Phát triển công nghiệp vật liệu xanh, bền vững, cạnh tranh quốc tế

Quan điểm trên được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ khi chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và một số bộ, ngành Trung ương về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu ở Việt Nam, chiều 21/5.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì Hội nghị. Ảnh: Đảng Cộng sản

Cùng dự có các Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyễn Duy Ngọc, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Phạm Gia Túc, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương.

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, thời gian qua, công nghiệp vật liệu nước ta có bước phát triển quan trọng, một số ngành như: thép, xi măng, vật liệu xây dựng, hóa chất cơ bản, phân bón, nhựa, cao su, dệt sợi, gỗ công nghiệp phát triển nhanh, có nhiều sản phẩm đáp ứng yêu cầu trong nước và xuất khẩu.

Tuy nhiên, công nghiệp vật liệu Việt Nam vẫn phát triển theo chiều rộng nhiều hơn là chiều sâu, có sản phẩm nhưng chưa mạnh về chất lượng cao, có tài nguyên nhưng chế biến sâu còn yếu, có ngành có quy mô lớn nhưng phát thải cao, tiêu hao nhiều năng lượng và tài nguyên, nhiều vật liệu then chốt vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận định, nhìn tổng thể, Việt Nam không thiếu tài nguyên và nhu cầu; cái thiếu là công nghệ lõi, năng lực chế biến sâu và doanh nghiệp đầu đàn, hệ sinh thái, nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định, thương mại hóa và một chiến lược thích hợp, đủ mạnh để tổ chức chuỗi giá trị vật liệu quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ 5 quan điểm lớn, trong đó, cần xác định công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Phát triển có trọng tâm, trọng điểm, tổ chức theo 3 tầng, trong đó giữ vững và nâng cấp vật liệu nền; tập trung đột phá vật liệu chiến lược và chuẩn bị từ sớm và rất chủ động với vật liệu tương lai.

Phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Lấy khoa học công nghệ, nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột cho phát triển.

Đặc biệt cần phát triển công nghiệp vật liệu theo hướng xanh, bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế phù hợp với cam kết quốc tế, bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia.

Trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, ban hành trong thời gian sớm nhất, trong đó nhấn mạnh yêu cầu: Chiến lược phải bám sát các chủ trương lớn của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

Chiến lược phải thể hiện tư duy dài hạn, số liệu chắc, mục tiêu rõ, lộ trình khả thi, phân công trách nhiệm rõ. Trên cơ sở đó, xây dựng danh mục vật liệu chiến lược quốc gia, bản đồ phụ thuộc nhập khẩu, bản đồ năng lực trong nước và danh mục nhiệm vụ, dự án trọng điểm. Trong chính sách, cần chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ, thiếu tập trung sang kiến tạo thị trường và đặt hàng sản phẩm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, tập trung rà soát, xác định đúng các nhóm vật liệu ưu tiên, trước mắt, có thể lựa chọn 5 nhóm ưu tiên: vật liệu đất hiếm; vật liệu bán dẫn; vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng; vật liệu mới; vật liệu xây dựng thế hệ mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, phải phát triển bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế; tăng sử dụng vật liệu xanh, sạch, tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, vật liệu thay thế, vật liệu tái chế, giảm phát thải; phải bảo đảm nguồn cung cát, đá, vật liệu san lấp, xi măng, thép cho đầu tư công, giao thông, đô thị, năng lượng và nhà ở; công bố giá kịp thời, minh bạch; điều phối liên vùng; thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế, chất thải xây dựng sau xử lý và vật liệu thay thế đạt chuẩn.

Nhấn mạnh các cấp ủy, tổ chức đảng phải lãnh đạo rà soát tiềm năng, trữ lượng, hiện trạng khai thác, công nghệ chế biến, rủi ro môi trường và khả năng hình thành chuỗi giá trị đối với đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi và các khoáng sản quan trọng khác, mục tiêu là không thất thoát tài nguyên, không xuất thô, không khai thác bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường; đồng thời không để nguồn lực nằm im vì thiếu chính sách, công nghệ hoặc phối hợp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, phải kiên trì chuyển từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước; nâng cấp các ngành vật liệu truyền thống theo hướng xanh, sạch, công nghệ cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn; tạo đột phá về khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, kiểm định và nhân lực chất lượng cao; phát triển doanh nghiệp Việt Nam và hình thành thị trường trong nước cho vật liệu mới, vật liệu xanh, vật liệu chiến lược; hoàn thiện thể chế, cơ chế phối hợp liên ngành, tăng cường kiểm tra, giám sát và bảo vệ lợi ích quốc gia trong hội nhập quốc tế.

Trên cơ sở những ý kiến thảo luận tại cuộc họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tiếp thu, hoàn thiện Báo cáo trình Bộ Chính trị xem xét, ban hành Kết luận để lãnh đạo, chỉ đạo phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam; tạo cơ sở để Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam.