Tư vấn tâm lý - giáo dục: Trăm nhà đua... tư vấn

“Vừa cắn hạt dưa vừa tư vấn”

“Đây là vấn đề hết sức chín muồi” - GS Phạm Minh Hạc, Chủ tịch Hội KHTL-GDVN, nhận định. Tại sao? “Tư vấn tâm lý (TVTL) hiện đang là nhu cầu thật sự cần thiết của người dân trong xã hội công nghiệp nhưng sự đáp ứng vẫn còn rất khập khiễng”, đó là nhận xét của hàng trăm đại biểu tham dự.

Hiện nay cả nước ước tính có hơn 100 trung tâm TVTL (tập trung ở TP.HCM, Hà Nội và một số TP lớn). Tuy nhiên, một nghiên cứu thực trạng tại TP.HCM của TS Trần Thị Giồng, Th.S Đỗ Văn Bình và 11 đồng nghiệp cho thấy hầu hết các trung tâm đều thiếu thốn về cơ sở vật chất và nhân lực có chuyên môn.

Một số trung tâm có nhiều phòng TVTL “chỉ có vách ngăn tạm nên tư vấn viên (TVV) nghe tiếng nói chuyện của nhau rõ mồn một. Rất nhiều cơ sở thiết kế TVV ngồi nhiều bàn khác nhau nhưng trong một căn phòng không có vách ngăn, nên mọi người có thể nhìn nhau, vô tình hay tò mò nghe chuyện của nhau. Thậm chí một số cơ sở còn dùng phòng làm việc để tiếp thân chủ.

TS Nguyễn Hữu Nguyên nhận định: “Các trung tâm tư vấn không có mối quan hệ với nhau về tổ chức, chuyên môn, nghiệp vụ và qui chế quản lý”. Biên chế tổ chức thì như GS.TS Nguyễn Ngọc Phú nhận xét: “Mỗi nơi đều hết sức linh hoạt, đa dạng”. Còn về “sự quản lý đối với các hoạt động tư vấn”, theo TS Hồ Bá Thâm “vẫn chưa khoa học và thiếu chặt chẽ”.

Hơn 60% cơ sở TVTL do cơ quan nhà nước hay ban, ngành, đoàn thể thành lập; số còn lại của các hội, tôn giáo, tư nhân. Nhưng gần như các cơ sở đều phải hoạt động kinh phí độc lập, lấy tư vấn nuôi tư vấn.

Trong xu thế con người ở vùng đô thị đang bị rất nhiều áp lực (gia đình, sức khỏe, công việc...), các cơ sở TVTL mọc lên liên tục, được trong giới gọi là “trăm hoa đua nở, trăm nhà đua... tư vấn”. Kết quả là chất lượng tư vấn cũng chẳng ai đong đếm được.

Nhiều đại biểu đã đem đến hội nghị những thực trạng dở cười, dở khóc: TVV vừa ăn hoặc vừa cắn hạt dưa vừa nói chuyện với thân chủ; câu giờ (có ca tư vấn qua điện thoại đến... sáu giờ - 1.500 đồng/phút)... Nguy hiểm hơn, một số TVV đem chủ quan và kinh nghiệm sống của mình áp đặt lên thân chủ hoặc cho những lời khuyên... vô bổ.

TVTL sai = hỏng một con người

Đang làm việc tại Hàn Quốc, đại biểu trẻ Nguyễn Thơ Sinh (tốt nghiệp thạc sĩ TVTL ĐH Bowie, Hoa Kỳ) nghe tin về cuộc hội thảo đã gác việc để về nước tham dự. Anh đem đến một khái niệm làm cho không khí hội thảo sôi động hẳn: “TVTL phải là một sản phẩm. Mà sản phẩm này thì không được phép làm sai và làm lại vì nó có thể làm hỏng một con người”. Đó cũng là một mục tiêu đặt ra cho con tàu tương lai của lĩnh vực TVTL ở Việt Nam.

Nhiều đại biểu được đào tạo ở nước ngoài về cho biết: “Với các nước khác, muốn được công nhận hành nghề TVTL, TVV phải được đào tạo chính qui ít nhất hai năm và có thời gian cọ xát thực tế năm năm”. Trong khi đó, lực lượng TVV hiện có của Việt Nam chủ yếu là “tay ngang” (phần lớn xuất thân từ nhà giáo); được trang bị thêm kiến thức và kỹ năng qua các khóa tập huấn ngắn hạn. Một số cơ sở tranh thủ các dự án nước ngoài để nhân viên được tập huấn thêm.

Gần đây một số trường ĐH đã có ngành đào tạo cử nhân tâm lý, nhưng theo TS Trần Tuấn Lộ (Trưởng khoa Tâm lý, ĐH dân lập Văn Hiến): “Khác với các ngành khác, sinh viên vào học khoa tâm lý bắt đầu từ con số 0. Việc đưa sinh viên đi thực tập và kiến tập gặp rất nhiều khó khăn.

Không có người hướng dẫn vì các TVV không biết về tâm lý học, nhiều cơ sở từ chối không nhận sinh viên thực tập vì có biết gì đâu mà hướng dẫn. Sinh viên ra trường thường không xin được việc làm vì hầu hết các cơ sở đều nhận người có kinh nghiệm sống”.

TS Trần Thị Thu Mai - Phó trưởng khoa Tâm lý giáo dục, ĐH Sư phạm TP.HCM, cho biết: “Năm 2005 khoa bắt đầu xây dựng một chương trình học mới với hơn 10 môn thiên về kỹ năng thực hành để giải quyết đầu ra cho sinh viên, vì hiện tại tốt nghiệp, sinh viên chủ yếu là làm công tác giảng dạy”.

Bác sĩ Phan Thiện Xuân Giang - chuyên khoa tâm thần kinh nhi khoa phát triển, đã chỉ ra thêm một lỗ hổng của đội ngũ này: “Thiếu hẳn kiến thức cơ bản về tâm lý học thần kinh, sinh lý học thần kinh, não bộ và hành vi trong khi TVTL là làm việc trực tiếp với một con người”.

Rồi đó còn là TVTL miễn phí cho người nghèo; tư vấn học đường... Các đại biểu dự hội thảo đều cùng nhận định: “Hội KHTL-GDVN phải nhanh chóng là một thuyền trưởng, hoạch định sắp xếp lại và đưa con tàu đi đúng hướng”.

Nguồn: Tuổi Trẻ 20/02/2006