Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 18/07/2011 18:13 (GMT+7)

Vinh dự của một nhân cách khoa học toàn vẹn

Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn của Pháp được thành lập từ năm 1663, là một trong những Viện Hàn lâm lâu đời và danh tiếng của Học viện Pháp quốc (Institut de France). Đây là một Viện Hàn lâm về khoa học nhân văn, chuyên nghiên cứu các lĩnh vực khảo cổ học, lịch sử và ngữ văn thời cổ đại, trung đại cho đến thời cổ điển trên không gian lịch sử rộng lớn từ Tây Âu đến Viễn Đông.


Bởi vậy việc GS. Phan Huy Lê được Viện này bầu là Viện sĩ là một vinh dự lớn không phải chỉ của riêng Giáo sư mà của cả giới khoa học nước nhà. Nhân dịp này, chúng tôi xin điểm lại một số nét chính trong cuộc đời khoa học của Giáo sư – một chuyên gia đầu ngành về lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê sinh ngày 23-2-1934 tại xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Ông là hậu duệ của Thượng thư, nhà ngoại giao Phan Huy Ích, nhà bác học Phan Huy Chú, Thượng thư - nhà văn hóa Phan Huy Vịnh. Thân sinh ông là Lang trung Bộ Hình triều Nguyễn Phan Huy Tùng đỗ Hội nguyên và Tam giáp đồng tiến sĩ khoa Quý Sửu - năm 1913. Mẹ ông là người dòng họ Cao Xuân giàu truyền thống khoa bảng với các danh nhân: Cao Xuân Dục, Cao Xuân Tiếu, Cao Xuân Huy.

Năm 1956, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội thành lập gồm 4 khoa: Toán - Lý, Hoá - Sinh, Văn và Sử. GS. Phan Huy Lê lúc ấy vừa tốt nghiệp cử nhân Sử - Địa đã được nhận ngay vào Bộ môn Lịch sử Việt Nam cổ trung đại của Khoa Lịch sử dưới sự chỉ dẫn trực tiếp của nhà văn hóa bậc thầy, GS. Đào Duy Anh. Ngay từ khi còn làm trợ lý giảng dạy, ông đã được các Giáo sư Trần Văn Giàu, Đào Duy Anh giao cho viết bài giảng và đảm nhiệm các công việc của những chuyên gia thực thụ. Có lẽ vì thế mà chỉ 2 năm sau, khi GS. Đào Duy Anh chuyển công tác về Viện Sử học, mới 24 tuổi đời, thầy giáo trẻ Phan Huy Lê đã vững vàng trong trọng trách của một Chủ nhiệm bộ môn đứng mũi chịu sào tổ chức và xây dựng một ngành học giữ vị trí then chốt trong hệ thống các môn học về khoa học xã hội Việt Nam.

Sự nghiệp khoa học của GS. Phan Huy Lê được chia ra thành 4 mảng lớn gần tương đương nhau và đều ở mức rất cao (từ 104 đến 120 công trình). Thật hiếm có một học giả có khối lượng các công trình nghiên cứu đồ sộ và đạt đến đỉnh cao trên nhiều lĩnh vực chuyên môn.

Ông là một trong những chuyên gia hàng đầu về lịch sử Việt Nam và nhận được nhiều giải thưởng do nhà nước trao tặng: GS. Phan Huy Lê được phong học hàm Giáo sư năm 1980, danh hiệu Nhà giáo ưu tú năm 1988, danh hiệu Nhà giáo nhân dân năm 1994; Giải thưởng Nhà nước năm 2000. Ông cũng là người Việt đầu tiên được Nhật Bản trao tặng Giải thưởng quốc tế văn hóa châu Á Fukuoka năm 1996. Năm 2002, ông được Chính phủ Pháp trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm.

Từ năm 1988 cho đến nay, GS. Phan Huy Lê liên tục là Chủ tịch Hội Sử học Việt Nam. Ông còn giữ cương vị lãnh đạo chủ chốt và là ủy viên của nhiều Hội đồng Quốc gia như Hội đồng Quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển Bách khoa, Hội đồng Chính sách Khoa học và Công nghệ Quốc gia, Hội đồng Lý luận Trung ương, Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐH Quốc gia Hà Nội, Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước, Hội đồng Quốc gia Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước, Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia... Ở cương vị nào, ông cũng đều có những đóng góp xuất sắc.

Trong những năm qua Hội Khoa học lịch sử Việt Nam đã có tiếng nói quan trọng góp phần xác định giá trị lịch sử - văn hóa để tiến hành lập hồ sơ công nhận Hoàng thành Thăng Long là Di tích đặc biệt cấp quốc gia và phát triển thành hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Người "đứng mũi chịu sào” đưa ra những kiến nghị đầy tinh thần trách nhiệm, khoa học và đau đáu nỗi lòng với những di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội là GS Phan Huy Lê, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử VN.

Cùng với hoạt động nghiên cứu, Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Nhà Sử học Phan Huy Lê còn dành tâm huyết nghề nghiệp của mình truyền lại cho các thế hệ sinh viên. Ông một trong "Tứ trụ” của nền sử học hiện đại Việt Nam như cách vinh danh của nhiều thế hệ học trò: "Lâm – Lê – Tấn – Vượng” (các giáo sư Đinh Xuân Lâm, Phan Huy Lê, Hà Văn Tấn, Trần Quốc Vượng). Với nhiều thế hệ sinh viên Đại học Tổng hợp (cũ), nhắc đến thầy Lê là nhớ đến một giọng nói trầm ấm, biểu cảm, khúc triết và uyên bác. Những ai đã từng được nghe ông giảng thì không chỉ "tâm phục khẩu phục''về kiến thức, tri thức sâu rộng mà còn thấy ở ông một phong cách, một thế ứng xử đầy minh triết, một nhân cách khoa học toàn vẹn.

Quê hương của GS Phan Huy Lê là vùng Núi Hồng Sông Lam nhưng Hà Nội coi ông là một trong những công dân tiêu biểu nhất của Thủ đô.

Xem Thêm

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.