Thịt gà ác - bồi bổ sức khoẻ
Gà ác, tên khác là gà đen, gà chân chì, gà ngũ trảo, là loại gà nhỏ con, thường chỉ cân nặng trên dưới 1kg, khác biệt với các giống gà khác bởi bộ lông trắng không mượt; toàn bộ da, mắt, thịt, chân, xương đều đen và chân có 5 ngón. Gà được nuôi ở một số vùng, chủ yếu để lấy thịt làm thuốc chữa bệnh.
Trong y học cổ truyền, thịt gà ác được dùng với tên thuốc là ô kê nhục. Dược liệu có vị ngọt, mặn, mùi thơm, tính ấm, không độc, có tác dụng bổ dương cao, ích khí huyết, phục hồi nhanh sức khỏe, cầm máu, an thần, giảm đau, đặc trị các bệnh về phổi, thận, mồ hôi trộm, đau lưng, đái tháo, di tinh, hoạt tinh, kiết lỵ lâu ngày, nóng trong xương, chân tay yếu mỏi, thiếu máu, rất tốt cho người tạng yếu, người già, người mới ốm khỏi hoặc đang dưỡng bệnh, phụ nữ sau khi sinh. Nếu cơ thể suy nhược, gầy còm, ốm yếu, lấy thịt gà Ác 100g, đông trùng hạ thảo 10 g, hoài sơn 30 g, hầm nhừ, chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày. Món này giúp bổ tinh khí, cương gân cốt.
Theo dinh dưỡng học cổ truyền, gà ác có công dụng bổ can thận, ích khí huyết, thường được dùng để chữa các chứng bệnh hư nhược, tiểu đường, đi tả lâu ngày do tỳ hư, chán ăn, khí hư, di tinh, hoạt tinh, ra mồ hôi trộm, kinh nguyệt không đều...
Theo dinh dưỡng học hiện đại, thịt gà ác ít mỡ, rất giàu đạm và có chừng 18 loại acid amin, nhiều vitamin như A, B1, B2, B6, N12, E, PP... và các nguyên tố vi lượng như K, Na, Ca, Fe, Mg, Mn, Cu... Kết quả nghiên cứu của các nhà dinh dưỡng Trung Quốc cho thấy, thịt gà ác phòng chống mệt mỏi, tăng cường khả năng chịu đựng của cơ thể trong điều kiện thiếu dưỡng khí, cải thiện công năng miễn dịch.
Để nâng cao công dụng của gà ác, người xưa thường phối hợp thứ thực phẩm quý giá này với một số dược liệu để chế biến thành những món ăn - bài thuốc dễ dùng:
Thịt gà ác 50 g, kỷ tử 10 g, gừng tươi vài lát. Thịt gà rửa hầm cùng kỷ tử và gừng tươi cho thật nhừ, chế thêm gia vị ăn nóng. Thường dùng cho những trường hợp đau đầu, hoa mắt chóng mặt, ù tai, đau lưng do can thận âm hư.
Gà ác 1 con, đương quy 10 g, thục địa 10 g, bạch thược 10 g, tri mẫu 10 g, địa cốt bì 10 g. Tất cả đem hầm cách thủy cho chín rồi ăn. Công dụng: Bổ huyết điều kinh, thường dùng cho phụ nữ kinh nguyệt không đều.
Gà ác trống 1 con, tam thất 5 g, rượu vang và gia vị vừa đủ. Tam thất thái phiến, cho vào trong bụng gà cùng với một chút rượu vang và gia vị; hầm cách thủy cho chín rồi ăn. Công dụng: Bổ khí huyết, cường gân cốt, thường dùng cho những người bị gãy xương.
Gà ác 1 con, hạt sen trắng 15 g, khiếm thực 15 g, gạo nếp 150 g. Nấu thành cháo, chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày. Thường dùng cho những nam giới bị di tinh, phụ nữ khí hư có màu trắng đục.
Gà ác 1 con, hoàng kỳ 100 g. Hầm thật nhừ, chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: Bổ huyết điều kinh, thường dùng cho phụ nữ thống kinh, trước kỳ kinh 3 ngày nên dùng liên tục trong 5 ngày.
Gà ác 1 con, ngải cứu 20 g, hoàng tửu 30 ml. Hấp cách thủy, ăn nóng. Thường dùng cho những trường hợp tử cung xuất huyết.
Ngoài ra, dân gian còn dùng thịt gà ác tẩm mật ong, nướng qua rồi đem sấy khô giòn, tán thành bột mịn (ô kê tán) hoặc làm thành viên hoàn (ô kê hoàn) hay ngâm với rượu uống để bồi bổ sức khỏe. Có nơi còn dùng xương gà ác nấu thành cao, gọi là tinh gà đen, uống để chữa chứng hư nhược, chán ăn, mệt mỏi, đau lưng, mất ngủ, yếu sinh lý, băng đới...
Dùng phối hợp, gà ác 1 con độ 0,5kg, hạt sen 50g, đương quy 20g, hoài sơn 20g. Bóp chết gà (không cắt tiết) làm sạch, bỏ ruột, phổi, để lại tim, gan, cật và mề (đã làm sạch). Các dược liệu thái nhỏ, cho vào bụng gà, thêm ít muối, khâu lại. Ninh cho thật nhừ. Để nguội, thêm gia vị cho vừa khẩu vị, rồi ăn cái, uống nước làm 2 – 3 lần trong một ngày.
Hoặc thịt gà ác rửa sạch bằng rượu trắng, đồ chín với hạt đậu đen đã ngâm nước một đêm, ăn hết trong ngày.
Nhân dân ở tỉnh An Giang dùng bài thuốc gia truyền dưới dạng thức ăn - vị thuốc để bồi dưỡng cho trẻ em còi cọc thể hư nhiệt như sau: thịt gà ác 100g nấu với lá dâu non 20g và gạo nếp 10g thành cháo, cho trẻ ăn làm 3 lần trong ngày.
Để chữa chứng chảy máu tử cung, lấy thịt gà ác 100g, chặt nhỏ, hấp cách thủy với lá ngải cứu 20g, rượu trắng 30ml và nước 50ml cho chín nhừ. Ăn cái, uống nước. Những người bị rối loạn kinh nguyệt, máu nóng không được dùng.
Ngoài ra, thịt và xương gà ác từ lâu đã được coi là vị thuốc rất quý trong y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian của một số nước phương đông, được nấu thành cao (cao toàn tính) gọi là “tinh gà đen” cùng với một số vị thuốc khác nguồn gốc thực vật. Đây là một loại thuốc đại bổ, mạnh gân xương chữa hư nhược, kém ăn, mệt mỏi, đau lưng, mất ngủ, sinh dục yếu, băng huyết, kiết lỵ, mồ hôi trộm, bạch đới.
Theo tài liệu nước ngoài, ở Trung Quốc, thịt gà ác cũng được dùng chữa bệnh theo kinh nghiệm dân gian trong bài thuốc chữa thiếu máu được gọi là “gà hầm ngũ vị” như sau: gà ác 1 con khoảng 500g, làm thịt, hầm nhừ; sinh địa 15g, bạch thược 10g, xuyên khung 7,5g, thái nhỏ ngâm với 1/2 cốc rượu, rồi cho vào thịt gà, tiếp tục hầm nhừ, ăn nóng hết trong ngày. Thịt gà ác 1 con nhỏ, hấp cách thủy với hoàng kỳ 30 - 50g, ăn trong ngày lại là thuốc chữa kinh nguyệt không đều.
