Trăn trở từ các cuộc thi
Trong số đó có nhiều mô hình, sản phẩm, giải pháp có tính ứng dụng thực tế, có hàm lượng chất xám cao, mang tâm huyết và khát vọng cải thiện điều kiện làm việc vất vả, độc hại, tăng năng suất lao động cho người thân, bà con nông dân; giảm thiểu ô nhiễm môi trường; tiết kiệm năng lượng… Khi tham dự các cuộc thi trong nước và khu vực nhiều tác giả đã giành giải cao.
Tuy nhiên, qua theo dõi cuộc thi trong nhiều năm thì thấy hầu như các tác giả, tác phẩm sau khi dự thi, được trao giải rồi đều rơi vào… quá khứ, nhường chỗ cho cuộc thi năm sau với các sản phẩm, tác giả mới. Số sản phẩm, mô hình, giải pháp sáng tạo kỹ thuật tiếp tục được nghiên cứu, nâng tầm, phát triển thành các sáng chế đi vào đời sống thực tiễn rất ít. Nguyên nhân của tình trạng này một phần do những em học sinh cuối cấp mặc dù yêu thích khoa học nhưng không có động lực và quyết tâm cũng như điều kiện theo đuổi.
Phần đông lựa chọn con đường thi vào các trường chuyên nghiệp, sau khi tốt nghiệp kiếm việc làm hưởng lương. Các em nhỏ tuổi hơn một số tiếp tục tham gia các kỳ thi sau, một số thôi hẳn… Nhìn chung các cuộc thi mới dừng ở mức “phát động phong trào”, khích lệ tinh thần sáng tạo, yêu khoa học, “vinh danh ý tưởng”.
Chưa có cơ quan, tổ chức hay doanh nghiệp nào đứng ra nhận tài trợ, bảo trợ để tiếp thêm nguồn lực về tài chính, môi trường, điều kiện cho các ý tưởng, mô hình, giải pháp được nâng tầm thành phát minh, sáng chế khoa học phục vụ đời sống.
Mục tiêu của chúng ta là năm 2020, Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp. Song cho đến nay, phần lớn các ngành sản xuất của ta đều phải nhập công nghệ hoặc nguyên liệu, phụ liệu của nước ngoài về gia công trong nước. Trên “bản đồ khoa học công nghệ” của thế giới, không rõ ta đang ở vị trí nào?
Đem một cuộc thi có tính chất phong trào cấp tỉnh liên hệ với vấn đề quốc gia đại sự quả thật là khập khiễng. Nhưng toà nhà cao tầng nào thì nền móng cũng đều được xây từ những viên gạch nhỏ bé. Tìm kiếm tài năng khoa học có lẽ cũng nên bắt đầu từ đây, bởi những ý tưởng sơ khai của các em đều có thể trở nên có giá trị. Có điều nó vẫn chỉ ở dạng “tiềm năng” nếu chỉ dừng ở các cuộc thi.
