Trạng lợn

Thuở nhà nghèo ngày ngày phải đi chăn lợn. Gần đó có trường học của cụ Vi Khuê Vũ Mộng Nguyên (đậu Thái học sanh đời nhà Hồ, sau không chịu làm quan nhà Minh, ở nhà dạy học). Ông Trư đứng ngoài nghe lỏm những lời giảng dạy. Một hôm, cụ Vũ Mộng Nguyên ra ngoài bắt gặp, thấy ông đối đáp giỏi bèn đem lòng yêu mến. Sau đó cụ xin nhà giàu cho ông Trư đến học mỗi khi làm xong việc nhà.

Khi Lê Lợi đánh đuổi xong giặc Minh, cụ Vũ Mộng Nguyên được mời ra làm trợ giáo trường Quốc Tử Giám. Ông Trư cũng theo thầy ra Kinh đô học tập ngày càng tấn tới.

Đến niên hiệu Thái Hoà thứ sáu (1448), trước khoa thi, vua Lê Nhân Tông nằm mơ thấy “lợn” đỗ trạng nguyên. Lúc treo bảng vàng thì ông Trư đỗ đầu. Nhà vua hỏi ra mới biết ông sanh tháng Hợi (tháng 10), năm Hợi nên cha mẹ đặt tên Trư. Thấy tên như thế không hay, nhà vua mới ban cho đổi tên thành Nguyễn Nghiêu Tư.

Lúc đầu, ông được phong chức Hàn lâm viện trực học sĩ rồi ra làm An phủ sứ ở Tân Hưng Thượng nay là Tiêu Hưng. Khi Lê Nghi Dân cướp ngôi (Kỉ Mão 1459), triều đình cử ông đi sứ sang nhà Minh. Sau ông làm đến Chưởng lục bộ thượng thư, tước Hào tùng hầu. Đến khi về trí sĩ, triều đình thấy ông có nhiều công lớn đối với xã tẵc bèn gia phong “Thượng quốc công trí sĩ”.

Truyện kể về Trạng Lợn sử sách ghi chép không nhiều nhưng truyền miệng trong dân gian lại lắm. Nghe chuyện Trạng Lợn ai cũng phải thán phục trí thông minh, hiếu học và tài ứng đối linh hoạt của ông. Tiếc thay, năm sinh và năm mất của ông không thấy ghi chép.