Tiến tới giải pháp năng lượng bền vững
Mục đích của EA là nhằm tăng cường sự phát triển năng lượng bền vững tại Việt Nam và khu vực Mekong bằng cách thúc đẩy chính sách năng lượng bền vững, bảo tồn năng lượng và các giải pháp năng lượng tái tạo, sử dụng kế hoạch năng lượng địa phương là chiến lược chủ chốt. Điều này sẽ đóng góp cho các mục tiêu phát triển và năng lượng quốc gia.
Thông qua các hoạt động cộng đồng, EA chia sẻ giới thiệu các giải pháp để thay thế thủy điện; sản xuất năng lượng nhiên liệu hóa thạch và các trung tâm hạt nhân dựa trên nguồn lực tự nhiên của địa phương.
EA làm việc trên 2 mức độ: mức độ địa phương và chính sách quốc gia. Ở mức độ địa phương, EA giúp người dân địa phương làm và thực hiện kế hoạch năng lượng cấp xã để chứng minh những tiềm năng và ích lợi của các sản phẩm địa phương và sử dụng năng lượng hiệu quả bằng phương pháp tiếp cận có sự tham gia. Dựa trên kế hoạch năng lượng địa phương này, kế hoạch năng lượng cấp huyện sẽ được triển khai để chứng tỏ quy hoạch năng lượng địa phương có thể được đưa vào quy mô ở cấp độ cao hơn.
Ở mức độ chính sách quốc gia: Để đảm bảo điều kiện công bằng và có lợi cho sản xuất năng lượng bền vững tại địa phương, thúc đẩy những lợi ích và tiềm năng, EA tiến hành xem xét chính sách năng lượng, phân tích, tập hợp các bên liên quan và đưa ra quyết định tại các hội nghị, hội thảo, xây dựng mạng lưới giữa các tổ chức phi chính phủ để tạo ra một tiếng nói chung, để ảnh hưởng và gây tác động nên chính sách năng lượng quốc gia.
Trong giai đoạn đầu, EA đã phân tích hiện trạng chính sách năng lượng của Việt Nam và so sánh với hiện trạng phát triển và các lựa chọn của người dân Thái Lan, Đan Mạch, Thụy Điển. Dựa trên điều này, lựa chọn Việt Nam đã được thảo luận và được sử dụng cho các cuộc đối thoại với các nhà hoạch định chính sách. Vào ngày 11/12/2012, đối thoại phát triển năng lượng bền vững đầu tiên đã được tổ chức tại Hà Nội.
Một hoạt động thành công ở cấp độ địa phương của EA, đó là việc triển khai 2 kế hoạch năng lượng tại xã Bắc Hải và Nam Cường thuộc huyện Tiền Hải (Thái Bình).
Theo ông Lê Ngọc Sơn, Ðiều phối viên Chương trình, hướng tiếp cận này có nguồn gốc từ Ðan Mạch, đã được áp dụng thành công tại một số quốc gia đang phát triển như Thái Lan và Mozambique.
Đây là sự hợp tác giữa các chuyên gia và cộng đồng địa phương trong việc phát triển kế hoạch năng lượng cho cộng đồng. Đồng thời cũng là quá trình người dân và chính quyền địa phương cùng xây dựng một kế hoạch để giải quyết các vấn đề liên quan đến năng lượng trên địa bàn của họ, thúc đẩy sử dụng các nguồn năng lượng tại chỗ, các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.
Mô hình năng lượng bền vững được triển khai tại 2 xã của Thái Bình vào tháng 8/2012 bao gồm: Biogas hộ gia đình (42 hộ), bình nước nóng năng lượng mặt trời (25 hộ), bếp đun cải tiến (147 hộ), đèn bão năng lượng mặt trời (25 hộ), ủ phân vi sinh (100 hộ), đèn Led cho hộ gia đình và trường học (62 hộ và 2 trường học), Biogas từ thức ăn thừa (2 trường mầm non), Biogas cộng đồng (cung cấp gas miễn phí cho 25 hộ ở xã Nam Cường và 1 đồn Biên phòng), hệ thống cung cấp nước R.O (cung cấp nước sạch cho các cơ quan, trường học, trạm y tế, và nhân dân trong xã). Đây là hai xã nằm gần biển, có số dân đông và mức tiêu thụ năng lượng lớn.
Ông Bùi Xuân Tiến, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Cường – Trưởng nhóm công tác năng lượng địa phương cho biết: “Những ngày đầu khi mới triển khai dự án, cả người dân và chính quyền địa phương đều bỡ ngỡ khi nghe đến hai từ “năng lượng”, trong suy nghĩ đơn giản của chúng tôi thì chỉ là điện, gas, chất đốt. Thế nhưng sau hơn 2 năm thì chúng tôi đã hiểu thế nào tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng hiệu quả, bền vững “.
Thông qua việc lập kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, người dân đã nâng cao nhận thức về những tác động, ảnh hưởng và mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng với thu nhập và môi trường của địa phương. Ðây là dự án không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn mang lại lợi ích về kinh tế, vì nó giảm chi phí năng lượng hàng tháng của người dân qua đó góp phần tãng thêm thu nhập.
