Tướng Nguyễn Sơn Lưỡng quốc Tướng quân

Khi quân Pháp theo chân quân Anh vào Sài Gòn để giải giáp quân Nhật, đánh chiếm Sài Gòn và miền Nam nước ta, trước tình hình đó Hồ Chủ tịch đã cử ông làm Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến Nam Bộ và sau khi quân Pháp đã tiến ra đánh chiếm miền Nam Trung Bộ, Hồ Chủ tịch lại cử ông làm Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến Nam Trung Bộ. Ở đó, ông vừa chỉ huy tác chiến vừa nghĩ kế lâu dài là đào tạo cán bộ cho quân đội, nên ông đã lập ra trường Quân chính Quảng Ngãi.

Tướng Nguyễn Sơn là người chỉ huy có tài năng. Ông có tài chỉ huy chiến đấu và có tài về huấn luyện quân sự, có tài về công tác chính trị, văn hoá, đặc biệt là văn hoá dân tộc cổ truyền. Vừa vào thay thế ông ở Quân khu 4, tôi đã học tập được ở ông về công tác huấn luyện quân sự. Đó là “Đại hội luyện quân lập công”. Đây cũng là sáng kiến rất mới về công tác chính trị trong huấn luyện quân sự. Sau đại hội đó, bộ đội Quân khu 4 đã tiến một bước mới về huấn luyện với tinh thần hăng say học tập và học tập có chương trình sát với thực tế chiến đấu.

Ông luôn giáo dục mọi người tinh thần quyết tâm chiến đấu để bảo vệ nền độc lập tự do vừa mới giành được. Ông có tài diễn thuyết. Ông có kinh nghiệm phong phú về trường đời, lão luyện về cuộc sống. Bài diễn thuyết của ông bao giờ cũng thấm vào lòng người. Hễ Nguyễn Sơn nói chuyện, là mọi người hào hứng, im lặng để nghe. Cái tài về giữ gìn nền văn hoá dân tộc cổ truyền là ở Quân khu 4 có một đội hát chèo. Thật là độc đáo. Đội hát chèo này nằm trong đoàn văn công của quân khu. Mỗi khi di chuyển quân khu Bộ thì đàn nhị lững thững theo sau. Thật là một cảnh vui mắt ở hậu phương lớn. Thanh Nghệ Tĩnh là một hậu phương lớn của mặt trận Bình Trị Thiên. Ở đó đã cung cấp sức người sức của cho mặt trận Bình Trị Thiên. Thanh Nghệ còn là hậu phương của Khu 3, đặc biệt là Thanh Hoá. Lúc đó, đại bộ phận cơ quan Trung ương đều theo chính phủ lên Việt Bắc, nhưng cũng có một số vào Thanh Hoá như một số trường học của Trung ương, như các Xưởng cơ khí của Khu 3.v.v... Đặc biệt Thanh Hoá đã trở thành hậu phương của Hà Nội.

Trong thời kỳ đó, về mặt chiến lược quân sự, bộ Tổng chỉ huy đã đặt ra hai hướng ép vào đồng bằng Bắc Bộ (Trung tâm quân sự chiếm đóng của thực dân Pháp tại miền Bắc Việt Nam). Một hướng ép từ Thanh Nghệ Tĩnh. Một hướng ép từ Chí Linh, Đông Triều. Tướng Nguyễn Sơn phụ trách một hướng.

Thanh Nghệ Tĩnh còn là một hậu phương của chiến dịch Điện Biên Phủ. Ở đó Đảng và Chính phủ, bộ Tổng tư lệnh đã để lại đoàn 304 để bảo vệ hậu phương chiến lược đó. Đại đoàn 304 luôn chiến đấu ở Ninh Bình để bảo vệ Thanh Hoá.

Tướng Nguyễn Sơn đã chỉ huy chiến đấu ở Bình Trị Thiên và miền tây Thanh Hóa để bảo vệ hậu phương lớn đó an toàn cho đến ngày ông được điều đi nơi khác. Nhưng Quân khu 4 vẫn hoàn thành nhiệm vụ đó cho đến ngày kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược của Pháp, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng.