Tự điều trị phơi nhiễm HIV - Nguy hiểm!
Người được xác định bị phơi nhiễm HIV là người bị kim, vật nhọn đâm, vật sắc đã hoặc đang dùng cho người nhiễm HIV cứa xuyên qua da hoặc làm da bị trầy xước, nứt nẻ; Bị máu, chất dịch cơ thể của người có HIV bắn vào các vùng da bị tổn thương (chàm, bỏng, vết loét, xây xước từ trước) hoặc bắn vào niêm mạc (mắt, mũi, họng…); Bị các ống đựng máu hoặc chất dịch của người có HIV vỡ đâm vào. Người có quan hệ tình dục với người có HIV mà không sử dụng bao cao su cũng được xác định bị phơi nhiễm HIV.
Sơ cứu ngay vết thương
ThS Hường cho biết, ai cũng có nguy cơ bị phơi nhiễm HIV, kể cả trẻ em, vì vậy cần phải có phương pháp xử lý kịp thời. Đối với những tổn thương da gây chảy máu, cần xối ngay vết thương dưới vòi nước sạch (lưu ý là không được kỳ cọ vết thương, chỉ để vòi nước xối vào vết thương). Sau đó, để vết thương chảy máu trong một thời gian ngắn. Cuối cùng, rửa kỹ vết thương bằng xà phòng và nước sạch, rồi sát trùng bằng các dung dịch sát khuẩn như: Dakin, Javen 1/10 hoặc cồn 70 0trong thời gian ít nhất 5 phút. Trong trường hợp bị máu hoặc dịch tiết của người có HIV bắn vào mắt, mũi cần rửa mắt hoặc nhỏ mũi bằng nước cất hoặc nước muối NaCl 0,9% liên tục trong 5 phút. Nếu bắn vào miệng thì cần xúc miệng bằng dung dịch NaCl 0,9% nhiều lần. Sau đó, chậm nhất là 36 tiếng, người bị phơi nhiễm HIV phải đến cơ sở y tế nơi gần nhất để được tư vấn, điều trị dự phòng (bằng thuốc kháng virus HIV - ARV) và xét nghiệm máu vào các thời điểm 1, 3 và 6 tháng sau đó. Chỉ khi các xét nghiệm này đều âm tính, mới có thể yên tâm không bị lây nhiễm HIV trong tình huống nguy cơ đó.
ARV - con dao hai lưỡi
BS Vũ Đức Long, chuyên viên phòng can thiệp - Cục Phòng chống HIV/AIDS VN cho biết, cần tiến hành điều trị bằng ARV ngay cho người bị phơi nhiễm, đặc biệt là những người có nguy cơ lây nhiễm cao, càng sớm càng tốt. Tốt nhất là điều trị ARV sớm từ 2 đến 6 giờ sau khi bị phơi nhiễm và không nên điều trị muộn sau 72 giờ. Theo ThS Hường, có hàng chục loại thuốc ARV. Tùy theo từng bệnh nhân mà phối hợp các loại thuốc khác nhau. Trung bình mỗi bệnh nhân phải uống 3 - 5 loại thuốc. Thời gian điều trị ARV kéo dài trong 4 tuần và có thể sử dụng các phác đồ sau theo chỉ định của bác sĩ: ZDV + 3TC hoặc d4T +3TC. Trong trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm cao, có thể sử dụng thêm NFV. LPV hoặc EFV. Hiện nay, chỉ các trường hợp bị phơi nhiễm đang làm nhiệm vụ chuyên môn hay những người nằm trong chương trình mục tiêu quốc gia mới được điều trị dự phòng miễn phí. Các trường hợp bị phơi nhiễm khác có thể mua thuốc tại các hiệu thuốc theo đơn của bác sĩ.
Theo ThS Hường, ARV là thuốc rất độc, nếu không bị phơi nhiễm mà sử dụng sẽ rất nguy hại cho sức khoẻ. Sử dụng thuốc cũng giống như dùng con dao hai lưỡi. Nên không điều trị đúng quy định (uống thuốc đúng phác đồ hàng ngày vào một giờ nhất định), thuốc cũng không có tác dụng. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân có thể bị bệnh lý thần kinh ngoại biên (đau đầu, chóng mặt), sốt, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm gan, sỏi thận, tăng đường huyết, rối loạn phân bổ mỡ, chuyển hoá mỡ, suy tuỷ… và có thể nguy hiểm tới tính mạng. Theo ThS Hường, chi phí cho một năm điều trị phơi nhiễm bằng thuốc ARV ngoại nhập có giá từ 3,6 – 5,5 triệu đồng tuỳ theo phác đồ, còn thuốc do Việt Nam sản xuất khoảng hơn 1 triệu.
Ai được điều trị miễn phí?
Theo thông tư liên tịch Bộ Y tế - Bộ Tài chính ngày 30/3/2005, chỉ các cán bộ, công chức, viên chức, chiến sĩ thuộc lực lượng vũ trang, cơ sở khám chữa bệnh, cai nghiệm ma tuý làm việc trong các cơ sở y tế dân y và lực lượng vũ trang; cơ sở chữa bệnh, cơ sở cai nghiện ma tuý… mới được hưởng chế độ của nhà nước khi bị phơi nhiễm HIV hoặc bị nhiễm HIV/AIDS. Tuy nhiên, theo ThS Lê Thị Hường, Phó trưởng phòng chăm sóc, điều trị HIV/AIDS, bất kỳ người dân nào bị phơi nhiễm, nếu cam kết, tuân thủ và thực hiện đúng các quy định của chương trình mục tiêu quốc gia về quản lý, điều trị người nhiễm HIV/AIDS sẽ được xét duyệt để điều trị miễn phí.
Nguồn: Khoa học & Đời sống, số 46, 10/6/2007, tr.8
