Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam

Sáng 18/5 tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức tọa đàm kỷ niệm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5 với chủ đề "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong kiến tạo mô hình tăng trưởng mới". Sự kiện diễn ra trực tiếp kết hợp trực tuyến tới các Liên hiệp Hội địa phương trên cả nước.

Quang cảnh buổi tọa đàm

Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi cả nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại lễ kỷ niệm, hai doanh nghiệp lớn đã đồng hành tài chính với Liên hiệp Hội Việt Nam, Công ty cổ phần HTC Viễn thông quốc tế trao tặng 1 tỷ đồng, trong khi Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP. Hồ Chí Minh đóng góp 500 triệu đồng cho các hoạt động nghiên cứu khoa học của hệ thống.

TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam, phát biểu khai mạc tọa đàm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5/2026

Phát biểu khai mạc, TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, Liên hiệp Hội Việt Nam hiện có 126 hội thành viên, gồm 92 Hội ngành toàn quốc và 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng 575 tổ chức khoa học và công nghệ. Toàn hệ thống tập hợp khoảng 3,7 triệu hội viên, trong đó 2,2 triệu người là trí thức, chiếm tới 32,5% tổng số trí thức cả nước.

TSKH. Phan Xuân Dũng nhấn mạnh vị trí của Việt Nam trên bản đồ sáng tạo thế giới khi Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO) công bố tại Geneva rằng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam năm 2025 đạt hạng 44 trên 139 quốc gia và nền kinh tế. Ông đặt ra yêu cầu thẳng thắn với đội ngũ trí thức cả nước: "Chúng ta phải quyết tâm rằng bằng trí tuệ tổ chức Việt Nam thì không có gì mà không thể làm được."

GS.VS Châu Văn Minh, Bí thư Đảng ủy  Liên hiệp Hội Việt Nam  và TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam tặng  hoa cảm ơn đại diện nhà tài trợ tại lễ tiếp nhận hỗ trợ hoạt động khoa học, công nghệ và công tác Đảng ngày 18/5/2026

Năm đột phá của mô hình tăng trưởng mới theo nghị quyết 57-NQ/TW

Từ đầu cầu Hải Phòng, TS. Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hải Phòng, trình bày tham luận phân tích sâu về bản chất của mô hình tăng trưởng mới mà Việt Nam đang hướng tới. Theo ông, sự chuyển dịch cốt lõi là từ tăng trưởng dựa trên tài nguyên và lao động giá rẻ sang tăng trưởng dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo, gắn chặt với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

TS. Bùi Thanh Tùng chỉ ra năm điểm đột phá trọng tâm trong Nghị quyết 57 mà Liên hiệp Hội cần bám sát. Thứ nhất là tầm nhìn về tư liệu sản xuất mới, khi dữ liệu được xác định là tài nguyên và các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và bán dẫn trở thành trục phát triển. Thứ hai là lần đầu tiên chủ trương chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu khoa học được ban hành thành chính sách, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các ý tưởng đột phá. Thứ ba là mục tiêu tài chính táo bạo với kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP vào năm 2030, chi cho nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP và bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho khoa học công nghệ.

Điểm đột phá thứ tư là xây dựng mạng lưới doanh nghiệp, hướng tới có từ 5 đến 10 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến, thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu đặt trụ sở nghiên cứu tại Việt Nam và định vị trường đại học là trung tâm của hệ sinh thái khởi nghiệp. Thứ năm là nâng tầm năng lực số quốc gia thông qua phủ sóng 5G toàn quốc, đưa Việt Nam vào nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số.

