Tìm đường bơi cho vịt
Khó quản lý
Với lịch thời vụ sản xuất lúa xen kẽ nhau giữa các địa phương nên nuôi vịt chạy đồng ở ĐBSCL diễn ra gần như quanh năm và tăng cao theo mùa thu hoạch lúa. Qua các năm, tổng đàn vịt của khu vực ĐBSCL dao động trong khoảng 18 - 20 triệu con. Hiện phương thức nuôi vịt chạy đồng vẫn còn khá phổ biến. Kết quả khảo sát 300 hộ nuôi vịt tại một số tỉnh trong khu vực thấy, có đến 71% số hộ lùa vịt ra khỏi ấp và đa số nông dân tận dụng lúa rơi vãi sau vụ gặt cho vịt.
An Giang là một trong những địa phương có đàn vịt chạy đồng nhiều nhất khu vực ĐBSCL. Tổng đàn vịt của tỉnh từ năm 2001 đến năm 2009 có chiều hướng tăng nhanh, từ 1,7 triệu con lên 4,8 triệu con, trong đó nuôi vịt chạy đồng vẫn là phương thức phổ biến, số lượng đầu con chiếm tới 73,16% tổng đàn gia cầm của tỉnh. Mặc dù ngành nông nghiệp đã cấp sổ để quản lý đàn vịt trong tỉnh, chủ hộ phải khai báo trình sổ với UBND xã khi đến cũng như khi di chuyển đàn đi nhưng ngành chức năng ở đây cũng thừa nhận, khó có thể quản lý vịt chạy đồng.
Với trên 1,7 triệu con, Vĩnh Long cũng là địa phương có đàn vịt tương đối lớn. Chăn nuôi gia cầm phát triển là tín hiệu đáng mừng nhưng ngành nông nghiệp tỉnh cũng gặp không ít khó khăn trong quản lý đàn gia cầm bởi các hộ nuôi nhỏ lẻ chưa tuân thủ quy trình kỹ thuật nuôi an toàn dịch bệnh, không khai báo số lượng, còn lơ là với công tác tiêm phòng dịch bệnh cho vật nuôi. Thậm chí, Chi cục Thú y cũng không quản lý được tổng đàn vịt thời vụ, vịt chạy đồng.
Sau khi dịch cúm gia cầm bùng phát ở ĐBSCL mà thủ phạm chính được xác định là vịt chạy đồng, ngành chức năng ngay lập tức đi tìm giải pháp quản lý đàn vịt, phương thức quản lý bằng sổ được đưa ra. Theo đó, người nuôi vịt chạy đồng phải đăng ký với UBND xã. Sau khi đăng ký, người chăn nuôi được UBND xã cấp miễn phí sổ đăng ký chăn nuôi vịt chạy đồng theo mẫu của Bộ Nông nghiệp và PTNT.Người nuôi phải kê khai đầy đủ các thông tin trong sổ đăng ký chăn nuôi vịt chạy đồng cho mỗi lứa nuôi. Mỗi lần di chuyển đàn vịt đến một huyện mới, người chăn nuôi phải xuất trình sổ đăng ký nuôi vịt chạy đồng với UBND xã đầu tiên nơi đến để được xác nhận, kiểm tra dịch bệnh và thực hiện tiêm phòng.
Về nguyên tắc là vậy nhưng trên thực tế việc quản lý đàn vịt chạy đồng khó như “hái sao trên trời”. Đó là chưa kể còn phát sinh tiêu cực trong quá trình các hộ chăn nuôi chạy chọt xin “visa” cho vịt chạy đồng.
Theo bà Phan Bùi Ngọc Thảo, Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền Nam, các nghiên cứu ở Thái Lan cho thấy sự phát tán vi-rút cúm H5N1 cho đàn gà nuôi có liên quan đến sự phân bố của vịt chạy đồng. Có tới 28 trong tổng số 61 đàn vịt chạy đồng ở Thái Lan được kiểm tra dương tính với vi-rút trong khi với phương thức nuôi nhốt trong chuồng hở là 4 trong số 17 đàn và không tìm thấy ca nhiễm nào ở kiểu nuôi chuồng kín. Vì vậy, nếu cư dân ĐBSCL không sớm đổi mới phương thức chăn nuôi thì nguy cơ dịch bệnh xảy ra trên diện rộng là khó tránh khỏi.
Chăn nuôi vịt an toàn sinh học, hướng mở
Tại hội thảo Phát triển bền vững nghề nuôi vịt truyền thống ở ĐBSCL được tổ chức tại Vĩnh Long mới đây, nhiều ý kiến cho rằng, nuôi vịt theo hướng an toàn sinh học là cứu cánh cho nghề nuôi vịt ở “đất chín rồng” trong thời buổi dịch bệnh hoành hành. Theo TS.Nguyễn Văn Bắc, Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư quốc gia, ở khu vực ĐBSCL, phương thức nuôi vịt - cá - lúa kết hợp là giải pháp hạn chế chăn nuôi vịt chạy đồng, góp phần quản lý dịch bệnh hiệu quả hơn trong khi hiệu quả kinh tế lại cao gấp 3 - 5 lần so với độc canh cây lúa. Bà Thảo cũng cho rằng, khi áp dụng phương thức chăn nuôi công nghiệp và bán công nghiệp có thể kiểm soát chặt chẽ về an toàn sinh học và hoàn toàn có thể cắt đứt được nguồn lây nhiễm cúm gia cầm. Thí điểm nuôi vịt an toàn sinh học ở An Giang thấy vịt tăng trọng hơn 15%, giảm 7 ngày nuôi, giảm 22% tỷ lệ chết, giảm 25% công lao động so với vịt chạy đồng.
Từ thực tế phát triển tại địa phương, TS. Nguyễn Xuân Khoa, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư Bạc Liêu khẳng định, chăn nuôi theo quy trình an toàn sinh học sẽ giúp cho việc đầu tư cơ sở vật chất, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật dễ dàng. Và dù bà con có lựa chọn phương thức nuôi nào thì cũng phải tuân thủ các điều kiện sau: Chọn giống sạch bệnh, là những con giống được sinh ra từ đàn gia cầm bố, mẹ chưa bị nhiễm bệnh truyền nhiễm lần nào, được quản lý chặt chẽ, kiểm tra huyết thanh định kỳ có kết quả âm tính với vi-rút cúm gia cầm; khu vực chăn nuôi phải xa nhà ở và khu dân cư, hạn chế tiếp xúc giữa gia cầm với các loài chim hoang dã; nên hạn chế nuôi gia cầm nhỏ lẻ mà chăn nuôi theo hướng gia trại hay trang trại; tiêm phòng đầy đủ các loại bệnh theo đúng quy trình hướng dẫn của ngành thú y; vệ sinh và xịt thuốc sát trùng chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi định kỳ, ít nhất mỗi tuần một lần,...
Vẫn biết thay đổi một phương thức chăn nuôi tồn tại từ lâu đời là khó nhưng dù khó vẫn phải làm để đảm bảo nghề nuôi vịt ở ĐBSCL phát triển bền vững. Và chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học chính là hướng mở mà bà con nông dân nên áp dụng để tránh gặp phải những rủi ro không đáng có.
