Thời gian vàng trong điều trị đột quỵ
Theo BS. Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện nhân dân 115, tai biến mạch máu não(TBMMN) là một bệnh xảy ra khi việc cung cấp máu lên một phần bộ não bị đột ngột ngừng trệ, và là một bệnh tối cấp phải được xử trí nhanh chóng. Đây cũng là căn bệnh mà tỉ lệ tàn phế đứng hàng đầu trong các loại bệnh và tử vong đứng hàng thứ 2 chỉ sau ung thư. Thế nhưng do thiếu hiểu biết hoặc không đánh giá hết tầm quan trọng của bệnh nên nhiều người khi có những triệu chứng nhức đầu, chóng mặt, yếu tay chân… lại tưởng bị trúng gió nên cạo gió, bấm huyệt, massage và… chờ xem sao. Có khi xảy ra vào ban đêm nên ngại đi bệnh viện và cố chờ tới sáng. Điều này vô tình đã làm mất đi thời gian vàng để được điều trị bệnh tốt nhất.
Cũng có trường hợp được cấp cứu vào bệnh viện sớm nhưng đa số đó là những trường hợp rất nặng với những biểu hiện rõ ràng như đau đầu dữ dội, nôn ói, rối loạn tri giác, lúc này mạch máu đã bị vỡ và tử vong hoặc di chứng nặng là điều khó tránh khỏi.
Các triệu chứng gợi ý đột quỵ - Liệt, yếu, tê, thường là một bên. - Có vấn đề về thị lực, nhìn mờ hoặc nhòe, nhìn chỉ một mắt hay một góc, thậm chí mù. - Rối loạn ngôn ngữ: phát âm khó, nói méo tiếng, không hiểu lời nói của người khác, thậm chí mất hẳn ngôn ngữ. - Rối loạn thăng bằng: chóng mặt, loạng choạng, không điều chỉnh được tư thế. - Ói, nhức đầu, rối loạn tri giác. Khi một trong các dấu hiệu trên xảy ra đột ngột, cần cấp cứu khẩn cấp, tại các cơ sở y tế có đủ điều kiện về trang thiết bị và kinh nghiệm xử trí như Bệnh viện nhân dân 115 và Bệnh viện nhân dân Gia Định. |
TBMMN là do tắc hoặc vỡ mạch máu trong não. Các triệu chứng thần kinh trung ương khu trú biểu hiện nhanh sau vài phút.
Bệnh cảnh vỡ mạch máu xảy ra dữ dội hơn (nhức đầu dữ dội, nôn ói, rối loạn tri giác...).
Nguyên nhânthường gặp của tắc mạch máu não là do cục máu đông, làm cho một vùng não hoàn toàn bị mất chức năng. Lúc này nếu điều trịkịp thời, trong vòng 3 giờ,thì khả năng bình phục khá cao. Bệnh nhân được dùng thuốc làm tan cục máu đông hoặc được áp dụng các phương pháp khác để hạn chế tổn thương não, giảm tỉ lệ tử vong và tàn phế.
Người bệnh được làm ổn định nhiệt độ, thông đường thở, bổ sung oxy, ngăn ngừa nhiễm khuẩn, đặc biệt là bình ổn huyết áp (huyết áp cao dễ làm xuất huyết não, thấp thì không đủ lưu lượng máu nuôi não).
Người bị đái tháo đường được làm ổn định đường huyết, được nuôi dưỡng theo chế độ đặc biệt.
Hiện đã có loại thuốc mới điều trị làm tan cục máu đông hay còn gọi là thuốc tiêu sợi huyết r - TDA (Actilyse), với giá khá cao, tới 9 triệu đồng/hộp 50 mg.
Thống kê cho thấy có tới 20 - 30% bệnh nhân sẽ bị tái phát trong thời gian 5 năm, nhiều nhất là trong năm đầu. Tuổi càng cao càng dễ tái phát (trên 80 tuổi là 50%).
Để phòng ngừa tái phát:
- Nếu bị rung nhĩ, cần điều trị kháng đông ngừa cục máu đông lên não.
- Khống chế huyết áp, đường huyết ở mức bình thường, áp dụng chế độ ăn kiêng phù hợp, ít chất bột đường, nhiều rau quả.
- Nếu bị xơ mỡ động mạch, phải tập vận động chống béo phì, kiêng trứng (chỉ 1 quả /tuần) và các thực phẩm chiên xào, lòng, gan, cật…, hạn chế tôm cua, tăng cường vận động, tái khám thường xuyên để được tư vấn, đặc biệt trong trường hợp bị rối loạn cảm xúc, đau nhức..., để kịp thời phát hiện và xử trí biến chứng.
Đột quỵ có thể để lại các di chứng rất nặng nề. Về tinh thần, bệnh nhân dễ trở nên buồn chán, lo âu, trầm cảm, cô đơn, tự ti và khó hòa nhập cộng đồng. Vai trò của gia đình và bạn bè rất quan trọng.
Nguồn: Khoa học phổ thông 1/6/2007
