Thuyền Việt Nam được chế tạo từ bao giờ?

Lần đầu từng nhóm người kiên nhẫn hàng tháng thậm chí hàng năm, với dụng cụ thô sơ chặt, đẽo khoét tạo ra lòng thuyền. Cuối cùng một con thuyền “một thân gỗ - độc mộc” xuất hiện, đưa con người cưỡi sóng ra xa. Thuyền này có hình trên trống đồng Đông Sơn. Ta còn phát hiện ra những quan tài hình thuyền độc mộc ở Hà Bắc. Qua xác định niên đại thuyền được chế tác cách đây 4000 – 5000 năm, cùng tuổi với những con thuyền độc mộc do người Ai Cập chế tạo.

Thuyền buồm cũng xuất hiện rất sớm. Hình thuyền được khắc trên đồ đồng Đông Sơn: có bánh lái, có neo, có vọng lâu. Đấy là những tiến bộ lớn về kỹ thuật tạo thuyền. Cạnh một số hình thuyền, thấy có hình cá sấu chứng tỏ thuyền lướt được trên sông to và biển cả.

Ngoài vật liệu là gỗ, tổ tiên ta đã biết dùng những nguyên liệu bền hơn, tốt hơn. Theo Thuỷ kinh chú, đương thời đã có loại thuyền đồng do Việt Vương sai đúc. Trên biển Đông từ thế kỷ thứ 3 đã có thuyền đi bể dài hơn 20 trượng (32 – 48m) cao hơn mặt nước từ 2 – 3 trượng (4 – 6 m), chở được 6, 7 trăm người hoặc hàng vạn hộc sản vật (Tấn thư – Nam châu dị vật chi).

Do liên tục phải chống ngoại xâm, ông cha ta đã chế ra nhiều loại thuyền chiến. Trên trống đồng Ngục Lũ (Nam Hà) có hình thuyền có cả chòi canh trên thuyền có nhiều người cầm cung tên, dáo mác. Đến nhà Lý, thuyền chiến có thể chứa hàng trăm người. Khi đánh Chiêm Thành, quân nhà Lý dùng vài trăm thuyền chở 5 vạn quân đi đường thuỷ. Sau khi sang nước ta, sứ Nguyên là Trần Phụ có ghi về thuyền nhà Trần “nhẹ mà dài, ván mỏng, đuôi như cánh chim uyên ương, 30 người chèo, có khi đông đến 100 người, đi nhanh như bay”.

Năm 1404 Hồ Hán Thương chế ra “thuyền cổ lâu chữ lương, bên trên bắc tre làm đường đi lại để tiện chiến đấu, bên dưới hai người chèo”.

Năm 1688 sứ nhà Thanh là Chu Xán sang nước ta phải khen thuyền Việt Nam “như cánh hoa sen chế rất tinh xảo, chắc chắn, chân sào tiến lui có nhịp”.

Thời Lê thuyền được cải biên có thuyền dài từ 30 – 65 thước, rộng 6 – 10,5 thước.

Bước sang thế kỷ 19 công nhân Việt Nam đã đóng thành công chiếc tàu đầu tiên: viên đại tá Cai –tơ trong hải quân Hoa Kỳ đã viết: Người Việt Nam quả là những nhà đóng tàu thành thạo. Cạnh đó nhiều dự án chế tạo thuyền chiến táo bạo. Khi Pháp đánh Đà Nẵng, Võ Duy Khanh đã chế thử thành công “Thuỷ xa mộc thành”. Thuyền có thể lặn xuống, có 8 thần công nhận định vào thuyền địch.

Việc chế tạo, sử dụng, cải tiến thuyền bè trên đây đã thể hiện một khía cạnh truyền thống phong phú giàu tính sáng tạo của cha ông ta trong giao thông vận tải.