậu trái cách năm không còn là vấn đề quan trọng đối với chôm chôm. Trung bình có khoảng 4 mầm được tạo ra từ những cành mang trái đã thu hoạch, chồi phát triển mạnh nhất từ tháng 10-12 dl, sau đó tỷ lệ sinh trưởng chậm dần trong những tháng khô và cây sẽ ra hoa trong tháng 1-2 dll. Vì vậy, khi điều chỉnh trái vụ cần lưu ý thực hiện lúc thời tiết không quá ẩm hoặc mưa nhiều. Xử lý ra hoa đã khó, vấn đề cần quan tâm tiếp theo đó là làm thế nào đề tăng tỷ lệ đậu trái? Trong chuyên mục kỳ sau chúng tôi sẽ giới thiệu tiếp biện pháp tăng tỷ lệ đậu trái cho vườn Chôm chôm hy vọng phần nào sẽ giúp nhà vườn cải thiện đời sống.

Nguồn: Bản tin Nông nghiệp và Nông thôn Vĩnh Long (Số 02, tháng 02/2006)