Thuốc an thần gây ngủ mới Ramelteon

Thuốc an thần gây ngủ sử dụng khá lâu và nay vẫn còn thông dụng thuộc nhóm benzodiazepin(BZD). Ở Mỹ có 5 thuốc thuộc nhóm BZD được chấp thuận dùng trị mất ngủ là triazolam, temazepam, estazolam, flurazepam và quazepam, trong khi ở nước ta thuốc thông dụng là diazepam (dùng khá bất lợi vì thời gian bán thải quá dài, gần 72 giờ tức gần 3 ngày). Nhược điểm của nhóm BZD là gây ngủ nhưng cấu trúc giấc ngủ không được tự nhiên bình thường, thường gây ngầy ngật mệt mỏi vào ban ngày, gây một số tác dụng phụ, trong đó có gây lú lẫn mất trí nhớ ở người cao tuổi, đặc biệt nghiêm trọng là gây nghiện. Chính những nhược điểm của nhóm BZD thúc đẩy việc nghiên cứu tìm ra thuốc mới. Gần đây, một số thuốc an thần gây ngủ được gọi là thuốc không thuộc nhóm benzodiazepin(non –BZD) hay còn gọi là nhóm thuốc Z(Z-drugs) đã ra đời. Gọi là nhóm thuốc Z vì gồm có các thuốc có tên gọi bắt đầu bằng chữ Z đó là zolpidem, zapeplon, zopiclon, eszopiclon (tức một dạng đồng phân khác của zopiclon). Đặc điểm của nhóm thuốc Z là thời gian bán thải ngắn (1 – 2 giờ), ít tiềm năng gây nghiện (tức ít gây nghiện hơn nhóm BZD), chỉ để trị mất ngủ chứ không có tác dụng khác như dãn cơ, chống co giật, giải lo. Có các đặc điểm như thế vì cơ chế tác dụng của nhóm Z là kích thích một cách chọn lọc từng phần thụ thể GABA (gamma – amino – butyric axit) chứ không kích thích trọn vẹn, không chọn lọc GABA như nhóm BZD.

Gần đây nhất có thuốc ramelteondo hang Takeda phát minh và được FDA Mỹ chấp thuận dùng trong điều trị vào năm 2005. Ramelteon không thuộc nhóm BZD và nhóm thuốc Z. Cơ chế tác dụng của nó rất đặc biệt là không tác động đến thụ thể GABA mà tác động đến thụ thể melatonin(cụ thể kích thích 2 thụ thể melatonin MT1 và MT2). Melatonin là chất sinh học bình thường có trong cơ thể chúng ta được tuyến tùng(pineal gland) tiết ra với tác dụng duy trì nhịp thức ngủ sinh lý của cơ thể (hiện nay melatonin được dùng trong chế phẩm thực phẩm chức năngđể trị mất ngủ). Chính tác động vào thụ thể melatonin nên không giống như các thuốc an thần gây ngủ trước đây, ramelteon giúp tạo giấc ngủ tương đối tự nhiên, không có nguy cơ gây nghiện (thuốc được lưu hành không theo chế độ kiểm soát chất gây nghiện, tức không giống như nhóm BZD), không gây ngầy ngật mệt mỏi vào ban ngày. Ramelteon được phân phối dưới dạng viên nén bao phim chứa 8 mg dược chất. Chỉ định: trị mất ngủ, đặc biệt là mất ngủ do khó đi vào giấc ngủ. Sau khi uống, thuôc được hấp thu tốt, đạt nồng độ đỉnh trong máu sau khoảng 30 phút. Chuyển hóa chủ yếu ở gan với enzym chuyển hóa là CYP1A2. Thuốc được bài tiết chủ yếu qua đường tiểu (84%), một ít được bài tiết qua phân. Thời gian bán thải của ramelteon khá ngắn 1,5 – 2 giờ nên không gây ngầy ngật mệt mỏi vào ban ngày. Liều dùng thông thường: uống viên 8mg, 30 phút trước khi đi ngủ. Có khuyến cáo: không nên uống thuốc cùng với hoặc ngay sau bữa ăn có nhiều chất béo, không dùng chung ramelteon với thuốc chống trầm cảm fluvoxamin (do fluvoxamin là chất ức chế CYP1A2 mạnh gây tương tác thuốc). Do tác dụng gây ngủ nên ramelteon được khuyên không uống chung với rượu hoặc khi đang lái xe, vận hành máy móc. Đối với phụ nữ có thai, ramelteon được phân loại C, tức tốt nhất không dùng nhưng khi thật cần thiết vẫn có thể dùng sau khi lượng định kỹ lợi ích và nguy cơ.