Tạo phôi quái vật để... chữa bệnh cho người

Phôi quái vật - chuyện lúc nào cũng nóng

Ba nhóm nghiên cứu tại London, Edinburgh và Newcastle vừa lần lượt đệ trình lên Cơ quan quản lý ngành nghiên cứu phôi và thụ tinh ở người của Anh (HFEA) đơn xin phép được tạo ra các phôi lai giữa người và bò vì mục đích khoa học. Hiện HFEA đang tìm kiếm lời khuyên về mặt pháp lý và tỏ ra ủng hộ đề xuất này. Như vậy, nhiều khả năng phôi lai giữa người và động vật mà khoa học gọi là chimera (theo tên một quái vật mình dê, đuôi rắn, đầu sư tử trong thần thoại Hy Lạp) sẽ sớm được tạo ra hàng loạt trong các phòng thí nghiệm ở Anh và Xcốtlen.

Các nhà khoa học sẽ loại bỏ nhân của trứng bò và thay vào đó bằng các tế bào của người. Kết quả là một phôi có 99,9% đặc tính của người, 0,1% động vật còn lại chỉ là một số gen bò nằm trong mitochondria, cấu trúc tạo năng lượng của tế bào.

Mục đích của hai nhóm nghiên cứu ở London và Edinburgh là dùng các phôi này tạo ra các tế bào gốc mang các khiếm khuyết về di truyền, thủ phạm gây ra các căn bệnh thần kinh như Parkinson, Alzheimer...Bằng cách biến đổi tế bào gốc thành neuron, các nhà khoa học sẽ tìm ra cơ chế tác động của các căn bệnh trên lên hệ thần kinh và từ đó tìm ra các phương pháp điều trị hữu hiệu.

Trong khi đó, mục đích của nhóm ở Newcastle lại là tìm hiểu cách thức tế bào gốc ở phôi “tái lập trình” để tạo ra những dạng tế bào chuyên biệt hơn. Bằng cách này, họ hy vọng sẽ dùng tế bào da người tạo ra được những cơ quan khác của cơ thể như gan, thận để dùng trong cấy ghép mà không phải chờ người hiến tặng và không phải chịu rủi ro do phản ứng miễn dịch của cơ thể. Điều quan trọng là dù với mục đích nào thì các phôi cũng sẽ chỉ được phát triển tối đa đến ngày thứ 14 (thời điểm mà chúng là một khối tế bào có kích thước bằng đầu kim), tránh nguy cơ có thể bị lợi dụng để tạo ra những quái vật nửa người, nửa thú.

Nguyên nhân khiến các nhà khoa học phải sử dụng trứng động vật cho việc tạo phôi là sự khan hiếm trứng người. Để có được nguồn trứng người đủ cho mục đích nghiên cứu, có vô số những khó khăn phải vượt qua như các rào cản pháp lý, thuyết phục người hiến tặng, tiến hành thủ thuật lấy trứng.

Đối diện với những vấn đề đạo đức

Mặc dù đã đưa ra những cam kết nghiêm ngặt về quy trình tạo thành và huỷ bỏ các phôi “quái vật” nhưng cũng như trước đây, đề xuất của các nhà khoa học Anh đã vấp phải rất nhiều ý kiến phản đối, chủ yếu vì vấn đề đạo đức. Người ta cho rằng việc làm này sẽ xoá nhoà ranh giới giữa con người với các loài động vật, ảnh hưởng xấu đến những giá trị của loài người và rộng hơn nữa là vi phạm nhân quyền nghiêm trọng. Một số chuyên gia còn lo ngại rằng chỉ cần một chút lơi lỏng trong việc giám sát (mà khả năng này rất dễ xảy ra) thì những phôi người - động vật sẽ dễ dàng bị lợi dụng để tạo thành một thế hệ quái vật có khả năng của động vật và sức mạnh tư duy của con người. Đó sẽ là hiểm hoạ cho nhân loại và chúng ta sẽ buộc phải lựa chọn một trong hai con đường: hoặc chấp nhận cùng tồn tại, hoặc tiêu diệt chúng, mà điều này đồng nghĩa với việc tiêu diệt những phần con người, dù trong cơ thể động vật, một giải pháp chẳng hề dễ chịu.

Một số trường hợp phôi người - động vật đã từng được tạo ra:

- Năm 1999, công ty Advanced Cell Technologies tuyên bố đã tạo ra phôi người nhân bản đầu tiên bằng cách bơm nhân của tế bào người vào một trứng bò đã được gỡ hết nhiễm sắc thể. Kết quả là một phôi được phát triển đến ngày thứ 12 trước khi bị huỷ bỏ.

- Năm 2003, Panayiotis Zavos, một nhà khoa học Mỹ cho biết đã tạo ra khoảng 200 phôi người-bò. Các phôi này đã sống khoảng 2 tuần và phát triển tới hàng trăm tế bào.

- Cũng trong năm 2003, Hui Zhen Sheng (đại học Y khoa II, Thượng Hải) đã phát triển phôi người - thỏ đến ngày thứ tư, khi chúng có kích thước khoảng 100 tế bào.

- Năm 2005, các nhà khoa học Anh đã cấy một nhiễm sắc thể người vào phôi chuột. Kết quả là chuột con sinh ra mang bản sao của nhiễm sắc thể này và có thể di truyền nó cho các thế hệ tiếp theo.

Nguồn: KH&ĐS Số 92 Thứ Sáu 17/11/2006