Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 20/04/2026 15:12 (GMT+7)

GS.TS Đỗ Hậu: Đổi mới tư duy quy hoạch để ứng phó biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đặt ra thách thức toàn diện, đòi hỏi thay đổi tư duy quy hoạch đô thị theo hướng tích hợp, bền vững và thích ứng hiệu quả.

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, GS.TS Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam cho hay, biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ xa vời mà đã hiện hữu rõ nét, đòi hỏi đổi mới tư duy quy hoạch để thích ứng hiệu quả.

tm-img-alt

GS.TS Đỗ Hậu. Ảnh: Mai Loan.

NHỮNG ĐIỂM NGHẼN TRONG TƯ DUY QUY HOẠCH

Biến đổi khí hậu là một trong những thách thức toàn cầu nghiêm trọng nhất của Thế kỷ XXI, thể hiện qua sự gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, mực nước biển dâng, các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra ngày càng thường xuyên, với cường độ và mức độ bất thường gia tăng.

Theo GS.TS Đỗ Hậu, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, không chỉ ở các vùng ven biển và đồng bằng thấp trũng mà còn tại khu vực trung du và miền núi.

Đô thị miền núi là không gian phát triển có tính đặc thù cao, chịu tác động đồng thời của điều kiện địa hình phức tạp, hệ sinh thái nhạy cảm, hạn chế về hạ tầng và nguồn lực, cùng với mức độ dễ bị tổn thương lớn trước các hiện tượng cực đoan do biến đổi khí hậu như: Lũ quét, sạt lở đất, hạn hán và suy giảm tài nguyên nước. Bên cạnh đó, đô thị miền núi thường là nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, sinh kế phụ thuộc lớn vào tài nguyên thiên nhiên, nông, lâm nghiệp và các hoạt động kinh tế truyền thống.

Trong bối cảnh các hiện tượng cực đoan như lũ quét, sạt lở đất, hạn hán gia tăng cả về tần suất và cường độ, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở ứng phó mà còn là đổi mới căn bản tư duy quy hoạch và quản lý phát triển đô thị miền núi theo hướng tích hợp, bền vững và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Theo GS Đỗ Hậu, thực tế, các đô thị miền núi ngày càng giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, trở thành trung tâm thúc đẩy tăng trưởng, cung cấp dịch vụ và tạo việc làm cho khu vực. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh trong khi thể chế quản trị chưa theo kịp đã làm gia tăng rủi ro và thách thức đối với phát triển bền vững.

Trong thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã quan tâm đến công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu. Đề án Phát triển đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030 đã được ban hành, yêu cầu tích hợp đánh giá rủi ro thiên tai vào đồ án quy hoạch đô thị trên toàn quốc. Nhiều luật và nghị định cũng đã lồng ghép nguyên tắc phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tuy vậy,, việc triển khai vẫn còn nhiều hạn chế. Một số địa phương chưa lồng ghép mạnh mẽ nội dung biến đổi khí hậu vào quy hoạch; công tác dự báo rủi ro thiên tai chưa đầy đủ; quy hoạch chưa cập nhật dữ liệu khí hậu mới; năng lực ứng dụng công nghệ còn hạn chế; và đặc biệt là sự tham gia của cộng đồng còn mờ nhạt.

ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN, TỪ QUY HOẠCH TÍCH HỢP ĐẾN QUẢN TRỊ LINH HOẠT VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Từ những hạn chế trên, GS.TS Đỗ Hậu cho rằng, cần thay đổi cách tiếp cận quy hoạch và quản lý phát triển đô thị từ đơn ngành, đơn cấp và ngắn hạn sang cách tiếp cận tổng hợp, đa cấp, đa lĩnh vực. Việc gắn kết đồng bộ giữa không gian, hạ tầng và thể chế quản trị là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

Một trong những giải pháp quan trọng là lồng ghép thích ứng với biến đổi khí hậu ngay từ khâu quy hoạch. Cần tích hợp kịch bản biến đổi khí hậu và phân vùng rủi ro thiên tai vào quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng. Bản đồ rủi ro thiên tai phải trở thành cơ sở pháp lý để quyết định khu vực cấm xây dựng hoặc hạn chế phát triển.

Quy hoạch đô thị cần ưu tiên thích ứng với địa hình tự nhiên thay vì san gạt quy mô lớn, đồng thời bảo vệ rừng đầu nguồn, thảm thực vật và cảnh quan sinh thái. Các giải pháp dựa vào thiên nhiên cần được áp dụng rộng rãi.

Bên cạnh đó, quản lý rủi ro thiên tai cần trở thành trụ cột trong quản lý phát triển đô thị. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, quy hoạch khu dân cư an toàn và kế hoạch ứng phó khẩn cấp thay vì chỉ tập trung khắc phục hậu quả.

Hạ tầng đô thị cũng cần được phát triển theo hướng thích ứng và linh hoạt, ưu tiên quy mô vừa và nhỏ, phân tán, dễ bảo trì, đồng thời tăng cường hạ tầng xanh trong thoát nước, giao thông và không gian công cộng.

Một yếu tố không thể thiếu là vai trò của cộng đồng địa phương. Sự tham gia của người dân giúp nâng cao tính khả thi của quy hoạch, phát huy tri thức bản địa và tăng cường năng lực thích ứng.

Song song với đó là định hướng phát triển kinh tế bền vững, đa dạng sinh kế, giảm phụ thuộc vào các ngành dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu, thúc đẩy kinh tế xanh, du lịch sinh thái và dịch vụ bản địa.

Cuối cùng, là sự hoàn thiện cơ chế quản lý linh hoạt và đa cấp, tăng cường phân cấp cho địa phương nhưng vẫn đảm bảo sự phối hợp hiệu quả giữa các cấp, các ngành.

Phát triển đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu là một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi cách tiếp cận tổng hợp, liên ngành và dài hạn.

GS Đỗ Hậu khẳng định, việc gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch không gian, phát triển hạ tầng và thể chế quản trị không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro khí hậu mà còn tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.