Ngay trên nóc của tòa nhà UBND xã Nam Cường, huyện Tiền Hải là hệ thống pin năng lượng mặt trời với công suất 1.500W, cấp điện cho hệ thống lọc nước R.O bên dưới và hoạt động của toàn bộ UBND xã. Ông Hoàng Ngọc Sang, Chủ tịch UBND xã cho biết: “Sau khi lắp đặt hệ thống pin năng lượng mặt trời, mỗi tháng xã cũng tiết kiệm được hơn 500 nghìn đồng tiền điện và không lo mất điện”.
Chị Lương Thị Sợi, Trưởng bếp ăn Trường mầm non Nam Cường, được dự án đầu tư hệ thống Biogas từ thức ăn thừa và chất thải, hệ thống bình nước nóng năng lượng mặt trời cho biết: “Trước đây khi rửa bát đĩa, các cô thường phải đun nước nóng bằng củi nên rất khói và tốn kém. Từ khi lắp bình nước nóng thì những ngày nắng sẽ có đủ nước nóng d ùng cho cả ngày. Ngoài ra hệ thống Biogas cũng góp phần giảm chi phí dùng gas, giảm ô nhiễm môi trường trong trường học . Vì mọi loại chất thải sẽ theo đường dẫn xuống hố gas. Trung bình mỗi ngày Trường tiết kiệm được 10 nghìn đồng nhiên liệu”.
Đời sống người dân xã Nam Cường không ngừng được cải thiện, thu nhập bình quân đầu người trên 23 triệu/người/năm, xã đã đạt chuẩn nông thôn mới năm 2013. Đường làng, ngõ xóm rất sạch đẹp và được bê tông hóa, hệ thống cống ngầm được người dân tự xây dựng để giải quyết nước thải. Năm 2003 xã đã thành lập được tổ thu gom rác thải, nên vấn đề môi trường của xã luôn được đảm bảo.
Theo anh Trần Sinh Bảo, chủ trang trại nuôi lợn thôn Hoàng Môn, xã Nam Cường: “Trung bình mỗi một lứa lợn trang trại của gia đình tôi nuôi hơn 2.400 con lợn nên lượng chất thải là rất lớn. Từ trước gia đình chỉ xây dựng các bể Biogas nhỏ phục vụ gia đình nên lượng gas còn thừa là rất nhiều. Khi dự án sử dụng năng lượng bền vững đề cập đến việc xây dựng hệ thống Biogas cộng đồng để cung cấp cho người dân trong thôn thì tôi ủng hộ ngay. Hệ thống Biogas có thể tích gần 5.000 khối đủ phục vụ cho 25 hộ dân trong thôn và một đồn Biên phòng đóng trên địa bàn, lượng gas vẫn có thể đủ dùng cho khoảng 80 hộ nên chúng tôi sẽ mở rộng thêm. Có hệ thống Biogas này vừa giúp trang trại giải quyết vấn đề về môi trường, tận dụng được nguồn năng lượng sẵn có, vừa giúp gia đình và người dân trong thôn tiết kiệm nhiên liệu hàng tháng”.
Chị Phạm Thu Hường, thôn Hoàng Môn, xã Nam Cường chia sẻ: “Mỗi tháng nếu gia đình sử dụng gas công nghiệp để đun nấu thì cũng mất hơn 200 nghìn đồng. Từ khi có gas cộng đồng thì gia đình chị tiết kiệm được khoản tiền bỏ ra mua gas, mỗi tháng chỉ phải bỏ ra 20 nghìn đồng cho người tổ trưởng quản lý vận hành hệ thống. Số tiền tiết kiệm được dành mua sách vở cho con”.
Còn theo lãnh đạo UBND xã Bắc Hải, huyện Tiền Hải, tỷ lệ đốt rơm rạ ngoài đồng, bên vệ đường của người dân sau mỗi vụ gặt đã giảm một nửa. Người dân đã tận dụng rơm rạ để ủ phân vi sinh, sản xuất chất đốt. Việc sử dụng bếp đun cải tiến cũng giúp người dân tiết kiệm nhiên liệu, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, phát thải khí CO2.
Thành công của dự án sử dụng năng lượng bền vững ở Thái Bình đã được nhân rộng ra 4 xã khác ở Nam Định, Thừa Thiên Huế và Cà Mau. Đặc biệt, nhiều người dân không nằm trong diện thụ hưởng của dự án nhưng khi nhận thấy hiệu quả đã tự bỏ tiền ra để xây dựng các hầm Biogas, hệ thống điện năng lượng mặt trời, bếp đun cải tiến…Điều này cho thấy nhận thức của người dân về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, bền vững và bảo vệ môi trường đã được nâng lên.
Các giải pháp cộng đồng về sử dụng năng lượng tái tạo, năng lượng bền vững là một hướng đi mới để thúc đẩy sự tham của người dân và chính quyền địa phương vào quá trình quy hoạch, lập kế hoạch và ứng dụng các giải pháp năng lượng bền vững, tối ưu các nguồn lực tại chỗ.
