Trí thức Hà Tĩnh chung sức phát triển địa phương

Hội nghị BCH Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Hà Tĩnh

Không phải mọi tri thức đều tự thân tạo ra giá trị phát triển nếu không được đội ngũ trí thức tổ chức, dẫn dắt và chuyển hóa vào thực tiễn. Cũng không phải mọi kết quả nghiên cứu khoa học đều có con đường tự nhiên để đi vào đời sống nếu thiếu những chủ thể đủ năng lực, trách nhiệm và uy tín xã hội đứng ra kết nối, lan tỏa và bảo đảm tính khả thi. Giữa khoa học và thực tiễn, giữa ý tưởng và chính sách, giữa phòng nghiên cứu và cộng đồng luôn tồn tại một khoảng trống cần được lấp đầy không chỉ bằng cơ chế, mà trước hết bằng vai trò chủ động của đội ngũ trí thức.

Trong không gian đó, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hà Tĩnh (Liên hiệp Hội) được hình thành và phát triển không nhằm thay thế vai trò quản lý nhà nước, cũng không làm công việc chuyên môn thuần túy của từng ngành, từng lĩnh vực, mà giữ một vị trí đặc thù: tập hợp, kết nối và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, từ đó dẫn dắt và chuyển hóa tri thức khoa học thành các giá trị phục vụ phát triển địa phương, góp phần đưa khoa học tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện các chủ trương lớn của tỉnh.

Khoảng trống giữa khoa học và thực tiễn địa phương

Thực tiễn phát triển cho thấy, nhiều chủ trương đúng vẫn gặp khó trong triển khai; nhiều đề tài khoa học có giá trị nhưng chậm được ứng dụng; nhiều ý kiến chuyên gia xác đáng chưa có diễn đàn phù hợp để đến với người ra quyết định. Nguyên nhân không chỉ nằm ở chất lượng tri thức, mà còn ở việc chưa phát huy đầy đủ vai trò của đội ngũ trí thức trong vai trò chủ thể trung gian kết nối các chủ trương, chính sách với thực tiễn đời sống.

Khoảng trống đó càng bộc lộ rõ trong bối cảnh tỉnh đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy hành chính được tinh gọn, yêu cầu quản trị ngày càng cao, trong khi phạm vi quản lý rộng hơn, tính liên ngành, liên lĩnh vực ngày càng phức tạp. Chính trong điều kiện ấy, nhu cầu có một thiết chế xã hội – khoa học đủ năng lực tập hợp đội ngũ trí thức, tổ chức đối thoại khoa học độc lập, khách quan, gắn với thực tiễn địa phương trở nên mang tính tất yếu.

Liên hiệp Hội – thiết chế trung gian đặt trí thức làm trung tâm

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hà Tĩnh tồn tại như một thiết chế trung gian trong hệ sinh thái tri thức của tỉnh, nhưng giá trị cốt lõi của thiết chế ấy chính là đội ngũ trí thức. Không đứng ngoài đời sống chính trị – xã hội, nhưng cũng không bị ràng buộc bởi lợi ích cục bộ của từng ngành, từng lĩnh vực, Liên hiệp Hội tạo điều kiện để trí thức tham gia đối thoại khoa học, kết nối các luồng tri thức khác nhau và chuyển tải tiếng nói khoa học đến với thực tiễn quản lý và phát triển.

Giá trị của Liên hiệp Hội không nằm ở quy mô tổ chức hay số lượng hội viên, mà ở khả năng tạo lập không gian để trí thức được lắng nghe, được tranh luận và được tham gia trực tiếp vào các vấn đề lớn của địa phương. Trong không gian đó, tri thức khoa học không tồn tại biệt lập, mà được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu phát triển, với đời sống xã hội và với trách nhiệm công dân của đội ngũ trí thức.

Khi trí thức tham gia vào quyết sách

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của vai trò trung gian là hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Đây không chỉ là hoạt động chuyên môn, mà còn là thước đo về bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và uy tín nghề nghiệp của đội ngũ trí thức.

Thông qua Liên hiệp Hội, nhiều ý kiến của trí thức đã được tập hợp, phân tích và chuyển tải đến các cơ quan lãnh đạo, quản lý của tỉnh. Giá trị của những ý kiến đó không chỉ nằm ở tính khoa học, mà còn ở cách tiếp cận đa chiều, khách quan, đặt lợi ích lâu dài của địa phương lên trên những lợi ích ngắn hạn. Trong nhiều trường hợp, sự tham gia kịp thời của đội ngũ trí thức đã góp phần điều chỉnh cách tiếp cận, hoàn thiện phương án và giảm thiểu rủi ro trong quá trình triển khai các chương trình, dự án phát triển.

Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vai trò tư vấn, phản biện khoa học của đội ngũ trí thức thông qua Liên hiệp Hội càng có ý nghĩa quan trọng. Đây chính là kênh để đưa tinh thần của Nghị quyết đi vào cuộc sống một cách thực chất, tránh hình thức, dàn trải và tách rời thực tiễn.

Đưa tri thức ra khỏi “vòng an toàn” thông qua vai trò của trí thức

Khoa học chỉ thực sự có sức sống khi được đội ngũ trí thức chủ động đưa ra khỏi “vòng an toàn” của hội thảo, báo cáo và văn bản chuyên môn. Nhận thức rõ điều đó, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Tĩnh luôn coi trọng công tác phổ biến kiến thức khoa học – kỹ thuật như một phương thức để trí thức trực tiếp đồng hành cùng cộng đồng.

Hoạt động phổ biến khoa học không chỉ là truyền đạt tri thức, mà là quá trình trí thức tham gia thay đổi tư duy, phương pháp tiếp cận và thói quen sản xuất, quản lý, sinh hoạt của người dân và doanh nghiệp. Khi tri thức được chính đội ngũ trí thức diễn giải bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gắn với những vấn đề cụ thể của đời sống, khoa học không còn xa lạ mà trở thành công cụ thiết thực để giải quyết các bài toán phát triển tại cơ sở.

Song hành với đó, các phong trào sáng tạo kỹ thuật, các cuộc thi và sân chơi trí tuệ được tổ chức đã góp phần khơi dậy tinh thần tìm tòi, sáng tạo trong xã hội, hình thành nền tảng văn hóa khoa học – trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò dẫn dắt và lan tỏa.

Từ đồng hành đến kiến tạo không gian phát triển dựa trên trí thức

Trong bối cảnh triển khai thực hiện các định hướng, mục tiêu và nhiệm vụ mà Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã đề ra, yêu cầu đặt ra đối với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hà Tĩnh không chỉ dừng lại ở vai trò đồng hành, mà cần từng bước chuyển sang vai trò kiến tạo không gian phát triển dựa trên tri thức, lấy đội ngũ trí thức làm chủ thể trung tâm. Đó là không gian của đối thoại khoa học, của kết nối liên ngành, của chia sẻ kinh nghiệm và của đổi mới sáng tạo.

Trong không gian ấy, Liên hiệp Hội không làm thay các cơ quan quản lý hay các cơ sở nghiên cứu, mà tạo điều kiện để đội ngũ trí thức cùng các chủ thể liên quan gặp gỡ, trao đổi và phối hợp hiệu quả hơn. Việc mở rộng mạng lưới kết nối trí thức trong và ngoài tỉnh, nhất là trí thức trẻ, trí thức đang công tác tại các trung tâm khoa học lớn trong và ngoài nước, sẽ là hướng đi quan trọng nhằm làm giàu thêm nguồn lực trí tuệ cho sự phát triển của tỉnh.

Thấm nhuần lời dạy của cổ nhân “Phi trí bất hưng”, việc vận động, tập hợp và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức không chỉ mang ý nghĩa truyền thống, mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược trong bối cảnh phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Giá trị bền vững của một thiết chế lấy trí thức làm nền tảng

Giá trị bền vững của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hà Tĩnh không chỉ được đo bằng những kết quả trước mắt, mà còn ở khả năng nuôi dưỡng niềm tin của đội ngũ trí thức vào khoa học, vào đối thoại xã hội và vào con đường phát triển của địa phương. Khi trí thức được tôn trọng, được lắng nghe và được tạo điều kiện tham gia vào quá trình phát triển, các quyết sách của địa phương sẽ có thêm nền tảng khoa học vững chắc và tính bền vững lâu dài.

Trong hành trình phát triển sắp tới, với sự lãnh đạo của Đảng, sự phối hợp của các cấp, các ngành và sự đồng hành của đội ngũ trí thức, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hà Tĩnh sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là thiết chế kết nối và phát huy trí thức, góp phần kiến tạo những giá trị phát triển dài hạn, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.