Vai trò giám sát và phản biện xã hội của mặt trận và các đoàn thể nhân dân phải thực hiện đúng mức mới thể hiện rõ quyền làm chủ của nhân dân

Nghị quyết Đại hội X và Nghị quyết Đại hội XI của Đảng ta đều liên tiếp nêu rõ vai trò GS&PBXH của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân. Trong văn kiện: “Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2011 – 2020 “phần nói về sự lãnh đạo của Đảng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân”…, Nghị quyết Đại hội XI đã ghi: “Hoàn thiện cơ chế để nhân dân đóng góp ý kiến phát triển xã hội và giám sát công việc của Đảng và Nhà nước, nhất là về các chính sách, kinh tế – xã hội, quy hoạch, kế hoạch, công trình và dự án phát triển quan trọng”.

Vừa qua, tuy rằng Mặt trận và các đoàn thể nhân dân vẫn làm được một phần việc GS&PBXH nhưng có nhiều trường hợp chưa tập hợp được ý kiến tiêu biểu của đa số nhân dân, chưa đi thẳng vào các chính sách kinh tế, xã hội, các quy hoạch, kế hoạch, các chương trình dự án quan trọng. Đặc biệt là vẫn còn quá ít ý kiến cụ thể, giám sát, một số thành viên trong Đảng và Nhà nước sa vào hiện tượng tiêu cực và tham nhũng. Một ví dụ cụ thể nữa là còn quá ít ý kiến phản biện có hệ thống và toàn diện về chủ trương, quy hoạch tràn lan, dẫn tới có nhiều quy hoạch treo, hoặc những quy hoạch chỉ nghĩ tới mục đích, yêu cầu lâu dài mà không tính tới quyền lợi sống còn của người dân, đẩy hàng chục ngàn nông dân lâm vào cảnh mất đất, mất vườn, mất nơi làm ăn sinh sống ổn định, mất cả nghề nghiệp truyền thống, đến khi tái định cư thì cuộc sống không đảm bảo, bồi hoàn không thỏa đáng, không làm sao tạo được địa điểm sinh sống và làm ăn mới bằng hoặc cao hơn chỗ ở cũ. Trong khi đó, có nhiều nơi chính quyền nhà nước, hoặc cấp ủy Đảng đáp lại ý kiến GS&PBXH của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân cũng còn đơn giản theo từng vụ việc, chưa nói nhiều nơi về đường lối, chính sách, chủ trương, quy hoạch, kế hoạch hoặc các dự án có chỗ sai thế nào, cũng như chưa trả lời rõ về những vụ việc tiêu cực, tham nhũng trong một số cơ quan Đảng, Nhà nước.

Tình trạng nói trên có nguyên nhân sâu xa từ gốc rễ, đó là người đi GS&PBXH, đó là một số cán bộ Mặt trận, các đoàn thể và các tầng lớp nhân dân phản biện và giám sát, đó là một số cán bộ trong cơ quan Đảng và Nhà nước, do họ chưa nhận thức đúng mức tầm quan trọng và tính pháp quyền trong vai trò GS&PBXH của nhân dân đối với công việc của Đảng và Nhà nước.

Cả hai nhóm người chúng ta đều coi GS&PBXH của nhân dân như việc nhân dân đóng góp ý kiến thường xuyên về nguyện vọng và lợi ích trước mắt, để đưa lên trên, yêu cầu Đảng và Nhà nước giải quyết. Mọi người đều chưa tâm đắc đây là sự thực thi quyền làm chủ của nhân dân, một quyền lực rất quyết định trong các quyền lực quản lý xã hội chủ nghĩa.

Trong chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa chúng ta hiện nay, không chỉ có một chủ thể quản lý là bộ máy quyền lực nhà nước, mà cả ba chủ thể quản lý cùng tồn tại bên nhau, giám sát lẫn nhau, tác động lẫn nhau và cùng thúc đẩy xã hội phát triển. Ba đối tượng quyền lực quản lý xã hội đó là: quyền lực lãnh đạo xã hội của Đảng, quyền lực quản lý của nhà nước và quyền lực làm chủ xã hội của nhân dân. Trong ba đối tượng quyền lực này, thì đối tượng làm chủ của nhân dân bao trùm tất cả. Chính quyền lực làm chủ của nhân dân mới tạo ra được bộ máy nhà nước và quyền lực nhà nước. Còn quyền lực lãnh đạo của Đảng, thực chất cũng là do nhân dân tạo ra, nói đầy đủ hơn là quá trình lịch sử và cách mạng trong hơn 80 năm qua của toàn dân tộc Việt Nam, để giao cho Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo đất nước, tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội.

Thế nhưng, trong thực tế quản lý xã hội hiện nay, khi có Đảng lãnh đạo, có chính quyền Nhà nước, thì nhiều người thường thấy nổi lên rõ quyền lực lãnh đạo của Đảng và quyền lực quản lý của Nhà nước đang bao trùm toàn xã hội; còn quyền lực làm chủ của nhân dân thì nhiều người còn cảm thấy hơi mờ nhạt.

