Trí thức với hành trình 60 năm giải phóng Thủ đô: Hà Nội luôn trong trái tim và khối óc người trí thức Thủ đô

  Ngay sau ngày giải phóng Thủ đô (10/10/1954), phát huy khí thế cách mạng và truyền thống yêu nước nồng nàn, quân dân Hà Nội đã đoàn kết một lòng bắt tay ngay vào công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển sản xuất,  xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, vừa xây dựng, vừa chiến đấu chống lại cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ, Hà Nội cùng nhân dân miền Bắc, huy động sức người, sức của chi viện cho tiền tuyến miền Nam ruột thịt. Với chiến thắng lẫy lừng “Điện Biên Phủ trên không”, Hà Nội đã góp phần cùng cả nước giành thắng lợi hoàn toàn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, giải phóng miền Nam. Đất nước thống nhất, Thủ đô Hà Nội cùng cả nước tiến hành công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”. Đặc biệt, trong công cuộc đổi mới, quân dân Hà Nội lại tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, vươn lên vượt mọi khó khăn thử thách giành được những thành tựu to lớn và toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại. 

Sau 60 năm, từ một thành phố nhỏ bé và còn lạc hậu thiếu thốn về mọi mặt, với diện tích khoảng 130km ² cùng gần 40 vạn dân, ngày nay Thủ đô Hà Nội đã trở thành một đô thị lớn và ngày càng khang trang, văn minh, hiện đại; với diện tích 3.344km ², dân số trên 7 triệu người.  Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế, động lực phát triển của vùng đồng bằng Sông Hồng và cả nước; kinh tế - xã hội phát triển toàn diện theo hướng bền vững, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao, chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng, an ninh tiếp tục được củng cố, tăng cường, hệ thống chính trị ngày càng lớn mạnh.

 Trong chặng đường 60 năm xây dựng và phát triển của Hà Nội hôm nay luôn có sự cống hiến và đóng góp của đội ngũ trí thức Thủ đô. Bởi, Hà Nội còn là cái nôi của khoa học và công nghệ Việt Nam - nơi tập trung đông đảo nhất các nhà khoa học, các viện nghiên cứu, các trường đại học hàng đầu, tiềm lực khoa học công nghệ của Hà Nội được khẳng định là dẫn đầu cả nước. Đội ngũ trí thức Thủ đô không ngừng trưởng thành và lớn mạnh; từ buổi ban đầu với số lượng còn nhỏ bé, đến hôm nay đội ngũ ấy đang ngày một đông đảo với đầy đủ của các ngành khoa học và công nghệ có chất lượng cao luôn gắn bó với Đảng, chính quyền và nhân dân; luôn thể hiện được bản lĩnh và lập trường cách mạng, nguyện quyết tâm đi theo con đường của Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn cho nhân dân ta.

Trong khuôn khổ bài viết này, tác giả chỉ xin nêu một số vấn đề về việc tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức hiện nay và  phát huy vai trò, sự đóng góp của Trí thức Thủ đô trong sự nghiêp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện dại hóa Thủ đô và đất nước.

Một là, tập hợp đoàn kết phát huy vai trò đội ngũ trí thức của Thủ đô. 

Trong các cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học, các cơ quan nhà nước, các cơ sở kinh doanh và dịch vụ về KHCN trên địa bàn Thủ đô đều có số lượng lớn cán bộ khoa học và giáo dục, vì vậy việc tập hợp đội ngũ trí thức không chỉ riêng Liên hiệp Hội Hà Nội mà bản thân mỗi ngành, mỗi cơ sở cũng làm nhiệm vụ tập hợp đội ngũ trí thức. Ở Hà Nội, Sở Khoa học và Công nghệ, Hội đồng Khoa học Thủ đô, Ban Chủ nhiệm các Chương trình khoa học của thành phố, cũng là nơi tập hợp trí thức theo phương thức nhất định.