Toàn cảnh tọa đàm tại trụ sở Hà Nội với màn hình kết nối trực tuyến đến Liên hiệp Hội thành phố Hải Phòng, TS. Bùi Thanh Tùng trình bày tham luận về mô hình tăng trưởng mới nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5/2026

Nhận định về vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam, TS. Bùi Thanh Tùng khẳng định tổ chức phải là "cầu nối chiến lược" trong mô hình tăng trưởng mới, đảm đương ba nhóm vai trò gồm tập hợp lực lượng và tư vấn phản biện chính sách, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo, và phát triển kinh tế xanh bền vững. Ông đặc biệt kiến nghị Liên hiệp Hội Việt Nam cần trẻ hóa đội ngũ thành viên, xây dựng cơ chế thu hút trí thức trẻ, cán bộ khoa học công nghệ trong doanh nghiệp, cũng như hỗ trợ các câu lạc bộ trí thức trẻ và câu lạc bộ khoa học công nghệ chuyên ngành trong sinh viên, học sinh.

Không để thể chế trở thành điểm nghẽn trong đổi mới sáng tạo

Đại diện Hội Truyền thông số Việt Nam, ông Nguyễn Quang Đồng, Ủy viên Ban Thường vụ kiêm Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, chia sẻ hành trình đóng góp thiết thực của tổ chức thành lập từ năm 2011 theo Quyết định 68/QĐ-BNV của Bộ Nội vụ. Hội hiện có 5 ban chuyên môn và 16 đơn vị trực thuộc, tập trung toàn lực vào ba lĩnh vực gồm góp ý thể chế chính sách, phát triển thị trường khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực số.

TS. Nguyễn Quang Đồng, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Truyền thông số Việt Nam, trình bày tham luận về đóng góp thể chế chính sách và đào tạo nhân lực khoa học công nghệ tại tọa đàm ngày 18/5/2026.

Về thể chế, ông Nguyễn Quang Đồng cho biết Hội Truyền thông số Việt Nam là thành viên trực tiếp tham gia ban biên tập và tổ soạn thảo hai bộ luật quan trọng là Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Công nghiệp công nghệ số. Hội cũng góp ý cho nhiều dự thảo văn bản pháp lý lớn khác gồm Luật Khoa học công nghệ sửa đổi, Luật Chuyển đổi số, Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Thương mại điện tử.

Về phát triển thị trường, Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam (Vietnam Digital Awards -VDA) do Hội tổ chức đã trải qua 8 mùa liên tiếp và vinh danh hơn 450 cơ quan, đơn vị có thành tích xuất sắc trong chuyển đổi số. Hội cũng duy trì VDA Conference thường niên kết nối hơn 1.000 doanh nghiệp công nghệ trong khu vực phía Nam và tổ chức các diễn đàn chuyên ngành về xuất bản số, nội dung số. Riêng trong năm 2025, trung tâm đào tạo của Hội tổ chức gần 80 lớp đào tạo cho nhân sự trẻ và sinh viên với các chủ đề trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an toàn thông tin và công nghiệp bán dẫn, phối hợp trực tiếp với Trung tâm Sáng tạo Quốc gia và các tập đoàn lớn như Samsung và FPT.

Ông Nguyễn Quang Đồng dẫn một ví dụ cụ thể để minh họa vướng mắc thể chế đang cản trở hoạt động hợp tác quốc tế trong khoa học công nghệ. Để tổ chức một hội thảo có yếu tố nước ngoài, thời gian xin phép nhanh nhất cũng mất từ 3 đến 4 tháng. Ông đề xuất VUSTA tập trung vào vận động giảm 50% thủ tục hành chính trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đồng thời thúc đẩy trẻ hóa lực lượng vì hầu hết chuyên gia về trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới hiện ở độ tuổi dưới 25 đến 30, một lực lượng chưa được kết nối đầy đủ vào hệ thống hội.

Hệ sinh thái đồng bộ cho một triệu doanh nghiệp Việt Nam

TSKH. Nghiêm Vũ Khải chỉ ra điểm nghẽn căn bản mà Việt Nam phải vượt qua trong quá trình nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ. Ông phân tích mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp chưa đủ chặt chẽ khiến nhiều kết quả nghiên cứu không đi được vào sản xuất và thị trường, trong khi cơ chế chính sách cho thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ vẫn chậm đổi mới.

