Tranh cãi gay gắt xung quanh những cuốn lịch 2007: sai phải huỷ

Lịch sai do chính ban lịch

Mở đầu cho cuộc toạ đàm, PGS.TS Lê Thành Lân, Viện Khoa học và công nghệ VN chua chát nói, năm nay nhiều cuốn lịch treo tường, đút túi, để bàn bị sai lệch nhiều quá. Người dân trong và ngoài nước đều thắc mắc. Tết này nhiều người không biết ăn Tết vào 17 hay 18/2.

Vấn đề lịch sai khiến nhiều người thiếu sự tin tưởng vào khoa học về lịch của VN. Và trách nhiệm lớn nhất phải thuộc về Ban Lịch nhà nước.

Theo ông Lân, các nhà xuất bản đã không thận trọng khi in lịch. Có cuốn lịch hơn 5000 trangđược NXB VHTT in nhưng không nhà sử học nào dùngđược vì không có tên niên hiệu các năm.

Là người của Ban Lịch, ông Trần Tiến Bình thẳng thắn thừa nhận Ban Lịch chưa hoàn thành nhiệm vụ. Đáng lẽ Ban lịch phải công bố lịch chuẩn quốc gia từ lâu vì lịch chuẩn đã làm xong, tiếc thay vì cản trở hành chính mà chúng ta vẫn chưa công bố rộng rãiđược (!). Vì thế, lịch in bát nháo cũng sinh ra từ đây.

Về số lượng lịch bloc năm nay, tính ra một đầu người phải dùng đến 2 lịch, ông Lý Bá Toàn- Phó cục trưởng Cục Xuất bản đã giải thích giúp toạ đàm đỡ căng rằng, con số đăng ký của các nhà xuất bản là 116 triệu bloc lịch nhưng in thực tế còn tuỳ thuộc vào thị trường. Có thể năm nay các nhà xuất bản chỉ in từ 10-16 triệu bloc lịch thôi.

Khi các nhà báo chất vấn về các sai sót trên lịch, ông Toàn cho biết, một năm Cục phải nộp lưu chiểu 600-700 bloc lịch khác nhau nên việc kiểm tra từng bloc lịch rất khó. NXB chỉ còn cách xin lỗi bạn đọc để năm sau khắc phục .

Không thể xin lỗi là xong

Không thoả mãn với cách giải trình của ông Toàn, ông Trần Tấn Ngô, Tổng GĐ Tổng công ty Phát hành sách TW cho biết, cách đây nửa tháng có một hội nghị họp về xuất bản toàn quốc. Hội nghị này đã cảnh báo về cái chết của lịch bloc 2007 do phát hành quá nhiều. Mặt khác, các lỗi sai trên lịch không nên đính chính, xin lỗi trên các phương tiện thông tin đại chúng mà nên bỏ toàn bộ lịch in sai để tránh hoang mang trong dân chúng. Hiện chúng ta có tới 58 nhà xuất bản, bỏ lịch của nhà xuất bản này còn nhà xuất bản khác, cốt yên dân là cáiđược lớn nhất.

Cũng về các lỗi in sai của lịch, theo ông Ngô và các nhà khoa học, quản lý khác thì đã có Ban Lịch rồi cũng nên có sự nhất trí của mọi thành viên trong Ban Lịch.

Quả bóng cuối cùng đẩy đến ông Lê Quang Khôi, NXB Nông nghiệp, một trong những đại gia về lịch bloc. Ông Khôi ngậm ngùi cho biết, sản phẩm lịch là một ấn phẩm, nó phải tuân theo trình tự nhất định. Hàng năm Bộ VHTT có văn bản hướng dẫn in lịch. Năm nào NXB cũng căn cứ vào tài liệu do Trưởng ban Lịch Nhà nước cung cấp. Nếu tài liệu này mà sai thì NXB cũng chỉ còn nước “bó tay”.

Cuộc toạ đàm đã đi đến thống nhất, tất cả các cuốn lịch vạn niên bán ngoài vỉa hè không nên dùng. Đã đến lúc phảiđưa ra biện pháp mạnh, các NXB phát hiện bloc lịch hay bất kỳ loại lịch nào in sai thì phải huỷ, không nên phạt cho tồn tại. Về phía Ban Lịch phải công bố sớm lịch chuẩn VN để chấm dứt ngay tình trạng tranh cãi dai dẳng về lịch nhưhiện nay.

Tại sao lịch âm không chuẩn

Có sự chệnh lệch trong lịch âm nhưđang xảy ra là do các nhà làm lịch đã không theo đúng quy định của ban lịch nhà nước, tự ý lấy cách tính ngày tháng của Trung Quốc áp cho lịch VN. Thực ra cách tính lịch thời tiết (dương lịch) không có gì khác nhau, vấn đề phức tạp ở chỗ, quy tắc tính tháng nhuận và múi giờ của ta và Trung Quốc khác nhau (Việt Nam múi giờ 7 còn Trung Quốc là múi giờ 8). Từ sự chệnh nhau về múi giờ dẫn đến sự khác nhau trong tháng nhuận. Chẳng hạn Tết Nguyên Đán năm 1985 ở Việt Nam diễn ra sớm hơn so với Trung Quốc 1 tháng âm lịch (Việt Nam là ngày 21/1/1985, Trung Quốc là 20/2/1985). Do năm 1984, Trung Quốc có nhuận tháng Tưâm lịch, trong khi Việt Nam đến tháng 5/1985 mới là tháng nhuận. Năm tới, chúng ta ăn tết trước Trung Quốc 1 ngày vì điểm giao thừa của ta nằm ở tháng thiếu còn điểm giao thừa của Trung Quốc nằm ở tháng đủ. Đến tháng giêng, lịch của ta sẽ đủ mà lịch Trung Quốc là tháng thiếu vì thế tháng 2 thì lịch của ta và lịch của Trung Quốc lại trùng nhau.

Nguồn: KH&ĐS số 69 thứ Hai 28 - 8 - 2006