Nhiệm vụ tập hợp đoàn kết đội ngũ trí thức và triển khai các hoạt động trí thức vận của Liên hiệp Hội Hà Nội được xác định bởi các văn bản của Đảng và Nhà nước: Luật Khoa học và Công nghệ, Nghị quyết Trung ương 2 Khóa VIII, Nghị quyết Trung ương 7 Khóa X, Chỉ thị 45-CT/TW của Bộ Chính trị Khóa IX và Chỉ thị 42-CT/TW của Bộ Chính trị Khóa X và các Chỉ thị, Thông tri của Thành ủy Hà Nội những năm 1972, 1988, 2002, 2010 v.v… Cùng với đó, Liên hiệp Hội Hà Nội còn là một tổ chức chính trị của trí thức Thủ đô; là thành viên tích cực của Ủy ban MTTQ thành phố. Chính vì vậy, dưới mái nhà chung Liên hiệp Hội Hà Nội, bằng tinh thần, trách nhiệm và uy tín của mình, Liên hiệp Hội đã tập hợp và thu hút được nhiều các nhà khoa học giỏi nhất trên địa bàn thủ đô tham gia vào các hoạt động của thành phố nhất là trong các hoạt động tư vấn, phản biện xã hội. Cũng thông qua các hoạt động của mình, Liên hiệp Hội Hà Nội đã luôn tập hợp và đoàn kết được đội ngũ trí thức để vừa thực hiện tốt công tác chính trị, tư tưởng; vừa phát triển tổ chức, tăng thêm nguồn lực cho khoa học và công nghệ của Thủ đô để không ngừng phát huy vai trò của trí thức trong sự nghiệp phát triển của Thủ đô và  đất nước.

Hai là, sự đóng góp của trí thức Thủ đô

Trong những năm qua, thành phố đã triển khai có hiệu quả nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời ban hành nhiều nghị quyết, chương trình, chỉ thị, đặc biệt là các nghị quyết chuyên đề về giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hóa và văn nghệ, chương trình 07-CT/TU về phát triển dịch vụ trình độ cao, chương trình 08-CT/TU về phát triển văn hóa xây dựng người Hà Nội thanh lịch văn minh; Chương trình 09-CT-TU về phát triển khoa học công nghệ và giáo dục đào tạo, Nghị quyết 20 về đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức và các chính sách, và chỉ thị khác… để phát triển nhanh về số lượng và nâng lên về chất lượng đội ngũ trí thức Thủ đô, tạo động lực và điều kiện thuận lợi để phát huy tài năng, trí tuệ, năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức trên các lĩnh vực của sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội. Thành phố đã đầu tư một ngân sách rất lớn cho việc triển khai các hoạt động khoa học và công nghệ, đây là những điều kiện và cơ sở quan trọng để đội ngũ trí thức Thủ đô đóng góp vào sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa Thủ đô và đất nước.

Chỉ tính trong 6 năm trở lại đây, từ năm 2008-2014, các chương trình khoa học và công nghệ cấp thành phố đã triển khai 616 đề tài nghiên cứu và 56 dự án sản xuất thử nghiệm. Trong đó, lĩnh vực khoa học công nghệ là: 481 đề tài, khoa học xã hôi và nhân văn là 135 đề tài. Tỷ lệ ứng dụng kết quả vào thực tiễn của các đề tài khoảng trên 70% và dự án là 100%. Kết quả và sản phẩm của các công trình nghiên cứu khoa học đã góp phần thúc đẩy đổi mới, nâng cao năng lực công nghệ và năng lực cạnh tranh trong quá trình hội nhập quốc tế, nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn Thủ đô.

Cùng với đó là công tác thông tin khoa học, phổ biến kiến thức, nâng cao dân trí ngày càng được đẩy mạnh. Đứng trước những yêu cầu mới của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô và đất nước, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức, chuyển giao công nghệ mới đòi hỏi cao hơn, nhiều hơn, phong phú hơn và phải phù hợp với thực tiễn. Trong công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội, đội ngũ trí thức Thủ đô thực hiện ngày càng tốt hơn và có hiệu quả hơn, đã phản ảnh trung thực ý kiến khách quan của đội ngũ trí thức KH&CN đóng góp vào việc xây dựng chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật và thực hiện có hiệu quả các dự án quan trọng về kinh tế - xã hội của Thủ đô và đất nước, đây cũng là tiềm năng và ưu thế của đội ngũ trí thức. Hoạt động thẩm định, đánh giá công nghệ đã đáp ứng đầy đủ, kịp thời các yêu cầu của thành phố về việc thẩm định, đánh giá trình độ công nghệ cho các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố. Từ năm 2008 đế nay, đã tiến hành thẩm định 187 công trình đầu tư trong các ngành kinh tế. Tổ chức Hội nghị đóng góp ý kiến vào  nhiều đề án của thành phố như: Đồ án Quy hoạch Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn 2050; Chiến lược Khoa học và công nghệ đến năm 2020. Chương trình kinh tế - xã hội lớn của Thành phố trong các thời kỳ. ..

