Tư liệu về Nguyễn Thị Minh Khai
“Ngày 4-12-1940, tôi đã thông báo về nữ tù nhân cộng sản Nguyễn Thị Khai tức cô Duy bị giam ở nhà lao Phú Mỹ (Gia Định) đã tuyên truyền trong đám tù nhân nữ rằng tất cả cần tin tưởng vì chúng ta sẽ được tự do.
Để xác minh những hoạt động này, tôi đã yêu cầu giám đốc nhà tù chuyển Nguyễn Thị Khai về nhà giam ở phố Lagrandière...
Khám xét trong người Nguyễn Thị Khai trong khi chuyển trại, đã tìm được trong quần áo của nữ tù nhân này hai tài liệu viết tay.
Tài liệu thứ nhất là một lời kêu gọi binh lính, công nhân, nông dân Đông Dương đoàn kết đấu tranh cách mạng, chiến đấu giành độc lập với sự giúp đỡ của Liên Xô.
Tài liệu thứ hai là một bức thư gửi “Các đồng chí” do Hồ Thị Đức (2) ký tên, kêu gọi tăng cường tuyên truyền cộng sản. Thư này tìm thấy trong tay của Nguyễn Thị Khai, cho biết nữ Đảng viên này chắc chắn có nhiệm vụ liên lạc với bên ngoài.
Về vấn đề này, tôi đã có lần đề cập đến với Bắc kỳ trong thời gian những vụ phiến loạn 1930-1931, về những người lính canh giữ tù nhân chính trị là người bản xứ đã không bảo đảm được cách biệt giữa tù nhân với bên ngoài. Theo đạo lý An Nam, chắc chắn rằng một ngời lính canh bản xứ sẽ không biết chối từ giúp đỡ một đồng bào của họ, mà dưới con mắt của họ, tù nhân chính trị này không phải là kẻ giết người, một tên ăn cắp mà là một người đã hy sinh cho đất nước mình. Ví dụ như giúp tù nhân chuyển một bức thư hoặc giấy tờ nào đó...
Phải thấy trong việc này đó là nguyên chính của sự duy trì dễ dàng mối liên lạc giữa những thủ lĩnh cộng sản bị tù với những đồng chí của họ bên ngoài.
Hy vọng rằng, có thể chấm dứt tình trạng này bằng cách cứ sử dụng những gác tù người Âu canh giữ tù cộng sản.
Mối liên lạc giữa những tù cộng sản với bên ngoài còn được tiến hành qua các cuộc thăm nuôi mà tù nhân được phép. Họ có thể nhận được tài liệu trong các thức ăn, quần áo, giày dép mà tù nhân được phép gửi ra ngoài để giặt, để sửa.
Tôi nhớ lại đã có lần được đọc những tài liệu mà tù nhân Côn Đảo viết trên giấy “bươm bướm” chữ li ti, cả một quyển sách...
Vì vậy phải chú ý kiểm tra những lúc được thăm hỏi, khám xét kỹ càng các gói, túi, bưu phẩm, quần áo...
__________
(1) Nguyễn Thị Khai tức cô Duy vợ của Lê Huy Doãn tức Lê Hồng Phong ở Nga về, một trong những người lập ra Đảng Cộng sản Đông Dương, bị bắt ở Chợ Lớn ngày 30-7-1940, trong một cuộc họp của Trung ương Đảng CSĐD.
(2) Hồ Thị Đức, Đảng viên Cộng sản ở Đức Hoà (Chợ Lớn) bị Toà án quân sự ngày 15 tháng 10 năm 1940, kêu án 4 năm tù giam, phạt 7000 phrăng bồi thường và 11 năm cầm cố vì tội “làm tổn thương đến nền quốc phòng đất nước”.
Nguồn: Xưa & Nay, số 246, 10/2005, tr 28
