Trầm cảm ở nam giới

Nếu có thì bạn đã có trạng thái giống như thủ tướng nước Anh Churchill (hồi thế chiến II) mà ông gọi là bị “con chó đen” đuổi. Churchill đã chạy trốn khỏi “con chó đen”đó bàng cách làm việc như một xung năng thôi thúc và uống rất nhiều rượu mạnh, nhiều người khác thì đối phó bằng cách lái xe rất liều lĩnh, chơi bời phóng túng hay giảm minh trong phòng.

Nhưng không cách nào trốn tránh dược lâu sự truy đuổi của con chó. Kể cả khi trầm cảm không bị rượu và ma tuý làm cho nặng lên thì nó vẫn là một bệnh nghiêm trọng. Trầm cảm làm cho người ta tối tẳm trong tư duy, xôi mòn cuộc sống và nghề nghiệp của cá nhân và tăng nguy cơ bị nhiều bệnh khác. Nguy hại nhất là nguy cơ tự sát khi nam giới bị trầm cảm, nhiều hơn nữ gấp 4 lần.

Tuy nhiên, trầm cảm ở nam giới lại thường bị bỏ qua, không cần chẩn đoán.

Tổ chức y tế thế giới đã cảnh báo về sự phổ biến bệnh lý trầm cảm ở con người. Tỷ lệ này vào khoảng 4%, tức có khoảng 250 triệu người trên trái đất mắc phải…Nghiên cứu về thể nghiệm ở Việt Nam, tỷ lệ này cũng lên đến 2-5%. Nếu đánh gía đầy đủ các loại trầm cảm thì chúng chiếm tới 15-25% dân số.

Đối với những bệnh nhân trầm cảm, nếu phải sống trong những yếu tố môi trường không thuận lợi, nhất là lại gặp sự cố về kinh tế - xã hội thì tỷ lệ dẫn dến tự sát rất cao; lên đến 20-30%. Ngay ở Mỹ, mỗi năm có khoảng 6 triệu nam và 12 triệu nữ bị trầm cảm. Những con số này chưa phản ánh dúng thực tế vì nam giới thường ít đi khám bệnh nên hiều người có bệnh mà không được chuẩn đoán. Mỗi khi đi khám bệnh thì nam giới thường phàn nàn về những dấu hiệu thể chất - nhức đầu, rối loạn tiêu hoá hay đau mạn tính hơn là về những bất thường về cảm xúc, thậm chí khi bác sỹ có nhận ra vấn đề thì nam giới cũng có xu hướng chối cãi mình có vấn đề về tâm trí, một phần là do không muốn mang tiếng bị bệnh tâm thần, sợ ảnh hưởng đến nghề nghiệp, mất uy tín trước bạn bè và gia đình…

Những đặc thù của trầm cảm ở nam

Nam giới vẫn thường phải chịu áp lực về sự thành đạt trong đời, nếu không làm được điều này (bị lép vế trong gia đình hay ở cơ quan) thì nhiều người đã ôm nỗi buồn đó một cách lặng lẽ và không muốn ngỏ cùng ai. Điều này trái với nữ, họ dám bộc lộ, chia sẻ với thầy thuốc về những phiền não của mình cho nên người ta mới thường cho là trầm cảm chủ yếu thấy ở nữ. Với cả hai giới, các dấu hiệu và triệu chứng thường thấy là cảm giác mình là người vô tích sự (đồ bỏ), ít ngủ, buồn, mặc cảm phạm tội. Tuy nhiên, những nam giới bị trầm cảm ít khóc hơn nữ. Họ trở nên dễ nóng giận, bất mãn, cư xử hung bạo, có nhiều hành vi liều lĩnh (lái xe, tình dục ngoài hôn nhân), tránh cả người thân, bạn bè và những người vốn ưa thích khác, luôn phàn nàn mỏi mệt, không quan tâm đến công việc và cả tình dục. Lạm dụng rượu và ma tuý dẽ gặp ở nam giới trầm cảm mặc dầu còn chưa rõ lạm dụng ma tuý là nguyên nhân hay hậu quả của trầm cảm. Lạm dụng ma tuý nhiều khi mang vẻ ngoài trầm cảm và làm cho bệnh khó chuẩn đoán hơn.

Những nhà nghiên cứu Thụy Điển đã mô tả “hội chứng trầm cảm ở nam” bao gồm các dấu hiệu và triệu chứng như: dễ bị stress, có những cơn giận giữ đột ngột, giảm khả năng kiểm soát bản thân, hành vi chống xã hội, cảm giác luôn sốt ruột và trống rỗng. Các phương pháp chuẩn đoán thông thường (nhìn, sờ, gõ, nghe…) không phát hiện được các dấu hiệu và triệu chứng không điển hình do đó người bệnh nên nói với thầy thuốc những gì mình cảm thấy.

Những bệnh phối hợp với trầm cảm

Có thể có những bệnh phối hợp nghiêm trọng đến tính mạng như bệnh tim, đột quỵ, ung thư, HIV/AIDS, tiểu đường, liệt rung Parkinson. Cũng hay phối hợp bệnh stress sau chấn thương, ví dụ sau khi bị tai nạn, thiên tai, sau trận chiến…Mất ham muốn tình dục là triệu chứng chung cho cả hai giới nhưng có tác động mạnh hơn ở nam, nhất là khi kèm với rối loạn chức năng cương dương. Trong thực tế, rối loạn cương dương do nguyên nhân thực thể có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của nam và gây ra trầm cảm. Ngoài ra, nhiều nam trầm cảm có nồng độ testosterone thấp (hormon chủ yếu gây ra ham muốn tình dục) nên người ta cho rằng giảm tiết testosterone có thể là nguyên nhân chứ không phải là hậu quả của trầm cảm. Những nam giới của trầm cảm, sau khi được điều trị thì tình trạng rối loạn cương dương và giảm testorterone cũng bớt.

Với nam giới, căng thẳng trong công việc là một nguyên nhân thường gặp gây trầm cảm. Thông thường, dễ bị trầm cảm sau khi bị stress (hôn nhân tan vỡ, người thân chết, thay đổi chỗ ở hay có vấn đề về kinh tế…) nhưng nam giới dễ bị trầm cảm với những stress trong công việc: trách nhiệm nặng nề, những áp lực về khả năng, thiếu an toàn trong công việc, bất hoà với thủ trưởng hay đồng sự, làm ca đêm hay làm quá giờ hay cả hai, không hài lòng về lương…Nam cũng nhạy cảm hơn nữ với những biến đổi về kinh tế, xã hội, chính trị có ảnh hưởng đến vai trò truyền thống của nam ở gia đình, nơi làm việc, từ đó tăng nguy cơ bị trầm cảm và các bệnh tâm trí khác. người ta nhận thấy vào thập kỷ30 thế kỷ trước, thời kì suy thoái toàn cầu, tỉ lệ nam giới tự tử đã tăng lên vì nhiều người thất nghiệp.

Hậu quả của trầm cảm nếu không được điều trị

Có ảnh hưởng đến nhiều mặt trong đời sống. Những phản ứng của stress kéo dài gây tổn thương cho nhiều cơ quan, kể cả tim. Tuổi thọ có thể giảm trong một thời gian nhất định, số tử vong ở người trầm cảm gấp đôi so với người không bị trầm cảm. Tỉ lệ ly hôn, tự tử và có hành vi liều lĩnh cũng tăng…Trong công việc, trầm cảm làm cho nam giới làm việc kém năng suất, hạn chế khả năng và có nguy cơ mất việc.

Điều trị

Omega - 3 đang được coi là thứ thuốc có tác dụng chống trầm cảm, cần uống 2-3g, có trên thị trường dưới dạng viên nang hay dạng dầu.

Vitamin bổ sung như vitaminE (800 UI mỗi ngày), vitaminC (1g mỗi ngày) và selenium (200 gamma mỗi ngày) để tránh omega-3 không bị ôxy hoá trong cơ thể.

Các thuốc chống trầm cảm như thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (Prozac, Zoloft…) thuốc chống trầm cảm 3 vòng TCA (Norparmin, Parmelor…) đang là những thuốc dược dùng nhiều kết hợp với tâm lý liệu pháp.

Nguồn: Thế giới quanh ta, số 252, tháng 4/2006, tr 19, 22