Có thể nói, đội ngũ trí thức Thủ đô đã có những đóng góp rất đáng kể, tuy nhiên, trước yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, công tác lãnh đạo, quản lý của các cơ quan Nhà nước đối với hoạt động của đội ngũ trí thức và trong bản thân đội ngũ trí thức Thủ đô vẫn còn bộc lộ một số bất cập: số lượng và chất lượng của đội ngũ trí thức chưa đáp ứng được yêu cầu để phát triển Thủ đô; Cơ cấu đội ngũ trí thức có những bất hợp lý về độ tuổi, ngành nghề và giới tính;… trí thức tinh hoa và hiền tài còn ít, còn thiếu những chuyên gia đầu ngành; chưa có nhiều tập thể khoa học mạnh, có uy tín ở khu vực và quốc tế; chưa khai thác tốt tiềm lực cơ sở vật chất và nguồn lực chất xám của các cơ quan, Viện nghiên cứu, các trường Đại học, cao đẳng ở Trung ương đóng trên địa bàn. Đội ngũ trí thức Thủ đô được trang bị khá vững về lý thuyết nhưng còn hạn chế về năng lực thực hành, kỹ năng về công nghệ quản lý kinh doanh, khả năng giao tiếp bằng ngoại ngữ, nhiều hoạt động nghiên cứu khoa học chưa xuất phát và gắn bó mật thiết với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Ba là, một số giải pháp phát  huy vai trò trí thức Thủ đô

Với những nội dung về khoa học và công nghệ đã nêu trong các Điều của Luật Thủ đô đã có hiệu lực, cùng với chiến lược phát triển KHCN đã được Hà Nội ban hành nhằm hướng tới việc đưa hiệu quả hoạt động trong các lĩnh vực KHCN ngày một tốt hơn phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô. Để thực hiện thành công chiến lược đó, đội ngũ trí thức Thủ đô phải được phát triển nhanh về số lượng và nâng lên về chất lượng, tạo động lực và điều kiện thuận lợi để phát huy tài năng, trí tuệ, năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Do vậy cần phải thực hiện tốt các cơ chế chính sách như: Phải đánh giá đúng hoạt động sáng tạo, khuyến khích trí tưởng tượng và sự dũng cảm trong xây dựng giả thiết khoa học, khuyến khích phát huy những cảm nhận trực quan. Tạo lập một xã hội trân trọng hoạt động khoa học - công nghệ, trân trọng các nhà khoa học.  Biết đánh giá và thấy được vị thế của nhà khoa học và hoạt động KH&CN trong xã hội. Bởi, hiệu quả của hoạt động KH&CN tùy thuộc rất lớn vào sự trân trọng của xã hội đối với các thành tựu của hoạt động đó. Khi xã hội ủng hộ hết lòng đối với tài năng sáng tạo, ủng hộ những tài năng thực sự, thì đó là nguồn cổ vũ, động viên rất lớn đối với các hoạt động KHCN. Tiếp đó phải đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, tuyên truyền cho các hoạt động khoa học và công nghệ. Không ngừng xây dựng những tổ chức KH&CN có đủ các điều kiện: đảm bảo các điều kiện tốt nhất cho nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; tạo đủ các điều kiện để đánh giá đúng các kết quả nghiên cứu; biết cách lựa chọn những người tài giỏi thực sự cho hoạt động KH&CN; tạo được không khí sáng tạo; tập hợp các nhà khoa học vào những chương trình, công trình giàu sáng tạo khoa học.

 Những người làm khoa học ít khi nói về công việc của mình, về những kết quả mà mình đã góp phần tạo dựng được trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, dù rằng, chính các lĩnh vực KHCN là nền tảng để hỗ trợ cho những ngành kinh tế - xã hội phát triển. Và những người làm khoa học công nghệ của Thủ đô hôm nay  vẫn đang âm thầm cống hiến nhưng tràn đầy nhiệt huyết, không ngừng cống hiến trí tuệ và tâm sức của mình thực hiện mục tiêu đưa Thủ đô đi đầu cả nước trong việc xây dựng nền kinh tế tri thức, để Hà Nội sẽ trở thành đầu tàu của đất nước trong tiến trình thực hiện CNH - HĐH đến năm 2020 và trong tương lai xa hơn.