Thuốc lá gây hại khi sử dụng

Thưa Thạc sĩ,tỷ lệ người hút thuốc tại Việt Nam là bao nhiêu?

Theo điều tra y tế quốc gia, trong những người từ 15 tuổi trở lên, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới là 56,1%; ở nữ giới là 1,8%; Trong giới trẻ độ tuổi 15 - 24, tỷ lệ tương ứng nam nữ là 31,6% và 0,3%. Theo nhóm tuổi thì nam giới từ 25 đến 55 tuổi có tỷ lệ hút thuốc cao nhất; 68% đến 72%; và nữ giới từ 55 đến 64 tuổi có tỷ lệ hút thuốc cao nhất: 5,8%. Theo vùng thì tỷ lệ hút thuốc cao nhất ở Nam Trung bộ và Đồng bằng sông Cửu Long (khoảng 60%). Theo nghề nghiệp thì các nghề xây dựng, lái xe, dịch vụ có tỷ lệ hút thuốc cao (60 đến 70%). Kết quả điều tra của WHO về hút thuốc lá ở nam thanh niên: trong số học sinh ở độ tuổi 13 - 15, tỷ lệ hút thuốc ở nam và nữ tương ứng là 6,5% và 1,2%; về hút thuốc trong sinh viên y khoa (năm thứ 3) có 20,7% sinh viên nam và 2,7% sinh viên nữ hút thuốc; về tỷ lệ hút thuốc trong giáo viên phổ thông trung học, có 21,5% giáo viên nam và 1% giáo viên nữ hút thuốc.

Như vậy, trên thế giới và tại Việt Nam, mỗi năm có bao nhiêu người chết vì hút thuốc lá, thưa Thạc sĩ?

Trên toàn cầu, mỗi năm thuốc lá giết chết hơn 5 triệu người. Con số này sẽ tăng hơn 8 triệu vào năm 2020. Nếu không thực hiện các biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả thì trong thế kỷ này, thuốc lá sẽ giết chết một tỷ người. Tại Việt Nam, mỗi năm thuốc lá giết chết hơn 40.000 người, nghĩa là mỗi ngày có hơn 100 người chết vì các bệnh do hút thuốc lá gây nên. Con số này sẽ tăng lên thành 70.000 người vào năm 2030. Đây vẫn là ước tính ngưỡng thấp nhất vì hai lí do: Thứ nhất: trong nghiên cứu này, khi ước tính số tử vong do thuốc lá gây ra ở Việt Nam, các tác giả đã sử dụng giá trị nguy cơ tương đối (Relative Risk - RR) của tử vong do thuốc lá khá thấp (chỉ 1,35. Ở Thái Lan hay Đài Loan thì số RR được dùng là 1,55; còn ở Mỹ, số RR là 2). Thứ hai là số tử vong do hút thuốc thụ động vẫn chưa được tính đến.

Thưa Thạc sĩ, tỷ lệ mắc bệnh ung thư và các bệnh khác do thuốc lá gây nên là bao nhiêu phần trăm?

Hút thuốc là nguyên nhân của 90% số trường hợp ung thư phổi. 75% số trường hợp bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), 25% số trường hợp bệnh tim thiếu máu cục bộ. Hút thuốc gây nên tổng cộng 25 căn bệnh, ngoài 3 bệnh nêu trên, có thể kể thêm một số bệnh khác như: bệnh Buerger (viêm tắc mạch máu chi), ung thư tử cung và sẩy thai, ung thư bàng quang, biến dạng tinh trùng, loãng xương, viêm tai giữa, đục thủy tinh thể, loét dạ dày, rụng tóc, cao răng, sâu răng...

Thưa Thạc sĩ, khi bỏ hút thuốc lá, một số người tăng cân. Như vậy, việc này làm tăng thêm nguy cơ bệnh tim mạch?

Khi bỏ thuốc, người ta chỉ tăng trung bình khoảng 3 - 4 kg. Việc tăng cân này không gây tăng thêm nguy cơ đáng kể nào về tim mạch hay các vấn đề sức khỏe khác. Tuy nhiên, để kiểm soát cân nặng, những người bỏ hút thuốc nên tập thể dục và ăn kiêng lành mạnh như ăn nhiều rau quả tươi, giảm chất béo động vật.

Thưa Thạc sĩ, điều trị cai nghiện thuốc lá sẽ đòi hỏi nguồn lực đáng kể cho hoạt động tư vấn và cung cấp dược phẩm hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Việt Nam nên huy động nguồn kinh phí cho hoạt động này như thế nào?

