Thành cổ Thăng Long trước nguy cơ bị san bằng

Dấu xưa thành cổ

Bản đồ cổ nhất nước ta được vẽ vào năm 1490 lưu lại hình ảnh một số công trình kiến trúc Thăng Long nổi tiếng bấy giờ. Qua hơn 500 năm, nhiều di tích đã bị mai một như tháp Báo Thiên, Vương phủ của chúa Trịnh. May mắn thay, một ít di tích vẫn còn cho đến tận ngày nay, trong đó có một đoạn thành ngoài, còn gọi là thành Đại La che chắn phía bắc cho kinh đô Thăng Long và lại là di tích cổ nhất trong nhóm di tích thể hiện trên bản đồ.

Khi đó, kể cả khu phố cũ mà chúng ta đang ra sức bảo tồn cũng còn chưa có mặt. Riêng chuyện đoạn thành lưu dấu trong bản đồ cổ cũng đã xứng đáng được bảo tồn vĩnh viễn. Đoạn thành đó được các nhà sử học xác định chính là đoạn phố Hoàng Hoa Thám hiện nay. Vẫn có được độ cao so với mặt đất hai bên, mặt thành thì nay đã được trải nhựa thành phố xá. Dáng con phố cũng tựa hình cánh chim bay như dáng thành ngày xưa vẽ trên bản đồ.

Thực ra lịch sử đoạn thành này còn có trước thời Hồng Đức nhà Lê khá lâu. Vào thế kỷ thứ 8 và thứ 9, thành có tên là thành Đại La. Đến thời Trần và Lê, vai trò đoạn thành này ngoài bảo vệ Thăng Long còn mang thêm một chức năng là con đê ngăn lũ cho kinh đô. Dưới chế độ mới, thành được đổi tên là phố Hoàng Hoa Thám. Vậy là, thành có một bề dày lịch sử liên tục, ít ra hơn 1.200 năm.

Chính nằm gọn dưới nền đường phố Hoàng Hoa Thám nên dường như cốt thành không bị phá hoại, hứa hẹn nhiều khám phá khảo cổ học trong lòng thành. Theo như sử sách ghi lại thì đây là thành đất, nhiều đoạn lại được gia cố thêm gạch ngói, khảo cứu trong tương lai có thể biết được nhiều biến động lịch sử, kỹ thuật đắp thành thời xưa...

Chính vì thành là một di tích gắn liền với lịch sử ngàn năm Thăng Long nên trong quy hoạch tổng thể thành Thăng Long, các nhà khoa học đều đánh giá cao vai trò bảo tồn của vòng thành ngoài này, nhất là trong dịp kỷ niệm Thăng Long chẵn một ngàn năm sắp đến gần và cụm di tích các vòng thành Thăng Long trên mặt đất và vừa được khai quật dưới lòng đất đang được UNESCO xem xét để xếp hạng di sản thế giới.

Nguy cơ thành bị san phẳng

Theo thông báo của Ban quản lý Dự án giao thông đô thị thuộc Sở Giao thông Công chính Hà Nội số 796 BQL ký ngày 24 tháng 6 năm 2006 kèm theo bản vẽ quy hoạch thì khi xây dựng tuyến đường Hoàng Hoa Thám - Hồ Tây, một đoạn khá dài phố Hoàng Hoa Thám - tức thành cổ sẽ bị san phẳng không còn dấu vết, trùm lên đó là một phố mới có chiều rộng khoảng hơn 50 mét.

Liệu có nên "hy sinh" thành cổ trong lúc vẫn còn có thể có những cách mở rộng đường giao thông khang trang hơn mà vẫn không chạm đến di tích, như xây một con đường mới song song chẳng hạn? Hài hoà giữa lợi ích của ngành giao thông và bảo vệ di tích không phải là việc không thể làm được.

May mà bản quy hoạch chưa triển khai và vẫn còn nằm trên giấy, còn cơ may điều chỉnh. Đừng bao giờ để lịch sử lặp lại chuyện phá thành, nếu như chúng ta nhớ lại vào cuối thế kỷ 19, thực dân Pháp đã phá đi cả một toà thành Thăng Long, chỉ còn giữ lại một đoạn Cửa Bắc lỗ chỗ vết đạn đại bác. Kinh nghiệm của Trung Quốc, một lý do nào đó mà thành cổ ở thủ đô Bắc Kinh bị huỷ hoại, gần đây nước bạn lại phải tốn tiền xây dựng phục chế 24km tường thành, chứng tỏ họ quý giá từng đoạn thành cổ.

Đoạn thành cổ-phố Hoàng Hoa Thám nên được bảo tồn vĩnh viễn. Thật tiếc là các nhà làm quy hoạch chưa tham khảo ý kiến của các nhà khoa học và văn hoá trước khi bắt tay xây dựng quy hoạch. Sự lãng phí thời gian và cả tiền của qua chuyện xây dựng quy hoạch một tuyến đường cụ thể này âu cũng cần được rút kinh nghiệm.

Nguồn: laodong.com.vn, 03/08/2006