Vài nhóm chất có hoạt tính sinh học trong thực phẩm chức năng

Vài năm gần đây, chúng ta đã được làm quen với những sản phẩm có tên thực phẩm chức năng, trong thành phần có chứa một hoặc nhiều nhóm chất có hoạt tính sinh học.

Nhóm chất xơ: có thể là cellulose, hemicellulose, inulin,... những chất này không được cơ thể hấp thu, tạo với nước thành một dịch nhầy, sánh. Trước kia, chất xơ chỉ được xem là một chất độn, không có vai trò đối với sức khỏe con người, nhưng nay, người ta đã biết đến những lợi ích mà các chất này đem lại: do hút nước làm tăng khối lượng phân, tăng kích thích lên sự co bóp của ruột nên chất xơ có tác dụng chống táo bón; chế độ ăn giàu chất xơ góp phần phòng ngừa ung thư đại trực tràng; giúp lượng đường trong máu không tăng lên một cách đột ngột, gián tiếp làm hạ cholesterol máu do giữ muối mật không cho chúng vào máu khiến cơ thể phải sử dụng nguồn cholesterol làm nguyên liệu để sản xuất bù lượng muối mật thiếu hụt ấy.

Với nhóm polyphenol , trà xanh là thực phẩm tiêu biểu. Trong trà xanh có chứa catechin, epicatechin, gallocatechin,... Trước đây, mọi người cho rằng trà là một thức uống thông thường, nhưng gần đây, các nhà khoa học đã cho biết những hợp chất trong trà có tác dụng chống oxy hóa, chống lão hóa, phòng ngừa ung thư và các bệnh tim mạch. Tuy vậy tanin của trà (cũng là một polyphenol) có thể làm giảm hấp thu sắt và protein trong các thức ăn khác, vì thế, không nên uống nước trà sau bữa cơm và không nên uống nước trà quá đặc.

Nhóm carotenoid: là những sắc tố thiên nhiên có màu vàng, cam, đỏ, gồm nhiều chất: caroten (alpha, beta, gama-caroten), lycopen, zeaxanthin, lutein,... có nhiều trong các loại rau củ quả màu xanh lục đậm, vàng, cam như cà chua, gấc, cà rốt, bồ ngót,... Beta caroten khi vào cơ thể sẽ chuyển thành vitamin A, cần thiết cho da, mắt, tăng cường sức đề kháng. Theo một số nghiên cứu của các nhà khoa học Nhật Bản, lycopen có tác dụng làm nhỏ kích thước khối u cũng như giảm tần suất bệnh mắt cườm ở chuột thử nghiệm. Một điều rất lý thú là, trước nay, chúng ta chỉ sử dụng phần màng đỏ bao quanh hạt gấc vì cho rằng phần này giàu beta caroten nhất, nhưng trong một nghiên cứu gần đây ở Nhật Bản, phần màng bao quanh hạt gấc rất giàu lycopen nhưng lại chứa ít beta caroten hơn phần nạc, là phần chúng ta thường bỏ đi.

Các axit béo omega-3 và omega-6, có nhiều trong các loại cá béo như cá thu, hú, bông lau,... các loại dầu thực vật mè, nành, đậu phộng,... đã được chứng minh có tác dụng tốt trên hệ tim mạch, giúp tăng cường hệ miễn dịch,... Các nhà khoa học nhận thấy người Eskimo sống tại Bắc Cực trong khẩu phần ăn có nhiều cá béo ít bị các bệnh về tim mạch, nhưng với cộng đồng những người Eskimo di cư sang sống ở Thụy Điển, có chế độ ăn uống giống những người dân bản địa thì tỷ lệ bị bệnh tim mạch cũng tương đương những người bản địa. Còn tại Nhật, một thống kê cho thấy những em bé ăn cá béo 2 – 3 lần/tuần ít bị hen suyễn hơn những bé không hoặc ít ăn cá. Với trẻ em, các axit béo này giúp các bé phát triển tốt về trí tuệ, thị lực, tăng sức đề kháng đối với các bệnh nhiễm trùng.

Nhóm probioticbao gồm những sản phẩm chứa vi sinh vật sống L. casei, L. acidophilus, B. longum, B. bifidum, B. breve, S. thermophilus,...có ích cho hệ tiêu hóa của chúng ta. Ngoài việc lấy lại cân bằng tạp khuẩn trong ruột đã bị mất do việc sử dụng kháng sinh hay bị tiêu chảy, probiotic còn giúp dễ tiêu hóa, hấp thu dưỡng chất, tăng cường sức khỏe. Nhân dân ta đã có kinh nghiệm dùng các loại thực phẩm lên men này từ rất lâu đời với các món ăn lên men như dưa chua, tré, cơm rượu... sau này là yaourt.

Ngoài ra còn rất nhiều các loại thực phẩm khác nữa có chứa những chất có tác dụng tốt đối với sức khỏe con người như cam, chanh, quýt, bưởi giàu vitamin C, giá đỗ và các hạt nảy mầm giàu vitamin E, các loại rong tảo chứa nhiều protein quý, đậu nành với các hợp chất isoflavon.... Điều quan trọng là chúng ta cần dùng nhiều loại thực phẩm, mỗi thứ một ít, thì mới tốt cho sức khỏe. Đừng quan niệm rằng, do thức ăn đó tốt mà mình cần tác dụng đó nhất nên chỉ tập trung ăn một thứ hoặc một nhóm thực phẩm. Khi ấy, có thể chế độ ăn này không mang lại một kết quả tốt đẹp mà còn ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe. Những thực phẩm chức năng chỉ góp phần làm tăng cường sức khỏe, phòng chống bệnh tật chứ thật sự chúng không phải là thuốc, không có tác dụng chữa bệnh. Do vậy, khi đã bị bệnh, cần phải đi khám bệnh để được điều trị đúng và chỉ xem thực phẩm chức năng là một biện pháp hỗ trợ, chúng không thể thay thế thuốc chữa bệnh.