Táo bón: nguyên nhân & biện pháp phòng ngừa

Ở 95% người lớn, mỗi tuần thường đi đại tiện từ 3 - 21 lần được coi là bình thường. Dạng thông dụng nhất là mỗi ngày đi đại tiện 1 lần. Hiện nay, được coi là táo bón khi:

Với người lớn:Thường có ít nhất 2 tiêu chuẩn sau đây, trong thời gian tối tiểu 12 tuần (không cần liên tục) trong 12 tháng:

- Rặn hơn ¼ số lần đi đại tiện.

- Phân cục lổn nhổn trong hơn ¼ số lần đi đại tiện.

- Cảm giác không hết phân trong hơn ¼ số lần đi đại tiện.

- Cảm giác phân bị nghẹt lại ở hậu môn trực tràng trong ¼ số lần đi đại tiện.

- Đi đại tiện ít hơn 3 lần/tuần, không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng ruột kích thích.

Với trẻ em:

- Phân cứng như đá cuội trong hầu hết các lần đi đại tiện trong tối thiểu hai tuần.

- Không có các bệnh về nội tiết, biến dưỡng, cấu trúc…

Táo bón có hai nhóm nguyên nhân chính:

Nhóm nguyên nhân cơ năng

- Bệnh toàn thân: sốt cao, hậu phẫu (vì mất nước phân khô).

- Do dùng thuốc: đó là các thuốc giảm đau gây nghiện như codein, oxycodon, hydrophormon; các thuốc chống trầm cảm như amitritylin ( Elavil) và imipramin ( Tofranil); các thuốc chống động kinh như phenytoin ( Dilantin) và carbamazepin ( Tegretol); các thuốc chẹn kênh canxi như diltiazem ( Cardizem) và nifedipin ( Procardia); các thuốc antacid có chứa nhôm như Amphogel, Phoshalugel và Basaljel..

- Do mất thói quen phản xạ đi đại tiện. Một người bình thường có thể ngăn cảm giác thúc bách muốn đi đại tiện, nhưng ngăn thường xuyên sẽ dẫn đến mất cảm giác thúc bách và dẫn đến táo bón.

- Do chế độ ăn thiếu chất xơ (trái cây, rau và các loại hạt) để duy trì phân to, mềm.

- Do lạm dụng thuốc nhuận tràng làm xuất hiện chu kỳ bất thường, sau đó tạo tổn thương có thể gây táo bón và phải cần dùng lượng kích thích nhuận tràng nhiều hơn.

Ngoài ra còn có một số nguyên nhân khác như: do phản xạ, ngồi nhiều, người già suy nhược nằm lâu, căng thẳng thần kinh…

Nhóm nguyên nhân thực tổn

- Tổn thương ống tiêu hoá

+ Cản trở lưu thông: u, chít hẹp…

+ Dị dạng đại tràng: to, dài hoặc vừa to lại vừa dài quá.

+ Viêm đại tràng mạn thể có co thắt.

+ Hội chứng ruột kích thích thể táo.

+ Tổn thương trực tràng hậu môn: trĩ, hẹp trực tràng.

- Tổn thương ngoài ống tiêu hoá

+ Có thai vào tháng cuối.

+ U tử cung, tiền liệt tuyến, dính sau mổ.

+ Tổn thương màng não: viêm màng não, tăng áp sọ, tổn thương tuỷ sống, hội chứng màng não…

Ngoài một số nguyên nhân gây táo bón do ăn uống, lối sống… người bị táo bón cần đến bác sĩ để được chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh; bác sĩ có thể sử dụng một số biện pháp sau để chẩn đoaá nguyên nhân:

+ X quang đại tràng động bằng viên Sitzmarks.

+ X quang trực tràng hoạt động.

+ Siêu âm nội soi lòng hậu môn trực tràng.

+ Đo áp lực cơ vòng hậu môn.

Cuối cùng là việc sử dụng thuốc nhuận tràng; có rất nhiều thuốc nhuận tràng khác nhau tuỳ theo cơ chế tác dụng đó là: Chất xơ và chất nhầy (sợi thức ăn, thạch rau câu), thuốc nhuận tràng và làm mềm phân (dầu vaselin hoặc paraphin), các thuốc nhuận tràng thẩm thấu ( Forlax, Fortrans), các thuốc nhuận tràng kích thích nhu động ( Basacdyl), thuốc nhuận tràng tác dụng tại chỗ (thuốc đạn glycerin, thuốc đạn có Bisacodyl), khi sử dụng các thuốc này nên có chỉ định của bác sĩ.