Thuốc với phụ nữ mang thai

Thuốc từ máu mẹ có thể vượt qua nhau thai để vào máu của thai nhi bằng cách khuếch tán thụ động theo sự chênh lệch về nồng độ hoặc vận chuyển chủ động nhờ chất chuyên chở. Một thuốc bình thường có thể không qua được nhau thai, nhưng nếu mẹ dùng liều cao và dài ngày, nồng độ thuốc trong máu mẹ cao liên tục, thuốc vẫn có thể vượt qua nhau thai vào thai nhi. Nhưng thuốc tan trong chất béo, thuốc có trọng lượng phân tử thấp dễ dàng đi qua nhau thai. Các thuốc có trọng lượng phân tử cao (trên 1.000 daltons) như insulin không thể qua được nhau thai. Đây cũng là lý do vì sao thai phụ bị đái tháo đường luôn được chỉ định insulin chứ không phải các thuốc dạng uống khác.

Thuốc ảnh hưởng đến thai nhi bằng nhiều cách:

- Tác động trực tiếp lên thai nhi, gây dị tật bẩm sinh hay tử vong.

- Làm biến đổi chức năng nhau thai, giảm cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng cho bào thai làm trẻ sinh ra nhẹ cân và kém phát triển.

- Gây co thắt quá mức tử cung, làm giảm cung cấp máu cho thai nhi hoặc gây chuyển dạ sớm.

Ở giai đoạn tiền phôi (từ ngày đầu tiên cho đến ngày thứ 17 sau thụ thai) nếu ảnh hưởng, thuốc sẽ gây tổn thương phôi bào, làm chết phôi. Đối với những thuốc có đặc tính tích lũy hay đào thải chậm, mặc dù đã ngưng khá lâu, nhưng thuốc vẫn còn tồn tại trong máu người mẹ và có thể sẽ nguy hại tới thai nhi.

Trong giai đoạn phôi thai (từ ngày thứ 18 đến ngày thứ 56 sau khi thụ thai), các phôi bào tích cực biệt hóa hình thành các cơ quan của cơ thể. Sử dụng thuốc trong giai đoạn này có thể có nguy cơ biến đổi hình thái phôi, gây dị dạng thai nhi. Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất vì có thể người mẹ không biết mình có thai, đã vậy, ở thời kỳ này, rất nhiều phụ nữ bị thai hành (ốm nghén), với các triệu chứng: buồn nôn, nôn, chóng mặt, mệt mỏi… lầm tưởng bị bệnh nên rất dễ tự ý dùng thuốc.

Ở giai đoạn thai nhi (từ ngày thứ 56 cho đến cuối thai kỳ), thuốc có thể ngăn chặn quá trình tăng trưởng của thai nhi, biến đổi chức năng tạm thời hay vĩnh viễn, hoặc gây ung thư.

Có những thuốc, sự phân loại phụ thuộc vào liều dùng, ví dụ vitamin A, nếu dùng liều thấp hơn RDA (dưới 5.000 UI), thuộc phân loại A nhưng nếu dùng liều cao hơn RDA nó sẽ thuộc phân loại X vì gây quái thai.

Một nghiên cứu dịch tễ học ở Mỹ cho thấy có đến 90% phụ nữ mang thai có dùng thuốc và những chất không có lợi cho thai nhi. Mặc dù phần lớn các tai biến cho thai nhi là do di truyền, môi trường ô nhiễm hoặc chưa rõ nguyên nhân, nhưng nguyên nhân từ thuốc cũng chiếm 2 – 3% các trường hợp dị tật của thai nhi. Vì thế, khi có thai, tốt nhất là không nên tự ý dùng thuốc. Nếu thai phụ có bệnh mãn tính hoặc chẳng may mắc bệnh nên đi khám để có hướng dẫn điều trị thích hợp. Tất nhiên, bác sĩ sẽ chọn thuốc theo tiêu chí càng ít ảnh hưởng đến thai nhi càng tốt.