Trí thức Hà Tĩnh xưa và nay
Qua các triều Trần, Lê, Mạc, Nguyễn cả vùng Nam Lam (Hà Tĩnh ngày nay có 145 người đỗ đại khoa, con số tuyệt đối so với các tỉnh khác không nhiều nhưng so với số dân thì tỷ lệ rất cao, cứ 1500 đến 2000 người dân thì có một người đỗ).
Trong số các nhà khoa bảng, nhiều người trở thành công khanh, có vị trí cao trong quan trường, một số là tể phụ triều đình như Nguyễn Văn Giai, Nguyễn Nghiễm, Nguyễn Khản... nhưng cũng có nhiều người chỉ là "ông đồ Nghệ đeo khăn gói đỏ" (Xuân Diệu) đi tìm nơi cần chữ để truyền bá việc học cho đời, góp phần đào tạo nhân tài cho mọi miền đất nước.
Sau cách mạng tháng Tám, một thế hệ trí thức Hà Tĩnh với những tên tuổi tài năng như Xuân Diệu, Huy Cận, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Đổng Chi, Lê Văn Thiêm, Nguyễn Khắc Viện sau bao trăn trở đã tìm đến với cách mạng với Đảng với nhân dân, trở thành những trí thức tiêu biểu của nước nhà. Cũng từ đây truyền thống hiếu học, khổ học của Hà Tĩnh càng phát huy cao độ. Đó là tiền đề là nền tảng tinh thần để Hà Tĩnh trở thành tỉnh dẫn đầu cả nước trong việc xóa nạn mù chữ năm 1948, và có một "làng học Cẩm Bình" lá cờ đầu của ngành giáo dục cả nước. Đó chính là nền tảng để tạo nên một đội ngũ trí thức hùng hậu của Hà Tĩnh. Số người Hà Tĩnh có học vị trên đại học ngày nay không hề thua kém bất kỳ một tỉnh nào trong cả nước. Phát huy truyền thống hiếu học của quê hương, nhờ sự quan tâm đầu tư phát triển giáo dục đào tạo của tỉnh, số lượng học sinh giỏi quốc gia, số học sinh đỗ vào các trường cao đẳng, đại học luôn năm trong tốp 10 của cả nước.
Theo số liệu điều tra, toàn tỉnh Hà Tĩnh hiện có 32.314 trí thức, trong đó có 5 Giáo sư, 31 Tiến sỹ, hơn 26.000 thạc sỹ và đại học; 189 văn nghệ sỹ, 153 phóng viên, biên tập viên công tác tại 6 cơ quan báo chí, 24 văn phòng đại diện, văn phòng thường trú trên địa bàn. Ngoài ra, Hà Tĩnh còn có trên 600 GS và PGS, 1.200 tiến sỹ đang công tác trên mọi miền đất nước.
Trong quá trình gần 30 năm đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, độingũ trí thức Hà Tĩnh đã có nhiều cống hiến, đóng góp quan trọng trong việc tham mưu tổng kết thực tiễn, tư vấn, phản biện xây dựng phương hướng, hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh của tỉnh. Đội ngũ trí thức với đặc trưng lao động trí tuệ sáng tạo của mình đã phát huy mạnh mẽ vai trò động lực của khoa học công nghệ đi đầu trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất - kinh doanh là lực lượng xung kích trong phong trào tiến quân vào khoa học, kỹ thuật phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất góp phần quan trọng vào công cuộc đổi mới và tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh.
Để có một đội ngũ trí thức đông đảo, góp phần to lớn vào sự phát triển của tỉnh, của đất nước, ngoài truyền thống hiếu học của vùng đất địa linh nhân kiệt, một yếu tố không kém phần quan trọng đó là sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của đạng bộ và chính quyên tỉnh Hà Tĩnh trong công tác xây dựng đội ngũ trí thức. Trong quá trình tổ chức thực hiện, các ngành, các địa phương trong tỉnh đã có nhiều hoạt động tích cực, góp phần xây dựng đội ngũ trí vững mạnh cả về số lượng và chất lượng.