Xưa nay, các lãnh tụ cách mạng thường nói về quan liêu của Đảng cầm quyền và của bộ máy quản lý nhà nước. Nếu nguy cơ quan liêu hoặc bất kỳ một nguy cơ nào khác xuất hiện ở trong ba đối tượng quyền lực quản lý xã hội, có nghĩa là ba quyền lực ấy phát triển mất cân bằng, phát triển theo khuynh hướng riêng rẽ, không có sự tác động, chăm sóc lẫn nhau. Thế nên, khi nói bộ máy quyền lực Nhà nước, hoặc cơ quan Đảng lãnh đạo bị xa vào tệ nạn quan liêu, tức là quyền lực Nhà nước quản lý, hoặc quyền lực Đảng lãnh đạo đang sa đà vào tình trạng phát triển độc tôn, độc quyền, không có sự tác động, chăm sóc, bảo vệ và giám sát từ quyền lực làm chủ của nhân dân. Ngược lại, khi thực sự tôn trọng và được quyền lực làm chủ của nhân dân gắn bó, chăm sóc, bảo vệ và giám sát, phản biện, thì Đảng cầm quyền và Nhà nước quản lý càng ít khả năng sinh ra quan liêu; và hơn thế nữa sẽ phát triển ngày càng cao ý chí tiên phong cách mạng và sức mạnh “của dân, do dân, vì dân”.

Nói chung lại, quyền làm chủ của nhân dân phải luôn luôn thực thi đúng mức, là một quyên lực quản lý xã hội cơ bản, có tác dụng rất quyết định cho việc phát huy quyền lực lãnh đạo của Đảng và quyền lực quản lý của Nhà nước trong xã hội. Trên tinh thần đó, cần phải đẩy mạnh vai trò giám sát và PBXH của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân, một quyền làm chủ của nhân dân được nhiều hơn nữa, cao hơn nữa.

Chúng ta nói “đẩy mạnh nhiều hơn nữa, cao hơn nữa” không chỉ làm theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XI của Đảng “Hoàn thiện cơ chế để nhân dân đóng góp ý kiến phản biện xã hội và giám sát công việc của Đảng và Nhà nước…”, mà còn phải tỏ rõ bằng hành động của những người đi phản biện và giám sát, dù trong bất kỳ tình huống nào cũng đều đồng tâm hiệp lực thể hiện đầy đủ vai trò PBXH và giám sát của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân nhằm thực thi đúng mức quyền làm chủ thực sự của nhân dân.

Thế nhưng, trong thực tế quản lý xã hội hiện nay, khi có Đảng lãnh đạo, có chính quyền Nhà nước, thì nhiều người thường thấy nổi lên rõ quyền lực lãnh đạo của Đảng và quyền lực quản lý của Nhà nước đang bao trùm tòan xã hội, còn quyền lực làm chủ của nhân dân thì còn cảm thấy còn mờ nhạt.

Xưa nay, các lãnh tụ cách mạng thường nói về nguy cơ quan liêu của Đảng cầm quyền và của bộ máy quản lý Nhà nước. Chúng ta hiểu trong những khoảng thời gian đáng buồn ấy, những trường hợp đáng tiếc ấy, thì bộ máy quyền lực Nhà nước, kể cả bộ máy quyền lực lãnh đạo của Đảng đã sa đà trong tình trạng phát triển độc tôn, độc quyền, không được sự tác động chăm sóc, bảo vệ và giám sát trực tiếp của nhân dân. Nói cho công bằng là nhân dân cũng chưa thực thi đúng mức quyền GS&PBXH của mình đối với mọi tổ chức và hoạt động của Đảng và Nhà nước.

Để kết thúc bài viết này, chúng tôi xin nêu một số kiến nghị:

1/ Nhà nước ta cần ban hành một văn bản pháp quy nêu rõ một số cơ chế chính sách qui định về quyền hạn và nội dung thực thi GS&PBXH của Mặt trận, các đoàn thể và nhân dân đối với mọi tổ chức và hoạt động của các cơ quan Đảng và Nhà nước. Trong lần sửa đổi Hiến pháp tới đây, xin đề nghị đưa vấn đề GS&PBXH của Mặt trận, các đoàn thể và nhân dân thành một quyền dân chủ cụ thể của công dân.

2/ Mặt trận, các đoàn thể và nhân dân cần nâng cao chất lượng kiến nghị tại Quốc hội, hoặc Hội đồng nhân dân các cấp, không dừng lại ở những đề xuất thông thường về nguyện vọng quyền lợi kinh tế - xã hội cụ thể mà phải tập hợp đầy đủ các ý kiến chính đáng và tiêu biểu của đa số nhân dân, tổng kết thành những vấn đề GS&PBXH có hệ thống và toàn diện về một số chính sách kinh tế - xã hội, an ninh – quốc phòng, ngoại giao cụ thể, kể cả một số vấn đề về nhân sự tốt, xuất trong bộ máy Nhà nước, cũng như trong các cơ quan Đảng ở các cấp.

3/ Các cơ quan Đảng và bộ máy Nhà nước, khi nhận được những ý kiến GS&PBXH chính thức của Mặt trận, đoàn thể và nhân dân thì có trách nhiệm trả lời nghiêm túc, thẳng thắn, công khai trước nhân dân về chỗ đúng , sai, tốt, xấu trong chủ trương, chính sách, tổ chức và hoạt động của cơ quan mình, đặc biệt là phải nêu rõ phương hướng xử lý triệt để. Thủ trưởng các cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nước là người chịu trách nhiệm chính trong việc trả lời và xử lý các vấn đề mà nhân dân đã nêu ra trong khi thực thi quyền GS&PBXH./.