Hệ thống y tế của các nước có trách nhiệm chính trong việc điều trị cai nghiện thuốc lá. Một số loại thuốc hỗ trợ cai nghiện thuốc lá rất đắt, nhưng vẫn có những biện pháp đơn giản, ít tốn kém và có hiệu quả trong việc giúp người hút thuốc bỏ thuốc như: tư vấn ngắn của thầy thuốc ở tất cả các cấp trong hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu; thiết lập đường dây tư vấn qua điện thoại miễn phí; hỗ trợ việc tiếp cận với các sản phẩm cai nghiện thuốc lá giá rẻ. Một trong những cách tốt nhất để tài trợ cho chi phí cai nghiện thuốc lá là đưa vào danh mục bảo hiểm y tế. Cách làm này đã được áp dụng thành công ở nhiều nước. Một cách khác là thu phí sức khỏe đối với mỗi bao thuốc được bán ra và tiền thu được sẽ được sử dụng để thành lập Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá. Quỹ này sẽ hỗ trợ các hoạt động nâng cao sức khỏe và tài trợ cho việc điều trị cai nghiện thuốc lá.

Thưa Thạc sĩ, tại sao WHO lại khuyến cáo không nên in các con số về hàm lượng chất hắc ín (TAR) và nicotin trên vỏ bao thuốc?

Vì phương pháp ISO/ FTC đo hàm lượng TAR và nicotin mà người hút thuốc hít vào cơ thể. Cụ thể là kết quả đo bằng máy hút thuốc sẽ bị thay đổi khi các công ty thuốc lá thiết kế thêm các lỗ nhỏ li ti ở giấy cuốn quanh đầu lọc điếu thuốc. Khi đó nếu thử bằng máy sẽ cho hàm lượng TAR và nicotin thấp. Nhưng khi hút điếu thuốc, môi hoặc ngón tay người hút sẽ bít các lỗ này. Như vậy, người hút sẽ hít vào nhiều chất độc hơn kết quả trên máy.

Hơn nữa, khi người nghiện thuốc lá hút các điếu thuốc loại này, họ có hành vi bù trừ bằng cách hít sâu hơn để có thể thỏa mãn nhu cầu nicotin của bản thân. Kết quả là lượng chất độc họ đưa vào cơ thể không giảm đi khi họ hút các thuốc được gắn nhãn là “nhẹ”, “êm”, hay “ít hắc ín”.

Chính vì những lý do trên, WHO đã khuyến cáo không nên cho phép in các con số định lượng về hàm lượng TAR hay nicotin trên các vỏ bao thuốc lá và cần cấm dùng các từ như “nhẹ”, “êm” hay “ít hắc ín” trên bao bì thuốc lá, vì các từ này gây cho người hút lầm tưởng rằng loại thuốc đó ít độc hại hơn.

Thưa Thạc sĩ, một số thông tin cho rằng: thuốc lá có nhiễm các chất phóng xạ. Sự thật như thế nào?

Điều này đúng, Cục Bảo vệ Môi trường của Mỹ nhận định: “Cho tới nay, lượng phóng xạ lớn nhất mà công chúng nhiễm phải là từ việc hút thuốc. Trong khi khói thuốc không phải là nguồn phát ra chất phóng xạ, nhưng khói thuốc chứa một lượng nhỏ chất phóng xạ, khi hít khói thuốc, người hút thuốc sẽ đưa vào phổi của mình lượng chất phóng xạ này. Theo thời gian, chất phóng xạ tích tụ tại các nang phổi (phế nang) sẽ dần dần thành lượng phóng xạ lớn”.

Thưa Thạc sĩ, tại sao khói thuốc lá có chứa chất phóng xạ? Nguồn gốc của chất phóng xạ này từ đâu?

Lá cây Thuốc lá có đặc tính mà các loại cây khác không có là: chúng giữ và tích tụ các chất phóng xạ phát ra từ đất dưới dạng Radon. Các Radon này có nguồn gốc từ phân hóa học hay đất bị nhiễm phóng xạ. Hai chất gây phóng xạ chính gây ô nhiễm trong khói thuốc là chì - Pb 210 và Polonium - Po 210. Chất phóng xạ này từ lá cây Thuốc lá sẽ theo khói thuốc đi vào và tích tụ trong phổi của người hút thuốc ở nồng độ tập trung ngày càng cao tùy theo lượng khói thuốc ô nhiễm hít vào. Ước tính, khi hút trung bình nửa bao thuốc một ngày thì liều chất phóng xạ trong cơ thể người hút phải chịu đựng tương đương với việc phải đi chụp X quang từ 300 đến 2.000 lần mỗi năm (tùy thuộc vào loại máy chụp X quang). Điều này làm sáng tỏ hơn cơ chế tại sao hút thuốc lá lại gây ung thư phổi và các bệnh ung thư khác.

Xin cảm ơn Thạc sĩ về những thông tin rất hữu ích này.