Ung thư gan

Ung thư gan có hai loại: nguyên phát và thứ phát.

Ung thư gan nguyên phátlà những khối u ác tính có nguồn gốc ngay tại gan. Vì gan được cấu tạo từ nhiều thành phần khác nhau, như: tế bào nhu mô gan, ống mật, mạch máu, mô xơ… nên khối u cũng có nhiều loại tùy theo thành phần nào của gan bị bệnh. Ung thư gan nguyên phát thường gặp nhất là ung thư tế bào gan hay carcinoma tế bào gan. Các loại khác là ung thư tế bào ống mật, u mạch máu ác tính, u tế bào xơ ác tính…

Ung thư gan thứ pháthay ung thư gan do di căn là các khối u có nguồn gốc từ ung thư các cơ quan khác trong cơ thể như phổi, vú, dạ dày, đại tràng… tế bào ung thư theo máu đến gan và “đáp lại” tại đây, phát triển thành khối u.

Trong thời kỳ đầu, đa số người bệnh ung thư gan thường không có triệu chứng gì. Bệnh được phát hiện nhờ tình cờ làm siêu âm bụng do khám sức khỏe định kỳ, hay tầm soát những người có nguy cơ cao ung thư ganbằng siêu âm và thử máu tìm alpha – fetoprotein (viết tắt là AFP).

Khi khối ung thư phát triển lớn, người bệnh có cảm giác đau tức vùng dưới sườn phải, sụt cân, chán ăn, ăn không tiêu, sốt, thể trạng suy sụp nhanh, có thể bị vàng da. Khi khám vùng bụng, có thể sờ thấy một khối u cứng chức ở sườn phải. Nếu trễ hơn, ung thư gan có thể di căn lên phổi, hạch bạch huyết, xương hay màng bụng… Khi được phát hiện ở giai đoạn trễ, người bệnh thường chỉ sống thêm được từ 2 đến 6 tháng.

Các yếu tố nguy cơ ung thư gan

Xơ gan,do bất kỳ nguyên nhân nào, từ rượu, từ viêm mạn tính hay do dư chất sắt trong cơ thể đều là nguy cơ gây ung thư gan.

Nhiễm virus viêm gan B(còn gọi là HBV: Hepatitis B virus), nguy cơ ung thư gan của người nhiễm HBV cao hơn người không nhiễm rất nhiều, từ hàng chục đến hàng trăm lần.

Nhiễm viru viêm gan C(HCV) cũng có nguy cơ như HBV.

Aflatoxinlà độc tố của nấm Aspergilusflavus, có trong các loại ngũ cốc (gạo, đậu, bắp…) bảo quản không tốt bị ẩm mốc.

Rượucũng được coi là có khả năng gây ung thư gan, khi uống với lượng hơn 80 gam độ cồn/ ngày và uống thường xuyên.

Thuốc lá, kể cả hít khói thuốc lá, vì gan là cơ quan lọc chất độc từ khói thuốc.

Tình hình mắc ung thư gan

Trên thế giới,tỷ lệ mắc bệnh rất khác nhau giữa các vùng. Thường gặp nhất ở Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và châu Phi, tỷ lệ này có thể lên đến 50%. Ung thư gan cũng gặp ở giới tính nam nhiều hơn nữ từ 2 đến 6 lần, mọi lứa tuổi đều có thể mắc nhưng nhiều nhất từ 40 – 60 tuổi. Giải thích lý do tỷ lệ mắc bệnh cao ở vùng Đông Nam Á, người ta cho rằng do nhiễm siêu vi B và siêu vi C mạn tính khá cao, và đa số nhiễm từ lúc tuổi nhỏ, diễn tiến đến xơ gan và ung thư gan. Riêng Châu Phi là một lục địa thiếu lương thực trầm trọng, mức độ đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm không cao, ngũ cốc thường bị nhiễm nấm Aspergillus flavuscó chứa độc tố Alfatoxin B1, nguyên nhân đưa đến ung thư gan.

Ở Việt Nam, ung thư gan đứng hàng thứ 3 trong 10 loại ung thư thường gặp, nam mắc nhiều gấp 4 lần nữ, tỷ lệ mắc bệnh ở phía Nam cao hơn phía Bắc, tuổi mắc bệnh trẻ hơn các nước Âu Mỹ (khoảng 40 tuổi). Việt Nam được xếp vào một trong những quốc gia có tỷ lệ ung thư gan cao nhất thế giới. Nguyên nhân là do Việt Nam thuộc khu vực nhiễm HBV cao, trên 8% dân số; chương trình tiêm chủng quốc gia viêm gan siêu vi B vừa được triển khai chưa lâu và chưa bao phủ toàn quốc. Riêng về HCV, do điều kiện chiến tranh và điều kiện kinh tế thấp trước khi đổi mới, việc triển khai xét nghiệm HCV trong việc sàng lọc máu và các chế phẩm của máu muộn hơn các nước khác và không rộng khắp; cộng thêm lũ lụt thường xuyên nên có tỷ lệ nhiễm HCV trong dân chúng. Ngoài ra, yếu tố nhiễm Aflatoxin, thường xuyên uống rượu bia, hút thuốc lá đã góp phần làm tăng tỷ lệ mắc bệnh. Hiện nay vai trò của chất độc màu da cam trong ung thư gan cũng được đặt ra.

Chẩn đoán ung thư gan

Chủ yếu là dựa vào xét nghiệm, vì triệu chứng lâm sàng không rõ ràng và chỉ xuất hiện ở giai đoạn muộn. Về hình ảnh thì có siêu âm bụng, chụp X quang cắt lớp vùng bụng (còn gọi là CT scan vùng bụng), chụp bụng theo phương pháp cộng hưởng từ (MRI), là siêu âm Doppler mạch máuđể đánh giá tình trạng lưu thông của mạch máu trong gan, chụp hình có chất cản quang động mạch ganđể xem chi tiết hình ảnh mạch máu của gan, được chỉ định trong các trường hợp bệnh nhân cần phải cắt bỏ khối u.

Một xét nghiệm máu không thể thiếu trong việc chẩn đoán ung thư gan là đo nồng độ chất alpha – Fetoprotein(gọi tắt là AFP), đây là một loại protein do tế bào ung thư gan tiết ra. Nếu có khối u trong gan và xét nghiệm AFP trên 400 nanogam/ ml thì có thể chắc là ung thư. Tuy nhiên, xét nghiệm giữ vai trò quyết định là sinh thiết gan, dựa vào kết quả mô bệnh học sẽ có chẩn đoán xác định là u lành tính hay ung thư gan, ung thư nguyên phát hay thứ phát.

Tiên lượng:khi không thể điều trị triệt để, tiên lượng sống còn phụ thuộc vào các yếu tố: kích thước, vị trí, số lượng u, có xâm lán tĩnh mạch cửa hay tĩnh mạch chủ dưới không, xâm lấn và di căn ngoài gan, chức năng gan. Nếu không điều trị tỷ lệ sống 5 năm dưới 10%.