Xây dựng hệ thống quản lý môi trường trong hoạt động khoáng sản
- Giấy phép
Động lực đầu tiên và rõ ràng nhất là việc cấp giấy phép hoạt động cho các doanh nghiệp. Khi được cấp, các giấy phép này đã ràng buộc nhiều điều kiện đối với mỗi hoạt động khai thác mỏ, trong đó kiên quyết nhất là việc chịu trách nhiệm và quản lý các ảnh hưởng về môi tưrờng trong khai thác. Hiện trên thế giới có rất nhiều cơ quan cùng có thẩm quyền cấp giấy phép liên quan đến hoạt động khai thác.
Tại Mỹ và Canada , doanh nghiệp phải chịu sự quản lý của các cơ quan cấp vùng và cấp bang khác nhau. Ví dụ như ở Canada, các cơ quan chuyên trách cấp vùng bao gồm: Bộ Môi trường, Bộ Tài nguyên, Bộ Năng lượng và Mỏ. Ở các giai đoạn khác nhau trong một đời mỏ sẽ được cấp các giấy phép cho các hoạt động khác nhau. Giấy phép thăm dò cho phép các hoạt động khoan lấy mẫu và công tác phục hồi sau thăm dò. Quá trình xây dựng và khai thác thì chỉ cần cấp một giấy phép và giấy phép này cũng nêu chi tiết kế hoạch phục hồi đất đai sau khai thác. Thông thường thì giấy phép cho hoạt động khai thác sẽ được sửa đổi sau khi kết thúc khai thác, nhưng trong một số trường hợp có thể được sử dụng lại cho công tác phục hồi sau khai thác.
Tại miền Tây Australia , Bộ Dầu và Mỏ là cơ quan cấp giấy phép khai thác mỏ. Ngoài ra, việc xây dựng cũng cần được sự chấp thuận ở cấp nhà nước thông qua Đạo luật về Bảo vệ Môi trường và Đa dạng sinh học (1999) yêu cầu về đánh giá tác động môi trường trong và sau khi khai thác. Chủ các dự án khai thác còn cần một số giấy phép khác do Sở Bảo tồn và Môi trường và Sở Quản lý Nguồn nước cấp.
Tại Papua New Guinea (PNG), việc khai thác mỏ do Bộ Bảo tồn và Môi trường cùng với Bộ Tài nguyên Khoáng sản PNG quản lý và cấp giấy phép.
Tại châu Âu, các nước thành viên Liên minh châu Âu (EC) đều phải tuân thủ theo chế độ thống nhất về Kiểm soát và Ngăn ngừa ô nhiễm và các giấy phép duyệt xét những tác động môi trường (không khí, đất, nước) do hoạt động khai thác gây nên. Việc theo dõi, chỉ đạo những vấn đề này thuộc chức năng của các cơ quan chuyên trách mỗi nước. Ví dụ như tại Mỹ, những giấy phép này được gọi là giấy phép Môi trường và do Cơ quan Môi trường của Mỹ quản lý.
Các loại giấy phép này đòi hỏi người được cấp phép phải liệt kê chi tiết trình tự và thực tiễn vận hành nhằm tránh những sự cố bất thường. Tại một số nước còn nêu ra những yêu cầu nhất thiết phải áp dụng công nghệ đặc biệt - BAT (Công nghệ hữu dụng nhất - Best Available Technology) có khả năng sản sinh ít chất thải nhất, sử dụng vật liệu ít nguy hiểm, có khả năng tái chế...
Các giấy phép cũng yêu cầu duy trì một chương trình quan trắc liên tục với những mục tiêu định trước, đó là các chỉ số biến đổi về bụi, tiếng ồn, thời tiết ... hàng giờ, hàng ngày hàng tháng và hàng năm. Mẫu dùng để quan trắc được thu thập từ bãi thải đất đá cơ sở xử lý chế biến quặng và các nguồn nước xả thải. Bất kỳ những tác động xấu đến môi trường phải được xác định và báo cáo cho cơ quan quản lý trong vòng 24 giờ sau khi xảy ra. Cần phải đưa ra các biện pháp xử lý và trong trường hợp những vi phạm vẫn tiếp tục vượt quá giới hạn thì có thể bị truy tố và rút giấy phép.
