Thăng Long Hà Nội và di tích về Đào Cam Lộc tại Cổ Loa

Lịch sử phát triển đã tạo cho Hà Nội một vị thế đáng kể, đã là một trong hơn mười đô thị trên thế giới có quá trình phát triển hàng nghìn năm. Song Hà Nội với vai trò là kinh đô không chỉ từ Thăng Long mà còn từ Thành Cổ Loa (huyện Đông Anh) được xây dựng từ thế kỷ III trước công nguyên là kinh đô thời Âu Lạc và sau đó hơn 1000 năm là thời Ngô Quyền. Lịch sử Cổ Loa không chỉ được biết qua truyền thuyết mà còn được minh chứng qua nhiều di tích sử liệu được các nhà lịch sử, khảo cổ, văn hóa nghiên cứu và phát hiện. Tôn vinh Thái sư Á Vương Đào Cam Lộc người có công đầu tôn phù Lý Công Uẩn lên ngôi, người đã từng gắn bó mật thiết với Cổ Loa như nhiều nhà nghiên cứu lịch sử xác nhận là một trong những việc cần làm để góp phần tạo nên sự liên kết Cổ Loa- Thăng Long.

Đây không chỉ là những đề xuất gần đây mà là ý tưởng nảy sinh ngay từ sau hòa bình lập lại. Từ khi mở rộng Hà Nội năm 1961, Cổ Loa (Đông Anh) đã trở thành một phần đất, một phần của bản sắc Thăng Long, Hà Nội. Với vai trò của Cổ Loa như vậy nên thành phố đã có nhiều chỉ đạo, định hướng bảo tồn, tôn tạo khu di tích này. Từ đề xuất của Hà Nội, năm 1997, Thủ tướng Chính phủ đã thông qua báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư "Bảo tồn, tôn tạo và khai thác khu du lịch thành Cổ Loa" (Thông báo 5750/KGVX). Nhiều lần Quy hoạch chung mà rõ nhất là các Quy hoạch chung được duyệt năm 1992, 1998 đã khẳng định rõ định hướng bảo tồn, tôn tạo khu vực đặc trưng này. Trong Quy hoach chung lần này (2010), những người làm quy hoạch đang lấy ý kiến, thẩm định để trình duyệt vào đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, một lần nữa khẳng định Cổ Loa có vai trò quan trọng trong tạo dựng bản sắc, vị thế của Thủ đô với cả nước, với khu vực và thế giới. Trong định hướng bảo tồn, tôn tạo quần thể di tích lịch sử văn hóa khu vực Cổ Loa đã xác định các đối tượng bảo tồn là:

- Các di tích liên quan đến ba vòng thành.

- Các làng cổ: Cổ Loa, làng Cá, Mạch Tràng.

- Các di tích đã xác định: đền thờ An Dương Vương, am thờ Công chúa Mỵ Châu, Giếng Ngọc, Ao Vua, Ao Mắm, Đồng Cả..

- Các công trình tôn giáo, cảnh quan làng truyền thống.

Các định hướng trong quy hoạch chung lần này càng khẳng định rõ các nội dung đã đề cập trong Quy hoạch chi tiết Cổ Loa đã được phê duyệt tại Quyết định 173/2002/QĐ-UB ngày 17/12/2002 của Ủy ban nhân dân thành phố. Trong quyết định đã xác định có mục tiêu: Bảo tồn, tôn tạo và phát triển khu di tích Cổ Loa xứng đáng với giá trị của di tích phục vụ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Việc bảo tồn, tôn tạo di tích sẽ được ưu tiên hàng đầu và là động lực cho phát triển.

Hội thảo khoa học: 1000 năm Vương triều Lý và kinh đô Thăng Long do Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội tổ chức ngày 21/11/2009 đã giới thiệu các thành tựu nghiên cứu hơn nửa thế kỷ qua, nhất là từ năm 2000 trở lại đây đã khẳng định nhiều vấn đề trong đó có ghi nhận công lao của Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc đối với đất nước nói chung và Thăng Long Hà Nội nói riêng. Ông đã chọn Cổ Loa để lập tư dinh, khi ngài mất (năm 1015) để tỏ lòng biết ơn vị khai quốc công thần, Lý Thái Tổ đã cho dân làng và con cháu họ Đào lập nơi thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc ở vùng đất này.

Với những kết luận về công lao của Á Vương Đào Cam Mộc cùng với định hướng cần bảo tòn tôn tạo khu du lịch Cổ Loa được xác định trong Quy hoạch chung Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến 2050 như nêu trên, cho thấy rất cần một công trình để tôn thờ ông tại Cổ Loa. Cũng có thể còn hoài nghi nào đó về địa điểm cụ thể song nhìn ra thế giới từ bài học kinh nghiệm của nhiều nước để mạnh dạn hơn khi quyết định đầu tư xây dựng công trình.

Xin nêu vài minh họa sau: Diễn đàn UNESCO - Trường Đại học và Di sản lần thứ 12 tổ chức tại Hà Nội từ ngày 05/4 - 10/5/2009 với chủ đề "Bảo tồn các di tích lịch sử tại Đô thị" do Trung tâm di sản thế giới của UNESCO và Ủy ban nhân dân TP Hà Nội, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội phối hợp tổ chức, với sự tham gia của các chuyên gia đến từ 76 quốc gia. Diễn đàn đã nêu ra những luận điểm, bài học kinh nghiệm của nhiều nước, đã đề cập đến nhiều vấn đề, song trong đó đều liên quan đến vấn đề di sản đô thị cần quan tâm:

- Tham luận của Taylor- Trường Đại học quốc gia Australia nêu lên những vấn đề nội dung cơ bản để hiểu cảnh quan lịch sử là nội dung gì? Xảy ra ở đâu và ai tham gia vào, tại sao con người lại tạo ra địa điểm như vậy.

- Tham luận của Lopes Maria Conceicao trường Đại học Coimbra (Bồ Đào Nha) đã nêu vấn đề "Bằng cách nào đó mà xã hội và cộng đồng làm sống lại cũng cần được xem như là chủ thể, là yếu tố gắn kết lịch sử".

- Các tác giả Pháp của Trường Đại học Công nghệ Comfiegne cho rằng để tạo cảnh quan đô thị lịch sử cần phải làm sống lại các không gian tưởng niệm trong thời hiện đại.

Dẫn chứng một vài luận điểm như vậy để thấy rằng với Cổ Loa làm sống lại một không gian tưởng niệm nào đó mà vốn đã xảy ra ở đây là việc làm càng tăng thêm giá trị cho một đô thị như Hà Nội ngày nay.

Bởi vậy một quyết định đúng đắn của Thành phố về tôn tạo, nâng cấp, đầu tư xây dựng nơi thờ Đào Cam Mộc cùng với sự tham gia của cộng đồng dân cư, dòng họ ở đây sẽ tạo lập thêm được một di sản đô thị, làm giàu thêm giá trị truyền thống của Thăng Long.