Tin khoa học phải được đưa nhanh, đầy đủ và chính xác

- PV:Thưa giáo sư, giữa nhà báo viết về khoa học và nhà khoa học có mối quan hệ tương quan nào trong việc cung cấp thông tin cho đại chúng?

- Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn: Trong việc cung cấp thông tin cho đại chúng, theo tôi, thường này sinh một số vấn đề như sau đây. Nhà khoa học hoặc thường hấp tấp công bố kết quả nghiên cứu, hoặc giữ bí mật để tránh phiền phức. Và, thường là nhà khoa học thất bại trong việc giao tiếp với giới truyền thông về khoa học.

Trong khi đó, giới truyền thông thường thiếu khả năng suy luận thông tin khoa học và diễn giải số liệu; trích dẫn sai, sử dụng nguồn thông tin không đáng tin cậy; xu hướng giật gân hoá câu chuyện, không theo dõi câu chuyện từ đầu tới cuối.

Còn về phía công chúng, họ thiếu thông tin về khoa học, hiểu sai về nghiên cứu khoa học, diễn giải sai về kết quả nghiên cứu. Cuối cùng là sự nhầm lẫn giữa giả thuyết khoa học và sự thật khoa học, "phơi nhiễm" những ngụy khoa học.

Chính vì vậy, giữa truyền thông và khoa học có mối liên quan đó là cùng thu nhập thông tin và hai bên cùng phải thành thật. Truyền thông và khoa học có sự tuơng đồng: Mọi nguyên tắc giữa truyền thông và khoa học đều xuất phát từ vấn đề chung đó là công chúng.

- Hiện nay có rất nhiều nhà khoa học viết báo và nhiều nhà báo viết khoa học. Theo ông thì đâu là những thuận lợi và khó khăn của hai giới này khi chuyển tải thông tin đến công chúng?

- Nhà khoa học viết báo có thuận lợi trước mắt đó là do họ làm khoa học nên họ hiểu rõ về quá trình cũng như hoạt động của khoa học. Họ có thể ứng dụng những nguyên tắc cũng như mô tả vấn đề một cách chính xác hơn giới truyền thông. Tuy nhiên, hạn chế của họ chính là ở chỗ phần lớn các nhà khoa học không có kỹ năng về truyền thông, sử dụng quá nhiều thuật ngữ khoa học đây cũng chính là căn "bệnh" nan giải mà hầu hết các nhà khoa học viết báo gặp phải. Ngoài ra, hạn chế của nhà khoa học viết báo còn thể hiện ở chỗ cách truyền đạt thông tin của họ chưa tốt, gây khó hiểu cho công chúng.

Đối với giới truyền thông viết về lĩnh vực khoa học cũng vậy, họ cũng có những thuận lợi và khó khăn nhất định, cụ thể họ có thuận lợi là "văn hay chữ tốt", có kỹ năng truyền đạt thông tin và xử lí thông tin một cách nhanh nhạy. Tuy nhiên, họ cũng có những hạn chế đó là không hề hiểu biết nhiều về khoa học, nhất là những từ ngữ chuyên ngành dẫn đến không thể truyền đạt thông tin một cách chính xác nhiều khi gây hiểu lầm cho người đọc. Cái chính nữa là họ không có thời gian tìm hiểu cụ thể vấn đề, họ bị áp lực về thời gian nên nhiều bài báo viết về khoa học chưa có chất lượng, không mang được nhiều  thông tin đến cho người đọc, đôi khi còn gây thiệt hại và hoang mang cho công chúng.

-Vậy thì ranh giới giữa các nhà khoa học viết báo và nhà báo viết khoa học là gì, thưa ông?

-Giữa nhà khoa học viết báo và nhà báo viết khoa học có một ranh giới rõ ràng, đó là nhà khoa học thì đi sâu vào những vấn đề mang tính chi tiết, tiểu tiết, còn nhà báo viết khoa học thì nặng về vấn đề tính thông tin phổ quát cho đại chúng.

- Vậy thì giải quyết những mâu thuẫn ấy bằng cách nào?

- Sự phân biệt như vậy chắc chắn sẽ dẫn đến mâu thuẫn đó là các nhà khoa học thì luôn phải kèm theo giả định, tức là "nếu có thế này...thì mới có thể xảy ra thế kia". Trong khi đó, nhà báo lại cần sự chính xác tuyệt đối về thông tin, nói cách khác cái mà nhà báo cần là thông tin đó có đúng hay không ("yes or no")... thế thôi! Tuy nhiên, việc giải quyết mâu thuẫn này lại rất đơn giản, đó là việc chúng ta cần quan tâm thêm vấn đề là thế nào là một bản tin đáp ứng được tiêu chí cụ thế, phải biết lựa chọn thông tin và đưa được những thông tin đến công chúng một cách nhanh và đầy đủ.

- Xin cảm ơn ông!

Nguồn: vnn.vn   28/03/2008