Virus những mối đe doạ trong tương lai

Thật vậy, ở nhiều quốc gia phát triển, trong vòng một thế kỷ, tuổi thọ của con người tăng từ 40 lên 70 tuổi. Một kỷ lục! Ở những năm 1950 - 1960, các lãnh đạo y tế các nước phát triển cho rằng từ nay các bệnh viêm nhiễm đã được ức chế.

Đến năm 1977, bệnh đậu mùa đã được diệt trừ trên toàn cầu. Từ đó, người ta chỉ còn nhắm vào các bệnh tim mạch và ung thư để nghiên cứu và chữa trị.

Kinh nghiệm cho thấy: lúc nào, các yếu tố viêm nhiễm, nguồn gốc virus, vi khuẩn hay ký sinh trùng cũng đeo đuổi loài người trong hiện tại và tương lai. Trong 30 năm nay, nhiều bệnh như bệnh AIDS, sốt xuất huyết Ebola và đồng thời nhiều vi khuẩn, ký sinh trùng đã kháng với nhiều thuốc. Các virus mới xuất hiện là nguyên nhân gây 2/3 số bệnh nhân viêm nhiễm hiện nay. Các virus mới này như SARS, H5N1 từ các ổ súc vật đã lan sang con người.

Từ Trung Quốc đến Thổ Nhĩ Kỳ

Tế bào lympho T đang bị HIV nhiễm và tấn công.

Tại sao các virus súc vật lại đột ngột xuất hiện và viêm nhiễm con người? Theo GS Luc Montagnier, có nhiều nguyên nhân:

- Những năm gần đây, súc vật tiếp súc với con người nhiều hơn. Chăn nuôi phát triển, con người chăn nuôi gia súc nhiều hơn và gần nhà, nên virus từ vật nuôi dễ dàng lan truyền sang người như virus Nipal ở heo (Đông Nam Á), virus cúm H5N1 (Hồng Kông), Borna virus viêm ngựa.

- Nhằm tăng cường lượng thức ăn mới, con người đã đưa con vật bình thường sống hoang dã về trang trại chăn nuôi (như cầy hương).

- Phương tiện chuyên chở ngày càng đa dạng và càng nhanh. Con người không những chỉ sử dụng thực phẩm của địa phương, mà còn dùng thịt, cá, rau quả từ những nơi rất xa, do đường hàng không mang đến cho con người. Các phương tiện chuyên chở hàng không cũng là vectơ quan trọng mang mầm bệnh cho cả hành tinh. Trong vòng vài giờ, virus SARS từ Hồng Kông đã đáp đến Canada , virus H5N1 từ Trung Quốc đến Thổ Nhĩ Kỳ.

Virus đáng sợ và bí hiểm

Virus SARS

Để sống sót và phát triển, virus cần sống ký sinh ở một tế bào. Virus không có khả năng phát triển tự nhân lên, mà chỉ có thể nhân lên khi xâm nhập vào tế bào sống. Virus không chứa nhữngthông tin di truyền cho sự tổng hợp ra những chất chuyển hoá cơ bản và năng lượng cần thiết cho nó. Chính vì vậy mà nó phải phụ thuộc vào các sinh vật khác. Nó nhân lên bằng cách dùng những hệ thốngenzym của tế bào. Axit nucleic của virus điều khiển việc tổng hợp của tế bào trong quá trình sản xuất ra những virus mới.

Một vấn đề lớn là trên hành tinh chúng ta luôn có sự đổi mới những loại virus. Một số virus bị con người tấn công và ức chế. Nhưng một số virus mới lại xuất hiện, mặc dù con người có nhiều chuẩn bị đề phòng.

- Các hệ thống theo dõi các bệnh mới đã được Tổ chức Y tế thế giới lắp đặt ở nhiều nơi như “Y tế Canada ”.

- Hệ thống cấp báo và hành động.

- Một số hệ thống gồm cả trăm phòng thí nghiệm nghiên cứu về virus.

Hậu quả thời tiết khô hạn đối với cơ thể

Hiện nay, trái đất nóng dần gây hiệu ứng nhà kính, các côn trùng vectơ virus làm xuất hiện các bệnh nhiệt đới ở các nước phương Tây (sốt rét). Những thay đổi lớn về khí hậu làm xuất hiện dịch bệnh. Một ví dụ: Sự nóng dần lên của dòng hải lưu El Nino từ chục năm nay đã gây ra khô hạn trầm trọng ở một bên Thái Bình Dương, phía Bắc Nam Mỹ; và mưa như trút, lũ lụt ở phía Tây. Một số dân ở vùng bị nạn mắc bệnh sốt xuất huyết (dengue). Virus được di chuyển bởi muỗi vectơ. Hơn nữa, khô hạn làm ứ đọng nước tù, bị ô nhiễm bởi chất thải và hoá chất. Đó sự thật là những bể chứa vi khuẩn! Hậu quả của khô hạn có thể là tai hoạ huỷ diệt; giảm diệt tích trồng trọt, gây nạn đói, hàng loạt người phải di cư, kéo theo di chuyển đàn gia súc vật nuôi và chuột, vectơ gây bệnh. Thiếu nước gây thiếu vệ sinh, tạo nguy cơ viêm nhiễm và dịch bệnh.

Khí hậu “trái đất” thay đổi

Từ 20 - 30 năm qua, trong bầu khí quyển toàn cầu, khí carbonic (CO ₂) tăng làm trái đất nóng dần, lượng khí oxy giảm. Hoạt động của con người làm ô nhiễm môi trường (chuyên chở, nhà cửa, kỹ nghệ). Tất cả các quốc gia đều nhận thấy điều này, nhưng một số làm ngơ và chỉ nghĩ đến lợi ích riêng tư.

Sự phá rừng ồ ạt ở Tây Phi, vùng Amazone và Malaysia làm các thú hoang dã như khỉ phải tìm nơi khác để kiếm thức ăn. Chúng di chuyển đến làng xóm, mang theo virus đặc thù của chúng, làm xuất hiện các dịch bệnh như dịch sốt vàng da ở châu Phi. Mặt khác, rừng bị thu hẹp, rất nhiều thực vật, nấm mốc có ích cho sức khoẻ, cũng bị tiêu huỷ. Các công ty dược phẩm cũng sẽ gặp khó khăn trong việc tìm dược thảo để sản xuất thuốc.

Theo Claude Manuguerra, nhà virus học - Viện Pasteur Paris, con người cần phải cẩn thận hơn, sáng suốt hơn, phải luôn luôn bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Khi làm một dự án lớn, như xây dựng một đập thuỷ điện, cần phải nghiên cứu về tác động môi trường và vi sinh vật để tránh các thảm hoạ do virus của súc vật gây bệnh cho con người.

Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 330, 15 - 4 - 2007, tr 14