Tương tác giữa thực phẩm và thuốc

Nước bưởi(ép từ quả bưởi đắng – Citrus paradisi). Bưởi Việt Nam (Citrus grandis) không có nhiều tương tác này.

Trong khi ở Việt Nam nước bưởi không phải là nước uống thông dụng thì ở Âu Mỹ lại là nước phổ thông và được biết là có tương tác đáng kể với thuốc thuộc nhóm HMG-CoA reductase inhibitors hay còn được gọi là statin. Nước bưởi khi uống nhiều (khoảng 1 lít một ngày) có thể ngăn cản men cytochrome P450 3A4 (CYP3A4) và làm tăng mức độ chuyển hóa của thuốc qua lối này (như những statin chẳng hạn). Trong những statin hiện lưu hành chỉ có 3 loại bị ảnh hưởng và được chuyển hóa bởi CYP3A4, đó là atorvastatin (Lipitor), simvastatin (Zocor), và lovastatin (Mevacor), trong đó atorvastatin là thuốc ít bị ảnh hưởng hơn cả. Những loại khác như rosuvastatin (Crestor), pravastatin (Pravachol), và fluvastatin (Lescol), không bị ảnh hưởng của men này nên có thể dùng thay thế.

Chỉ có nước bưởi là có ảnh hưởng chứ không phải cả trái bưởi, vì một vài thành phần trong nước bưởi có khả năng ngăn chặn CYP3A4 trong ruột, làm giảm chuyển hóa thuốc và làm tăng sinh khả dụng của thuốc. Sự tương tác này có thể gây những phản ứng như ngộ độc cơ, gây đau cơ (myalgia) và globin trong nước tiểu (rhabdomyolisis).

Ngoài statin, nước bưởi cũng có tương tác đáng kể với calcium channel blockers (CCB). Tất cả các loại thuốc trị huyết áp cao nhóm chẹn kênh calcium như amlodipin, nifedipin, và nicardipin, cũng như loại không thuộc dihydropyrdin như verapamil đều tương tác với nước bưởi.

Felodipin là CCB có ảnh hưởng nhất, nghiên cứu cho thấy vùng dưới đường cong (AUC) có thể tăng đến 200% khi dùng với nước bưởi.

Diltiazem không bị ảnh hưởng đáng kể với nước bưởi. Tuy nhiên, sự tương tác này có thể gây giảm huyết áp xuống dưới mức mong muốn, và có thể gây nguy cơ hạ huyết áp thể đứng.

Loại phosphodiesterase inhibitors, sildenafil (Viagra), vardenas (Levitra) và tadalafil (Cialis) dùng trị rối loạn cương dương cũng có thể có ảnh hưởng nhưng ảnh hưởng này rất bất thường, không tiên đoán được. Tương tác với thuốc có thể gây nên thị lực rối loạn, giảm huyết áp hay chứng dương vật cứ cương hoài (priapism).

Cafein

Cafein trong thức uống là một thực phẩm nhưng chính cafein cũng có thể được coi như là một thuốc. Những nước uống có lượng cafein cao như trà, cà phê, nước ngọt giải khát Coca, Pepsi... khi dùng chung với thuốc có thể có ảnh hưởng tới biến dưỡng của cafein và làm tăng lượng cafein trong máu. Uống những nước giải khát với thuốc vào buổi tối có thể làm mất ngủ.

Cafein cũng có tác dụng lợi tiểu.

- Thuốc thuộc nhóm fluoroquinolon như ciprofloxacin ngăn cản chuyển hóa cafein nên có thể làm tăng lượng cafein trong máu, nhưng những thuốc khác như levofloxacin thì không có ảnh hưởng.

- Cimetidin, một thuốc chẹn H2 có thể làm tăng cafein, nhưng những thuốc khác như famotidin hay ranitidin thì lại không tăng cafein trong máu.

- Thuốc ngừa thai và prednison cũng ngăn cản sự chuyển hóa cafein.

- Trong khi cafein có thể bị ảnh hưởng của thuốc và nồng độ trong máu có thể tăng thì chính cafein cũng lại tương tác với thuốc và ngăn cản sự chuyển hóa của một số thuốc như theophyllin vì cả hai có cấu trúc tương tự và có thể đã dành cùng một thụ thể làm nồng độ theophyllin trong máu có thể tăng. Người bệnh đang dùng theophyllin nên được khuyến cáo tránh dùng cafein vì có thể có những phản ứng bất lợi như mất ngủ, hồi hộp và bứt rứt. Cafein là một chất thuộc nhóm kích thích hệ thần kinh trung ương, giúp tỉnh táo tinh thần khi mệt mỏi hay buồn ngủ. Tuy nhiên cafein không thể thay thế cho giấc ngủ và cũng không nên lạm dụng quá.

Sản phẩm sữa chứa calcium

Trái với cafein và nước bưởi gây tương tác với thuốc qua chuyển hóa, sản phẩm sữa chứa calcium có thể gây tương tác với thuốc qua tác dụng hóa học. Ion calcium gắn vào thuốc làm lượng thuốc tự do giảm và do đó làm giảm hấp thụ. Ngoài loại antacid và sản phẩm sữa, một số nước trái cây hay bánh mì và một số thực phẩm được bổ sung thêm calcium cũng gây tương tác giống như với sản phẩm sữa và anticid chứa calcium.

- Thuốc thuộc nhóm flouroquinolon (ciprofloxacin, levofloxacin) có thể giảm hiệu nghiệm nếu uống chung với sữa hay sản phẩm chứa calcium. Dặn bệnh nhân nên uống thuốc ít nhất là 2 giờ trước và 6 giờ sau khi uống các sản phẩm chứa calcium (và nói chung là ion kim loại hóa trị 2 như magnesium, sắt, kẽm...), sucralfate, antacid...

- Những thuốc khác có thể có tương tác với sản phẩm chứa calcium là các kháng sinh cyclin (tetracyclin...), bisphosphonat (alendronat, risedronat, và ibandronat), cefuroxim.

- Thuốc thuộc nhóm chẹn bơm proton như lansoprasol, hay omeprazol (Prilosec) đã có nghiên cứu cho thấy không bị ảnh hưởng bởi sản phẩm chứa calcium.

- Danh sách thuốc có thể tương tác với sản phẩm chứa calcium có lẽ còn nhiều hơn nữa.

Cách tốt nhất là khuyên bệnh nhân nên uống thuốc với nước chín và cách xa thời gian dùng những sản phẩm hỗ trợ dinh dưỡng chứa calcium ít nhất là 2 giờ.