Xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ mới

Hiền tài là nguyên khí của đất nước. Nguyên khí thịnh thì nước mạnh và vươn cao; nguyên khí suy thì thế nước yếu và xuống thấp. Bởi vậy các bậc thánh đế, minh vương chẳng ai không lấy việc gây dựng người tài, kén chọn kẻ sĩ, bồi đắp nguyên khí làm việc đầu tiên. Kẻ sĩ đối với đất nước quan trọng là thế cho nên quý trọng kẻ sĩ không biết thế nào là cùng. Ðã quý trọng bằng khoa danh, lại tôn trọng bằng tước trật; ơn ban đã lớn cho là chưa đủ. Lại còn đề tên ở Tháp Nhạn (1)  ban danh Long Hổ (2) mở tiệc Văn Hỷ (3) triều đình mừng được người tài. Không việc gì không làm tới mức cao nhất.

... Ôi! Kẻ sĩ chốn trường ốc lều tranh, phận thật nhỏ mọn mà được triều đình đề cao rất mực như vậy, há không biết phải làm thế nào để tự trọng bản thân mà toan bề báo đáp sao?

Hãy đem họ tên những người đỗ khoa này mà điểm lại. Người đem văn học chính sự tô điểm cho cảnh trị bình, được quốc gia tin dùng suốt mấy chục năm kể cũng nhiều. Việc dựng tấm đá này ích lợi biết bao, kẻ ác lấy đó làm răn, người thiện theo đây mà gắng, dẫn việc dĩ vãng, chỉ lối tương lai, vừa để rèn luyện danh tiết cho sĩ phu vừa để củng cố mệnh mạch (4) cho đất nước. Thánh thần làm ra đâu phải uổng. Ai đó xem bia nên hiểu ý sâu này.

Bề tôi kính ghi. Bề tôi, Phụng trực đại phu. Hàn lâm viện Thừa chỉ, Ðông các Ðại học sĩ Thân Nhân Trung sắc soạn. Bề tôi, Cẩn sự lang, Trung thư giám chính trị, Nguyễn Tủng vâng sắc viết. Bề tôi, Mậu Lâm lang, Kim Quang môn Ðãi chiếu, Tô Ngại vâng sắc viết triện.

Bia lập ngày Rằm tháng Tám niên hiệu Hồng Ðức thứ 15 (5) nước Việt.(Quốc Tử Giám Trí tuệ Việt - Ðỗ Văn Ninh, NXB Thanh niên, 1999; tr 111-112).

Ðoạn này được khắc trên bia tấm bia thứ 12 trong Bảng thống kê các khoa thi Ðình triều Lê, Khoa Nhâm Tuất niên hiệu Ðại Bảo năm thứ 3 (1442) Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Thăng Long.

Hiền tài là nguyên khí của đất nước. Nguyên khí thịnh thì nước mạnh và vươn cao; nguyên khí suy thì thế nước yếu và xuống thấp. Câu này đã nói lên tầm quan trọng của đội ngũ trí thức, giữ vai trò có ý nghĩa quyết định trong công cuộc xây dựng đất nước của ông cha xưa.

Sự phát triển đội ngũ trí thức cách mạng Việt Nam, theo tôi, có thể chia làm ba thời kỳ: Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945; sau Hòa bình lập lại năm 1954 và sau khi nước nhà thống nhất 1975.

Sau Cách mạng Tháng Tám, trong những ngày đầu thành lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Kiến thiết cần có nhân tài. Nhân tài nước ta dù chưa nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài càng ngày càng phát triển, càng thêm nhiều. Trên báo lúc bấy giờ còn đăng bài: "Tìm người tài" của Bác:

"Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài. Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài có đức.

E vì Chính phủ nghe không đến, thấy không khắp, đến nỗi những bậc tài đức không thể xuất thân. Khuyết điểm đó tôi xin thừa nhận.

Nay muốn sửa đổi điều đó và trọng dụng những kẻ hiền năng, các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài đức, có thể làm được những việc ích nước lợi dân thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết.

Báo cáo phải nói rõ: tên tuổi, nghề nghiệp, tài năng, nguyện vọng và chỗ ở của người đó.

Hạn trong một tháng, các cơ quan địa phương phải báo cáo cho đủ".(6)

Kết quả đã thu hút được những trí thức nổi tiếng tham gia xây dựng đất nước buổi ban đầu cách mạng. Chính phủ lâm thời vừa mới thành lập đã phải đương đầu với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Mặc dù gặp muôn vàn khó khăn, thiếu thốn, nhưng với tinh thần yêu nước và cách sử dụng nhân tài khéo léo của Bác Hồ, hầu hết trí thức lúc này đã đem hết tâm sức của mình phụng sự Tổ quốc.

Năm 1954, hòa bình lập lại trên miền bắc. Các trường Dự bị đại học và Quân Y từ chiến khu về Thủ đô, thành lập Trường đại học Sư phạm Khoa học, Trường đại học Bách khoa, Trường đại học Y Dược, Trường đại học Nông nghiệp thu hút học sinh từ chiến khu về và những học sinh cũ trong thành.

Từ các trường hạt nhân này đào tạo đội ngũ thầy giáo cho các trường đại học khác sau này. Ðồng thời tiếp tục đưa học sinh đi đào tạo ở các nước xã hội chủ nghĩa, đã hình thành đội ngũ đông đảo trí thức phục vụ công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và xây dựng đất nước trên các lĩnh vực khoa học, kinh tế, xã hội. Ðó là tầm nhìn chiến lược của Ðảng ta trong công tác đào tạo đội ngũ trí thức.

Năm 1975, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thắng lợi, nước ta hoàn toàn thống nhất. Chúng ta đưa cán bộ vào tiếp quản các Trường đại học miền nam sát cánh làm việc cùng đội ngũ trí thức dưới chế độ cũ. Các trường đại học tiếp tục mở cửa đào tạo sinh viên trở thành các thầy giáo, kỹ sư các lĩnh vực phát triển đội ngũ trí thức có đủ trình độ, năng lực xây dựng đất nước.

Ðể "Xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HÐH đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế", chúng tôi xin nêu mấy kiến nghị:

1- Cải tiến chương trình, phương pháp đào tạo trong hệ thống các trường đại học, cao đẳng và dạy nghề cho phù hợp với nhu cầu đòi hỏi của sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hội nhập toàn cầu.

2- Nên có bộ phận nghiên cứu phương pháp sử dụng và đối xử với trí thức của ông cha xưa và của Bác Hồ và rút ra những bài học thiết thực cho công việc quản lý và sử dụng đội ngũ trí thức ngày nay.

3- Tổng điều tra, phân loại toàn bộ đội ngũ trí thức thuộc các lĩnh vực khoa học kinh tế, khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, sắp xếp lại cho phù hợp với khả năng và trình độ. Tuyển chọn những người có trình độ kiến thức cao, có tầm tư duy tốt, có đức, đặt vào vị trí công tác quản lý.

4- Cứ sau 5, 10, 15, 20 năm... nên có một đợt tổng kết những hoạt động, đóng góp của đội ngũ trí thức trên các lĩnh vực chuyên môn, phân tích rút ra những điểm mạnh, điểm yếu để phát huy, khắc phục, và có chương trình bồi dưỡng, đào tạo.

5- Từ những kết quả trên có thể sắp xếp lại đội ngũ trí thức cho phù hợp với chuyên môn của họ và có thể khen thưởng và đãi ngộ kịp thời với những người đã có công đóng góp trong thời gian qua.

Quan tâm bồi dưỡng, đào tạo và sắp xếp, sử dụng đúng khả năng, trình độ của trí thức sẽ góp phần quan trọng trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HÐH đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế.

---------

(1) Tháp Nhạn: Ngọn tháp chùa Từ Ân huyện Trường An, tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc). Theo lệ nhà Ðường từ niên hiệu Thần Long đời vua Ðường Trung Tông (705-707) trở đi, những tiến sĩ mới đỗ được ăn yến ở Khúc Giang và đề tên lên Tháp Nhạn.

(2) Long Hổ: Thời nhà Ðường, Lục Tuyên Công chủ trì một khoa tiến sĩ, những người đỗ đều là những nhân tài nổi tiếng. Người bấy giờ gọi bảng đề tên các ông là Long Hổ bảng.

(3) Văn Hỷ: Nghe tin vui; Tiệc mừng những người mới đỗ.

(4) Mệnh mạch: Bộ phận trọng yếu như huyết mạch con người.

(5) Hồng Ðức năm thứ 15: Năm 1484, đời Lê Thánh Tông.

Hiền tài: Có đủ đức tài (Từ điển Tiếng Việt NXB KHXH, 1988 tr 459).
(6) Hồ Chí Minh T2.T4.Tr 451.

Nguồn: nhandan.com.vn 9/4/2008