Về một khả năng giảm thiểu sập hầm lò khai thác

Nút giao nhau của 4 đứt gãy là phổ biến trong địa chất và tuân theo đúng quy luật hoạt động kiến tạo. Tại nút giao điểm này thường kèm theo các hoạt động xâm nhập nông á núi lửa (Theo chúng tôi, đứt gãy địa chất và các xâm nhập nông á núi lửa là nguyên nhân và kết quả của nhau). Nham thạch đặc trưng trong nút kiến tạo này là dăm, cuội, cát, sỏi, dung nham, tạo thành một thứ hỗn hợp trong lúc xảy ra hoạt động nội sinh. Cũng có những nơi chỉ là các đai - mạch xâm nhập. Đặc trưng nổi bật của thành tạo này là chứa nhiều khoáng vật sulfua đa kim, sắt, các khoáng vật quý hiếm. Sau khi đông nguội, nham thạch này bị phong hoá:

- Phần trên mặt bị laterit hoá, tạo thành các mũ sắt, các bãi hoặc hỏm đá ong rất rắn chắc.

- Phần dưới mực nước ngầm, thành phần dung nham bị kaolinit hoá, tạo ra một hỗn hợp sét - kaolin, cuội, sỏi, cát, nước ngầm, nói chung, các lò khai thác nói riêng, khi gặp loại nham thạch này sẽ bị sập lở khó tránh được, nhiều khi bị cho là lò khai thác cũ.

Để tránh phòng tai nạn này phải tìm và biết trước được vị trí của các nút giao nhau của 2 đứt gãy trong khu vực công tác cả trên bản đồ và ngoài thực địa một cách chính xác. Để tìm được giao điểm của các đứt gãy, trước tiên phải xác định đúng và đầy đủ tất cả các đứt gãy địa chất có trong vùng.

Xem nhiều bản đồ địa chất ở các mỏ than ở nhiều tỷ lệ khác nhau, chúng tôi thấy có sự rất thiếu và chưa chính xác trong việc nối, vẽ các đứt gãy kiến tạo (cả về vị trí, hướng chạy và hướng cắm). Chúng tôi không dám tìm nguyên nhân của việc này, nhưng muốn đề nghị được tự lập một bản đồ các đứt gãy kiến tạo cho các mỏ than, tỷ lệ 1/5.000 - 1/ 10.000 hoặc lớn hơn (tuỳ theo tỷ lệ đã nghiên cứu của vùng).

Liên hiệp Khoa học Địa chất và Du lịch là một đơn vị chuyên thăm dò và xây dựng được hơn 100 giếng khoan cho trung du và miền núi. Trong đó có hơn chục giếng khoan nước ngầm cho vùng than Quảng Ninh, 6 giếng khoan cho huyện Đồng Văn - Hà Giang (tháng 1 - 2006 đã được Chủ tịch Nước Trần Đức Lương gửi thư khen và Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cấp bằng khen về thành tích này), 5 giếng khoan cho huyện Bác Ái, Ninh Sơn - Ninh Thuận.

Sau hơn 15 năm hoạt động và phát triển bằng việc tìm nước ngầm trong các nút kiến tạo, chúng tôi đã rút được bài học là: ở các vùng trung du và miền núi, nếu không tìm đúng hoặc không tìm được các giao điểm của 4 đứt gãy thì không thể thực hiện được việc tìm nước ngầm, thậm chí chỉ khoan lệch tâm của nút kiến tạo chừng dăm mét là mất hy vọng. Với cơ chế nhận khoán gọn trong thăm dò và xây dựng các giếng khoan nước ngầm, chúng tôi đã tổng hợp được cách xác định chính xác các đứt gãy và giao điểm của chúng trong bản đồ và ngoài thực địa (không lệ thuộc vào các nhà địa chất đi trước). Đến nay, vì sự an toàn của việc khai thác khoáng sản bằng hầm lò cho đất nước, chúng tôi muốn cống hiến công nghệ này cho sự nghiệp chung.

Liên hiệp Khoa học Địa chất và Du lịch xin nhận trọn gói các công việc sau:

1. Xác định tất cả các đứt gãy địa chất và các nút giao nhau của chúng trên bản đồ địa hình theo tỷ lệ hiện có của các mỏ cần nghiên cứu.

2. Xác định ra ngoài thực địa về vị trí, diện tích phân bố trên mặt đất của giao điểm 4 đứt gãy để quý cơ quan dùng công trình khai đào hoặc khoan kiểm tra.

3. Khoan kiểm tra lấy mẫu chứng minh 2 điều trên với sự giám sát kỹ thuật của Quý cơ quan.

Đứt gãy địa chất phân bố theo một quy luật tự nhiên rất chặt chẽ và chính xác. Chúng luôn là nguyên nhân của các vụ sạt lở núi, đập thuỷ điện, sập hầm lò khai thác và là nguyên nhân của các vụ động đất khi chúng tái hoạt động. Xác định chính xác vị trí của chúng trong bản đồ và ngoài thực địa là rất quan trọng. Tuy vậy công việc này thường bị làm rất sơ sài. Người sau chép lại của người trước. Cuối cùng là người khai thác mỏ và người xây dựng lại dựa vào kết quả đã có mặc dù chúng chưa đúng và chưa đủ.