Thận trọng khi dùng thuốc corticoid bôi ngoài da

Trên thị trường hiện nay có khá nhiều loại thuốc bôi ngoài da có chứa hoạt chất nhóm corticoid. Các corticoid bôi ngoài da được chỉ định trong các trường hợp bị viêm da không phải do nhiễm khuẩn, ví dụ như bệnh eczema. Do đặc điểm chống viêm, chống dị ứng rất mạnh nên các corticoid dùng ngoài da làm giảm hoặc mất những yếu tố trong phản ứng sau viêm. Tuy nhiên, sau một thời gian dùng thuốc, bệnh có thể lại tái phát nặng thêm, do corticoid không làm khỏi bệnh mà chỉ che lấp các triệu chứng. Một số thuốc bôi ngoài da hiện nay rất phổ biến và được nhiều người tự ý mua để bôi tràn lan khiến cho nhiều bệnh không khỏi mà lại có chiều hướng tái đi tái lại. Cần phải lưu ý rằng bệnh ngoài da nhiều khi là biểu hiện của một hoặc nhiều bệnh toàn thân do đó phải kết hợp dùng các thuốc uống hoặc tiêm khác để trị tận gốc căn nguyên gây bệnh. Ví dụ như đối với nhiều chứng nhiễm khuẩn da, cần phải dùng các kháng sinh đường uống hoặc tiêm có tác dụng toàn thân chứ không chỉ dùng kem bôi da tại chỗ. Trong trường hợp này, các ổ nhiễm khuẩn ở sâu nên các thuốc bôi ngoài da không xâm nhập được đầy đủ và hiệu quả không tốt bằng các thuốc dùng đường khác.

Thuốc bôi da dùng ngoài có corticoid với nhiều loại khác nhau như mỡ flucinar hay flucin có chứa floucinolon acetonid. Dạng kem bôi synalar neomycine thì ngoài fluocinolon acetonid còn có thêm sáng sinh neomycin sulfat. Có rất nhiều biệt dược thuốc bôi ngoài da có cả cortcoid và kháng sinh. Điển hình là các loại thuốc phối hợp dexametason với cloramphenicol hoặc triamcinolon với neomycin. Ngoài ra còn có dạng mỡ hydrocortison hoặc đơn chất hoặc phối hợp với clorocid. Các thuốc nói trên được nhiều người ưa dùng vì không có mùi và không có màu khi bôi lên da. Chúng lại có tác dụng chống viêm nhanh do vừa có corticoid vừa có kháng sinh. Tuy nhiên, khi sử dụng các corticoid bôi ngoài da cũng cần phải tuân thủ chặt chẽ về liều lượng và cách sử dụng vì đây là nhóm thuốc có tác dụng nhanh nhưng cũng có khá nhiều tác dụng có hại nếu lạm dụng và dùng thuốc không đúng cách.

Corticoid là tên cung của các hoạt chất như prednisolon, dexametason, triamcinolon, fluocinolon, hydrocortison... Điều đặc biệt cần lưu ý khi sử dụng các corticoid là nhóm thuốc này có khá nhiều tác dụng không mong muốn giữ nước gây phù, gây bệnh chushing, viêm loét dạ dày... Dùng corticoid ngoài da mà kéo dài thì vẫn có thể bị các tác dụng có hại nói trên, ngoài ra, còn có thể bị teo da.

Không nên dùng corticoid bôi da khi bị mày đay hoặc bị bệnh trứng cá vì nó làm cho bệnh nặng thêm. Nếu bị ngứa chưa rõ nguyên nhân cũng không được dùng các loại kem bôi có chứa corticoid. Đối với trẻ em, nhất là trẻ dưới 3 tuổi đặc biệt hay bị các tác dụng có hại của thuốc nhóm corticoid, nên lưu ý phải hạn chế hoặc sử dụng rất thận trọng khi đã cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ của việc dùng thuốc. không nên sử dụng các corticoid có flour cho trẻ em. Nếu bắt buộc phải dùng nhóm thuốc có corticoid cho trẻ em thì chỉ nên bôi một lớp thật mỏng và không dùng kéo dài. Không nên dùng corticoid nếu thật sự chưa cần thiết hoặc nên chọn các loại thuốc khác có các dạng thuốc không có corticoid thay thế. Đối với một số bệnh ngoài da, đôi khi chỉ cần các thuốc sát khuẩn như dung dịch povidon iodin hoặc áp dụng các biện pháp vệ sinh thích hợp (tắm sạch bằng xà phòng, giữ khô da, làm thoáng không băng bó chặt bằng tã lót...) là có thể khỏi bệnh. Không nên lạm dụng các loại kem bôi nhất là thuốc dùng ngoài da có corticoid.

Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 344, 15 – 11 – 2007, tr 8.