Thuốc uống trị đái tháo đường

Ở ta, người thừa cân – béo phì thường được phát hiện sớm bệnh đái tháo đường và được theo dõi điều trị. Còn lại là những người có vóc dáng bình thường, đôi khi “vô tư”, theo kinh nghiệm kết quả xét nghiệm đại trà tại các xí nghiệp. Phần đầu của phác đồ điều trị ở ta là làm sao cho người bệnh ý thức được vấn đề ăn uống là chính yếu trong điều trị và cố gắng sửa chữa những thói quen cũ không có lợi cho sức khỏe: đường nhành (kẹo), ăn hàng (dặm), bữa cơm trái giờ không cần phải có, uống thuốc lung tung…

Trong giai đoạn “làm quen” này, chỉ dùng đơn độc một món thuốc: metformin (Glucophage). Hiệu năng chính là giảm sản xuất glucoz ở gan, thuốc không tăng tiết insulin, do đó không sợ gây hạ đường huyết. Chỉ bị hạn chế khi hệ tiêu hóa không dung nạp (đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy), hay những tình huống có nguy cơ nhiễm axit lactic: suy thận (creatinin huyết trên 150µmol/l ở nam giới và 115 µmol/l ở nữ giới), giảm oxy huyết do suy hô hấp, do suy gan hay bị sốc từ bệnh tim.

Năm loại thuốc uống trị đáo tháo đường

- Biguanid:Metformin là phân tử duy nhất trong lớp biguanid. Có thể kết hợp với các lớp thuốc uống khác cũng như với insulin.

- Sulfamidkích thích tụy tiết insulin. Do đó, nguy cơ chính là gây hạ đường huyết, tức, uống thuốc mà bỏ đi một bữa ăn là nguy hiểm! Có loại hiệu năng kéo dài, dành cho người bệnh có bữa ăn đều đặn.

- Glinidgiống tựa như sulfamid, tức kích thích tụy tiết insulin, nhưng nhanh hơn và ngắn hơn. Có thể do đó mà ít xảy ra nguy cơ hạ đường huyết hơn sulfamid và có thể dùng được ở bệnh nhân suy thận nhẹ.

- Ức chế alpha – glucosidazlàm giảm hấp thụ glucid phức hợp ở ruột; kìm hãm tăng glucoz huyết sau ăn. Hiệu năng bình glucoz huyết vừa vừa. Có thể dùng đơn độc lúc bắt đầu điều trị, hay kết hợp với lớp thuốc khác. Đơn phương, không gây hạ đường huyết. Hiệu năng không mong muốn duy nhất là gây đầy hơi ở ruột.

- Glotazonlà lớp mới đưa vào thị trường gần đây. Đây là lớp cảm ứng insulin, tức gia tăng sử dụng glucoz tại các mô ngoại biên (chủ yếu là mỡ và cơ) và, do đó, có hiệu năng gia thêm với metformin. Hiệu năng bình glucoz huyết chậm hơn các lớp thuốc uống khác và chỉ nhận thấy sau hai tháng điều trị, gây tăng trung bình 3kg ở các mô mỡ dưới da. Kết hợp ưu tiên với metformin để giảm thiểu lên cân; có thể với sulfamid. Không bao giờ với insulin vì có khả năng xảy ra suy tim. Với hai phân tử bán trên thị trường cũng cần cảnh giác về chức năng gan (kiểm tra transaminaz trước và trong lúc điều trị).

Cách sử dụng

Y văn khuyên ba điểm sau đây:

1. Sau khi thuyết thục được người bệnh giảm cân và giữ gìn chế độ ăn uống nghiêm túc:

Nếu HbA1c còn trên 6,5%, dùng một lớp thuốc.

- Metformin:được ưu tiên vì không tùy chỉ số trọng lượng thân thể (IMC*: indice de masse corporelle), vì hiệu năng được chứng minh giảm biến chứng ở hệ mạch và giảm tỷ lệ tử vong.

- Một sulfamid tiết insulinhoặc glinid(nếu IMC dưới 27kg / m2); cảnh giác hạ đường huyết trong trường hợp bệnh nhẹ mới khởi đầu.

- Ức chế alpha glucosidaztrong trường hợp glucoz huyết còn cao sau bữa ăn.

2. Dùng một lớp thuốc bị thất bại:

HbA1c vượt quá 6,5%; chọn thêm lớp thuốc thứ hai, dựa trên liên quan lợi – nguy cơ, và chống chỉ định trên từng bệnh nhân:

- Hoặc: metformin + sulfamid tiết insulin hay glinidtrong trường hợp glucoz huyết cao;

- Hoặc: metformin + glitazontrong trường hợp hình thái dạng nam ở người bệnh, nhưng chưa đủ thời gian để đánh liên hệ lợi – nguy cơ: tăng cần từ lớp mô mỡ tạo dáng béo phì;

- Hoặc: sulfamid tiết insulin + glitazontrong trường hợp không dung nạp metformin;

- Hoặc: ức chế alpha – glucosidaz + metformin hay sulfamid, với hiệu năng ít rõ nét.

3. Dùng hai lớp thuốc bị thất bại (HbA1c > 7%):

- Hoặc: thử 3 lớp thuốc trong 6 tháng: metformin + sulfamid tiết insulin + glitazon;

- Hoặc: chính một mũi insulin bán chậm hay chậm tối trước khi đi ngủ.

Cách uống thuốc

Y văn Âu châu tháng 11.2006 ghi như sau:

- Metformin uống giữa bữa ăn, chia ngày 2 lần;

- Sulfamid tiết insulin và ức chế alpha glucosidaz uống trước khi ăn, chia ngày 2 lần.

- Glimépiride, Glicazid LP, Glitazone: ngày 1 lần (không có lời dặn đặc biệt gì thêm).

Có ngưng được không?

Không! Trừ trường hợp đổi chiến lược điều trị chỉ đơn thuần bằng insulin, do bệnh đái tháo đường đổi tính chất hoặc do thận có vấn đề.

Người mang thai

Trên lý thuyết là chống chỉ định. Được khuyên kiểm tra chặt chẽ đường huyết, bằng máy đo cá nhân, ở máu ngoại biên, tác động bằng chế độ ăn uống và insulin trị liệu để cố gắng giữ đường huyết thật gần với số bình thường. Không sử dụng phương thức HbA1c vì thai kỳ làm sai số.