Tư vấn, phản biện và giám định xã hội thời hội nhập

Vào WTO: Lĩnh vực nào cũng cần tư vấn

PGS.TS Hồ Uy Liêm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp hội Việt Nam, nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của Liên hiệp hội Việt Nam khi nước ta chính thức gia nhập WTO. Theo ông Liêm, hiện nay nhu cầu tư vấn, giám định và phản biện xã hội đã tăng nhiều. Đó là do trong thời gian qua, Việt Nam đã đổi mới và hội nhập toàn diện, từ luật pháp, thể chế, chiến lược phát triển, chính sách đến chương trình, dự án… “Có thể nói chưa có thời kỳ lịch sử nào mà xã hội Việt Nam thay đổi nhanh, nhiều vấn đề mới mẻ như vừa qua và tất cả những vấn đề đó làm nảy sinh nhu cầu tư vấn, phản biện xã hội vô cùng to lớn. Nếu không đáp ứng được chúng ta sẽ mất vai trò vì xã hội không chờ đợi chúng ta” – ông Liêm nói.

Mỗi năm Nhà nước triển khai hàng nghìn dự án, đầu tư. Chỉ tính riêng trong 2 năm qua đã ban hành 29 đạo luật, 70 thông tư, nghị định. Đó là chưa kể các chủ trương lớn như tăng giá điện, chống tiêu cực trong giáo dục, in sách giáo khoa, vấn đề nhãn sữa… cho thấy nhu cầu tư vấn, phản biện và giám định xã hội là rất lớn. Tuy nhiên, trong 2 năm qua, Liên hiệp hội Việt Nam mới tư vấn, phản biện được gần 50 dự thảo, đề tài, đề án do các hội còn thụ động chờ đặt hàng chứ ít chủ động.

Tư vấn phản biện không phải là đi xin

Ông Nguyễn Thiện Phúc, Phó Chủ tịch Hội tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, nhận xét, hiện nay công tác phản biện chú yếu mới là phát hiện và đề xuất vấn đề, còn ý kiến phản biện có được ai nghe hay không là điều còn ít được chú ý.

Ông Trần Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Tổng hội Xây dựng Việt Nam, cho biết, theo các quy định chung của pháp luật hiện hành thì mọi dự án được lập và quyết định đều được thẩm định, tuỳ từng loại dự án mà cơ quan thẩm định được quy định khác nhau. Các cơ quan thẩm định này có thể lấy ý kiến của các tổ chức hội nhưng hiện nay điều này hoàn toàn không bắt buộc.

Thực trạng thời gian qua cho thấy khi người đặt hàng yêu cầu và người tư vấn, phản biện đều nhận thức và chủ động thực hiện thì kết quả tốt và ngược lại thì cũng… chẳng sao! Điều này dẫn đến quan niệm tư vấn, phản biện chỉ mang tính tham khảo, chưa được coi trọng nên ở nhiều hiệp hội, hội và các tổ chức xã hội khác thiếu chủ động trong việc đề xuất, thậm chí khi nhận được yêu cầu tư vấn, phản biện, giám định còn làm chiếu lệ, thiếu nhiệt tình và kết quả không rõ nét. Vì vậy, quy định của luật pháp phải trở thành nguyên nhân đầu tiên và quyết định nhất đối với hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội

“Bộ Chính trị đã có chỉ thị, Thủ tướng đã có quyết định về việc giao cho Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội các công trình, nhiệm vụ, dự án quan trọng có ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, cho đến nay danh mục cụ thể của những loại công trình, dự án này vẫn chưa được quy định. Vì vậy, để được tham gia tư vấn, phản biện, thẩm định những dự án nhất định, các hội vẫn bị rơi vào cơ chế xin – cho, nặng về quan hệ, tốn kém thời gian và công sức. Nếu Nhà nước không sớm có quy định và hướng dẫn cụ thể, vẫn để các hội rơi vào tình trạng đi xin thì hiệu quả hoạt động này khó mà nâng cao.” – ông Vũ Quốc Hùng, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Kiểm tra Trung ương, nhận xét.

Nguồn: Khoa học và Phát triển 11/1/2007