Xác định ngộ độc siêu tốc
Tìm nhanh “thủ phạm” với 1 loại gen
Hiện nay việc xác định vi sinh vật trong thực phẩm chủ yếu dựa trên phương pháp nuôi cấy tế bào kết hợp với các thử nghiệm sinh hóa, miễn dịch. Các quy trình này khá phức tạp, cần có kỹ thuật viên có tay nghề cao và thường mất nhiều thời gian (2 - 6 ngày). Do vậy, trong nhiều trường hợp các phương pháp này chưa đáp ứng được yêu cầu kiểm tra, giám sát, kiểm dịch... Một số công ty nước ngoài đã bắt đầu tiếp cận thị trường Việt Nam giới thiệu các bộ kít để xét nghiệm nhanh vi sinh vật gây bệnh có trong thực phẩm hoặc giám sát vệ sinh thực phẩm. Tuy nhiên do giá bán cao, sản phẩm chưa đầy đủ chủng loại thích hợp nên các phương pháp xét nghiệm nhanh này chưa được ứng dụng rộng.
Làm thế nào để phát hiện nhanh vi khuẩn trong thực phẩm và có thể ứng dụng rộng rãi trong thực tế? Trả lời câu hỏi này, PGS. TS Trần Linh Thước cho biết, dựa trên kỹ thuật sinh học phẩn tử PCR (polymerase chain reaction) với phản ứng sinh hóa có thể nhân nhanh các gen của vi khuẩn với số lượng hàng triệu lần, trong một khoảng thời gian cực ngắn (từ 10 phút đến 2 giờ) tùy chủng loại vi khuẩn. Hiện nhóm nghiên cứu đã xây dựng hoàn chỉnh 12 quy trình xét nghiệm với các bộ kít xác định nhanh sự hiện diện vi khuẩn trong mẫu thực phẩm: E.coli, E. coli 0157: H7, Salmonella ssp., Shigella ssp., Vibrio cholerae, V. parahaemolyticus, Staphylococcus aureus, Clostridium botulinum, C. perfringens, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes và campylobacter ssp. Dây là những vi sinh vật gây ngộ độc và lây bệnh nguy hiểm cho người.
PGS. TS Trần Linh Thước giải thích, nếu kỹ thuật nuôi cấy vi khuẩn trước đây muốn xác định chính xác thì cần một số lượng mẫu tế bào nhất định hoặc tốn thời gian nuôi cấy tăng sinh khá dài thì kỹ thuật PCR chỉ cần... một đoạn gen chuyên biệt của vi khuẩn là phát hiện ra “thủ phạm”. Từ đoạn gen này có thể nhân nhanh trong môi trường thích hợp. Kẻ “thủ ác” sẽ nhanh chóng xuất đầu lộ diện. Việc phát hiện nhanh này sẽ giúp cho ngành y tế có biện pháp xử lý kịp thời các trường hợp bị ngộ độc và ngăn chặn các bệnh do vi sinh vật tồn tại trong thực phẩm.
Nhiều ứng dụng thiết thực
Quy trình và các bộ kit PCR xét nghiệm do PGS. TS Trần Linh Thước nghiên cứu đã được các phòng thí nghiệm chuyên môn: Viện Vệ sinh y tế công cộng, Viện Pasteur TP HCM, Trung tâm Y tế dự phòng TH HCM, Trung tâm Tiêu chuẩn đo lường chất lượng III, Trường ĐH Y dược TP HCM, Trung tâm Thú y vùng TP HCM... ghi nhận độ tin cậy, chính xác cao và đề nghị ứng dụng vào thực tiễn.
Theo các nhà khoa học, kỹ thuật PCR với các bộ kit có thể ứng dụng trong các xét nghiệm HIV, lao, viêm gan do siêu vi... trên người. Một lĩnh vực khác có thể ứng dụng kỹ thuật này một cách tiết kiệm và hiệu quả là kiểm tra độ nhiễm khuẩn trong chế biến thủy hải sản. Ngoài ra trong ngành thú y cũng có thể ứng dụng phương pháp này để chẩn đoán nhanh bệnh cúm gia cầm H5N1, bệnh lở mồm long móng, bệnh dịch tả...
Giá thành một bộ kit PCR thử nhanh chỉ hơn 30.000 đồng. Trong khi đó, với những bộ kit tương tự các công ty nước ngoài chào từ 5 đến 7 USD. Hiện Công ty chế biến thủy sản Hải Việt (Công ty Hải Việt - Vũng Tàu) là đơn vị chế biến thủy sản đầu tiên ứng dụng kỹ thuật PCR vào kiểm tra các vi khuẩn Salmonella, E. coli... trong tôm, cá mực. Đại diện Công ty Hải Việt cho biết, kỹ thuật này mang lại hiệu quả cao trong sản xuất, giúp công ty phát hiện nhanh các lô hàng vấy nhiễm khuẩn, kịp thời xử lý trước khi nhập và xuất hàng, nhằm tránh những thiệt hại về kinh tế và ảnh hưởng đến uy tín kinh doanh.