- Mong muốn của cổ đông
Ngoài các giấy phép theo quy định của pháp luật, các cổ đông của những công ty khai thác khoáng sản cũng đưa ra những yêu cầu ngày càng cao trong việc quản lý những tác động về môi trường. Những biện pháp quản lý phù hợp không những sẽ đem lại các kết quả tích cực trong sản xuất và kinh doanh mà còn giúp chủ mỏ và các cổ đông tránh được những ràng buộc trách nhiệm pháp lý khi mà gần đây liên tiếp xảy ra những phát hiện về nồng độ kim loại nặng tăng cao trong máu trẻ em tại khu vực khai thác mỏ. Đã xảy ra nhiều trường hợp các nhà đầu tư tạm dừng hoặc rút vốn đầu tư khỏi các doanh nghiệp khi xuất hiện những thông tin về hoạt động khai thác mỏ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường cộng đồng dân cư.
Trong một số trường hợp nghiêm trọng, cử tri còn yêu cầu chính phủ có trách nhiệm thu thập và báo cáo các số liệu cụ thể về phát thải ô nhiễm toàn quốc do hoạt động khai thác mỏ gây nên. Như ở Australia , ủy ban Kiểm soát ô nhiễm Quốc gia NPL (National Pollution lnventory) yêu cầu các công ty đủ tiêu chuẩn phải lập báo cáo về sự phát thải 93 loại chất được xem như có ảnh hưởng tiềm ẩn đến môi trường và sức khỏe con người. Tương tự như vậy, Ủy ban Kiểm soát phát thải Chất độc hại tại Mỹ cũng buộc các doanh nghiệp mỏ phải báo cáo thông tin, các công ty cũng phải lập các báo cáo đặc biệt như Báo cáo Giám sát Đổ thải - DMR (Discharge Monitoring Reports). Tại Canada , theo quy định của Cơ quan Giám sát Phát thải ô nhiễm Quốc gia, các mỏ than có trách nhiệm lập báo cáo phát thải ô nhiễm tại khu vực bãi thải đất đá và quặng đuôi. Tại châu Âu, Cơ quan Quản lý Chuyển giao và Phát thải Chất ô nhiễm châu Âu (E-PRTR) lưu giữ các số liệu báo cáo hàng năm của 24.000 cơ sở công nghiệp trải khắp châu Âu.
- Uy tín của công ty
Những nỗ lực ngày càng tăng trong hoạt động bảo vệ môi trường đã nâng cao giá trị của công ty khai thác và tới nay, rất nhiều công ty khai thác mỏ có các trang Web để những người ủng hộ có thể bày tỏ quan điểm riêng. Mục đích của các trang Web này là gắn trách nhiệm của doanh nghiệp vào lợi ích chung của cộng đồng thông qua sự giám sát đánh giá, giám sát của dân cư trong khu vực.
Tới nay, rất nhiều công ty khai thác mỏ đã đạt được tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ môi trường LSO 14001. Quá trình kiểm tra, đánh giá này yêu cầu một công ty phải có khả năng nhận biết và quản lý các tác động môi trường rộng khắp, không chỉ nằm trong phạm vi hoạt động khai thác mỏ của công ty. Ngoài ra, công ty còn phải lập kế hoạch bao gồm các mục tiêu quan trắc, duyệt xét và cải thiện môi trường liên tục trong nhiều năm.
Hàng năm, các công ty khai thác mỏ phải chi hàng triệu đô la cho các hoạt động quản lý môi trường và theo Công ty Dữ liệu về An toàn, Sức khỏe Môi trường EHS Data có rất nhiều khách hàng cũng phải bỏ ra 350.000 USD mỗi năm chỉ để quan trắc một vị trí đơn lẻ. Tuy nhiên, với mức đầu tư này chúng ta thường không nhận được các thông tin có giá trị thực. Nguyên nhân cơ bản là, theo thông lệ, các công ty sẽ thường bắt đầu thu thập số liệu từ các bảng biểu đã được lưu giữ trong nhiều năm từ nhiều nguồn khác nhau. Theo thời gian, các thông tin này trở nên sai lạc và không thể sử dụng được.
Công ty Dữ liệu về An toàn, Sức khỏe và Môi trường - EHS Data hiện lưu giữ các sản phẩm dữ liệu được cập nhật thường xuyên với độ tin cậy cao, có khả năng giúp đỡ các nhà sản xuất trong việc quản lí môi trường trong khai thác mỏ, tiết kiệm chi phí và mức độ rủi ro thấp .