TSKH. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN, nguyên PCT  Liên hiệp Hội Việt Nam  phát biểu tại tọa đàm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5/2026, chỉ ra điểm nghẽn căn bản trong liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp khi triển khai đổi mới sáng tạo

Theo TSKH. Nghiêm Vũ Khải, giải pháp cần triển khai đồng thời gồm hoàn thiện thể chế cho phép thí điểm mô hình kinh doanh và công nghệ mới, phát triển hạ tầng số và dữ liệu dùng chung quốc gia, đầu tư nhân lực chất lượng cao về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và quản trị dữ liệu và thúc đẩy mạnh mô hình hợp tác ba nhà gồm Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp.

TS. Lê Anh Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học và Đổi mới Sáng tạo thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam, trình bày tham luận về hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp cải thiện năng suất, chuyển đổi số và phát triển bền vững ngày 18/5/2026.

TS. Lê Anh Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học và Đổi mới Sáng tạo thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam, dẫn ra những con số cụ thể về khu vực doanh nghiệp mà hệ sinh thái cần phục vụ. Tính đến hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 1,02 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 97% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đóng góp khoảng 45% GDP và tạo việc làm cho hơn 16 triệu lao động. Năng suất lao động toàn nền kinh tế năm 2024 đạt 221,9 triệu đồng mỗi lao động, tương đương 9.182 USD, một mức còn thấp so với mặt bằng chung của khu vực.

TS. Lê Anh Hưng chỉ ra "điểm nghẽn" lớn nhất của doanh nghiệp khi triển khai chuyển đổi số không phải là thiếu công nghệ hay thiếu vốn, mà là thiếu lộ trình hành động cụ thể, tình trạng không biết bắt đầu từ đâu khiến nguồn lực phân tán và không tạo được hiệu quả bền vững. Ông đề xuất Liên hiệp Hội Việt Nam dịch chuyển sang vai trò dẫn dắt và điều phối toàn bộ hệ sinh thái, kết nối đúng người, đúng nguồn lực và đúng thời điểm. Mô hình hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp do ông đề xuất vận hành theo ba cấp độ gắn kết với nhau, với cấp quốc gia tạo khung chính sách thông qua bộ tứ nghị quyết 57, 59, 66 và 68, cấp ngành cung cấp dịch vụ và kết nối, và cấp doanh nghiệp trực tiếp triển khai cải tiến thực tế.

Quang cảnh phiên tọa đàm bàn tròn

Tại phiên tọa đàm bàn tròn, Các diễn giả cùng gửi đến ban lãnh đạo nhiệm kỳ tới ba thông điệp nhất quán, được lặp lại và củng cố qua từng tham luận.

Thứ nhất, Liên hiệp Hội Việt Nam cần chủ động vận động sửa đổi các quy định pháp lý chưa thực sự phù hợp với hoạt động của tổ chức hội, từ thủ tục hành chính, cơ chế tài chính đến điều kiện hợp tác quốc tế, để thực sự phát huy được vai trò cầu nối giữa chính sách và thực tiễn sản xuất.

Thứ hai, Liên hiệp Hội Việt Nam cần trẻ hóa cấu trúc thành viên một cách thực chất, thu hút thế hệ chuyên gia và nhà khoa học dưới 30 tuổi đang là lực lượng dẫn dắt công nghệ mới, đặc biệt trong trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ bán dẫn.

Thứ ba, Liên hiệp Hội Việt Nam cần thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn hệ thống, gồm số hóa hệ thống quản lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều hành và xây dựng đề án chuyển đổi số toàn diện cho hệ thống 126 tổ chức thành viên.

Các đại biểu tham dự tọa đàm chụp ảnh lưu niệm

Sau 43 năm xây dựng và phát triển, Liên hiệp Hội Việt Nam đã tạo dựng nền tảng với hàng triệu hội viên trải rộng từ Trung ương đến từng địa phương. Tọa đàm ngày 18/5 chứng minh cộng đồng khoa học công nghệ Việt Nam hội tụ đủ trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn và khát vọng để biến nghị quyết thành hành động, đưa Việt Nam tiến vào kỷ nguyên tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ.