Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác kiểm tra*

Thông qua những phát biểu, những bài viết dí dỏm, trong sáng, dễ hiểu về công tác kiểm tra, tác giả mạo muội nêu lên một số điểm trong tư tưởng Hồ Chí Minh về lĩnh vực kiểm tra.

1. Kiểm tra là một khâu không thể thiếu trong lãnh đạo của một tổ chức

Quan điểm đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo rất sớm trong “Sửa đổi lối làm việc” (10-1947):

“Phải nghiêm ngặt kiểm tra,các địa phương phải kiên quyết thực hành những nghị quyết của Đảng. Kiên quyết chống lại cái thói nghị quyết một đường, thi hành một nẻo”.

“Muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy; muốn biết các nghị quyết có được thi hành không, thi hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm, ai làm cho qua chuyện, chỉ có một cách, là khéo kiểm soát.

Kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết điểm lòi ra hết, hơn nữa kiểm tra khéo về sau khuyết điểm nhất dịnh bớt đi”.

Tầm quan trọng của công tác kiểm tra lại được Người nhấn mạnh vào năm 1948:

“Có kiểm tramới huy động được tinh thần tích cực và lực lượng to tát của nhân dân, mới biết rõ năng lực và khuyết điểm của cán bộ, mới sửa chữa và giúp đỡ kịp thời. Hiện nay, nhiều nơi cán bộ lãnh đạo chỉ lo khai hội và thảo nghị quyết, đánh điện và gửi chỉ thị, sau đó, thì họ không biết gì đến những nghị quyết đó đã thực hành đến đâu, có những khó khăn trở ngại gì, dân chúng có ra sức tham gia hay không. Họ quên mất kiểm tra. Đó là một sai lầm rất to. Vì thế mà “đầy túi quần thông báo, đầy túi áo chỉ thị” mà công việc vẫn không chạy… Có thể nói rằng: chín phần mười khuyết điểm trong công việc của chúng ta là vì thiếu sự kiểm tra” (1).

Ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 60 năm, vào lúc Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà mới thành lập, nhưng vẫn có ý nghĩa thời sự cho tới ngày nay.

Đứng trên quan điểm hệ thống để phân tích thì công việc lãnh đạo phải thực hiện theo một chu trình. Người lãnh đạo đưa ra các quyết định để các tổ chức trong hệ thống thực hiện. Đó là quá trình thuận. Nhưng người lãnh đạo cần biết các quyết định đó thực hiện như thế nào? Cần điều chỉnh, sửa đổi hay ban hành quyết định mới? Muốn vậy, cần phải tổ chức kiểm tra. Kiểm tra là một quá trình ngược trong chu trình lãnh đạo. Quá trình thuận trong chu trình lãnh đạo luôn luôn phải có (chắc chắn như vậy), nhưng quá trình ngược, hiện nay, nhiều tổ chức còn xem thường, hoặc bỏ qua. Một hệ thống điều khiển muốn vận hành tốt và bền vững thì cần phải bảo đảm hoạt động theo chu trình đó. Trong quá trình hoạt động, phát hiện ra những sai lệch, thì chúng ta sửa chữa các nút sai lệch đó của chu trình lãnh đạo

2. Công tác kiểm tra phải làm thường xuyên, phải dựa vào quần chúng, phải dân chủ

Trong “Sửa đổi lối làm việc” Người viết:

“Muốn kiểm soát có kết quả tốt, phải có hai điều: một là việc kiểm soát phải có hệ thống, phải thường làm. Hai là người đi kiểm soát phải là những người rất có uy tín… Kiểm soát có hai cách: một cách từ trên xuống. Tức là người lãnh đạo kiểm soát kết quả những công việc của cán bộ mình.

Một cách nữa là từ dưới lên. Tức là quần chúng và cán bộ kiểm soát sự sai lầm của người lãnh đạo và bày tỏ cái cách sửa chữa sự sai lầm đó. Cách này là cách tốt nhất để kiểm soát các nhân viên.

Còn ở trong Đảng, khi khai hội, các Đảng viên nghe những người lãnh đạo báo cáo công việc, các Đảng viên phê bình những khuyết điểm, cử hoặc không cử đồng chí nọ hoặc đồng chí kia vào cơ quan lãnh đạo. Đó là kiểm soát theo nguyên tắc dân chủ tập trung, phê bình và tự phê bình, những nguyên tắc mà Đảng phải thực hành triệt để.

Ở quần chúng, khai hội, phê bình và bày tỏ ý kiến bầu cử các uỷ ban, các hội đồng, v.v…; đó là những cách quần chúng kiểm soát những người lãnh đạo.

- Tại kỳ họp Hội đồng chính phủ cuối năm 1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở phải thường xuyên kiểm tra công tác và cán bộ. Và tại trường Cán bộ công đoàn (1957) Người nói: “Công đoàn phải lãnh đạo, hướng dẫn công nhân. Lãnh đạo phải cụ thể, không quan liêu. Phải dân chủ, bàn bạc với anh em công nhân. Phải kiểm tra. Làm mà không kiểm tra thì không biết kết quả ra sao không hiểu sai lệch thế nào để kịp thời sửa chữa” (2).

Trong 3 phương thức: thường xuyên, quần chúng, dân chủ, tác giả bài viết cho rằng dân chủ là cái cốt lõi, cái quyết định.

Dân chủ trong kiểm tra thì quần chúng mới tự nguyện, có trách nhiệm, có ý thức đóng góp ý kiến với lãnh đạo. Không khí dân chủ tạo cơ hội cho quần chúng nói hết ý kiến của mình, hiến kế cho lãnh đạo. Các tổ chức hội lại chính là nơi dễ tạo nên bầu không khí dân chủ. Khi được sống trong tổ chức cởi mở như vậy thì ý thức hội viên được nâng lên, sẵn sàng làm các công việc của hội giao.

Thường xuyên không phải là hàng ngày kiểm tra. Nhưng, nếu dân chủ đã trở thành nếp sinh hoạt tự nhiên trong hội thì việc kiểm tra thường xuyên của tổ chức chắc không phải là một sự cố gì đặc biệt, gây không khí “sốc” trong hội. Kiểm tra thường xuyên sẽ trở thành một hoạt động bình thường, góp phần làm lành mạnh sinh hoạt của hội.

Tuy nhiên, cần chú ý rằng dân chủ trong kiểm tra không có nghĩa kiểm tra một cách vô tổ chức; ai cũng đì kiểm tra! Nếu như vậy sẽ gây rối loạn về tổ chức. Công tác kiểm tra hội đề cao phương thức dân chủ, nhưng vẫn phải có một tổ chức chịu trách nhiệm - đó là Ban kiểm tra - nhưng kiểm tra một cách mềm dẻo, phù hợp với tính chất hội.

3. Về nội dung kiểm tra, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói trong nhiều hội nghị ngành khác nhau: công đoàn, nông dân, cán bộ hợp tác xã, cán bộ lãnh đạo cấp huyện, công an, quốc phòng v.v… Tựu trung từ cấp uỷ đảng cho tới các ngành, các cấp, các đoàn thể, tổ chức xã hội đã đề ra việc gì thì phải kiểm tra thực hiện việc đó, kiểm tra công việc và kiểm tra người thực hiện công việc. Nhưng điều được Người nhắc nhiều lần là chống bệnh quan liêu, mệnh lệnh, giấy tờ, chống tham ô, lãng phí, chống cá nhân chủ nghĩa.

Như vậy có thể nói, nội dung công tác kiểm tra rất đa dạng, phức tạp; đòi hỏi người cán bộ kiểm tra phải có bản lĩnh, trung thực, khôn khéo, mềm dẻo đấu tranh với tiêu cực. Muốn vậy, đòi hỏi người cán bộ kiểm tra phải có năng lực, biết cách tự bồi dưỡng để vươn lên nắm được chuyên môn tới mức cần thiết cho công việc, nhanh nhạy, xử lý tình huống trong cuộc sống và phải phấn đấu để trở thành người có uy tín như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Người đi kiểm soát phải là những người rất có uy tín”.

4. Về nguyên tắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi rất cao ở Uỷ ban kiểm tra Đảng. Tại Hội nghị tổng kết công tác kiểm tra của Đảng vào năm 1964, Người nói: “Mỗi Đảng viên, mỗi chi bộ, mỗi cấp uỷ đảng phải luôn luôn tăng cường công tác tư tưởng của Đảng, nâng cao đạo đức cách mạng, bảo đảm chặt chẽ kỷ luật và tổ chức của Đảng”.

Các uỷ ban kiểm tra phải góp phần xứng đáng vào công tác đó. Muốn làm được như vậy, các uỷ ban và cán bộ kiểm tra phải học tập và thấm nhuần đường lối, quan điểm của Đảng, phải luôn luôn chú ý nâng cao khả năng chuyên môn, phải cố gắng công tác, phải trau dồi đạo đức cách mạng. Đặc biệt phải nâng cao ý thức tổ chức và kỷ luật, phải thật thà phê bình và tự phê bình để làm gương mẫu trong việc chấp hành kỷ luật của Đảng. Phải chí công vô tư, không thiên vị, không thành kiến. Như thế thì mới làm tốt được công tác kiểm tra”.

Đấy là điều mong mỏi, kỳ vọng ở Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với uỷ ban kiểm tra Đảng. Phấn đấu được như vậy quả là một việc làm khó; đối với ban kiểm tra của các hội lại còn khó hơn. Tuy vậy, đấy cũng là mục tiêu mà các ban kiểm tra hội cần suy ngẫm để xây dựng tổ chức mình.

5. Xử lý người mắc sai lầm cần có lý, có tình, có lòng nhân ái, có tính nhân văn.

Người đã viết trong “Sửa đổi lối làm việc” như sau: “Phải luôn luôn dùng lòng thân ái mà giúp đỡ, lãnh đạo cán bộ. Giúp họ sửa chữa những chỗ sai lầm. Khen ngợi họ lúc họ làm được việc. Và phải luôn luôn kiểm soát cán bộ.

… Muốn biết rõ cán bộ, muốn đối đãi một cách đúng đắn các hạng người, trước hết phải sửa những khuyết điểm của mình. Mình càng ít khuyết điểm thì cách xem xét cán bộ càng đúng.

… Nếu để sai lầm và khuyết điểm trở lên to tát rồi mới đem ra “chỉnh” một lần, thế là “đập” cán bộ. Cán bộ bị “đập”, mất cả lòng tin, người hăng hái cũng hoá thành nản chí, từ nản chí đi đến vô dụng.

Vì vậy hễ thấy cán bộ sai lầm, phải lập tức sửa chữa ngay. Nếu không, việc to qua, họ làm không nổi, tốt nhất là đổi việc khác cho thích hợp với họ, mà không cần cho họ biết vì họ không làm nổi việc kia. Đó là để giữ lòng hăng hái của họ, để cho họ khỏi nản lòng”.

Các quan điểm, các nguyên tắc trong tư tưởng về công tác kiểm tra của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể còn có những điểm khác nữa. Tuy nhiên, tác giả chỉ nêu lên 5 điểm được cho là sâu sắc, có ý nghĩa, cần suy ngẫm để chúng ta cùng trao đổi, giúp ích cho những người làm công tác kiểm tra.

---------------

*Bài phát biểu tại Hội nghị toàn quốc về công tác kiểm tra – Đà Lạt 19/7/2007

**Phó Chủ tịch kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam

(1) Trích “Một việc mà các cơ quan lãnh đạo cần thực hành ngay” (30-11-1948). Hồ Chí Minh toàn tập NXB CTQG, Hà Nội, 1995

(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996