Tai biến do văcxin: Xét nghiệm lại nếu nghi ngờ

Cần tiêm văcxin B cho trẻ sơ sinh

Viêm gan virus B là loại bệnh rất nguy hiểm do tính chất diễn biến thầm lặng, tỷ lệ diễn biến thành viên gan mạn tính cao và chuyển sang xơ gan, ung thư gan (ở châu Á, ung thư gan liên quan đến mang dấu ấn viên gan B là từ 70 - 100%)… Với trẻ sơ sinh bị nhiễm virus viêm gan B, khả năng chuyển sang mạn tính là 50 - 70%. Vì vậy, việc tiêm văcxin sớm cho trẻ ngay sau khi sinh là rất cần thiết, đặc biệt là với trẻ được sinh ra bởi những bà mẹ nhiễm virus viêm gan B (xét nghiệm HBsAg dương tính đơn thuần hoặc kết hợp HBsAg dương tính). Trong trường hợp này, trẻ bị lây truyền trong quá trình chu sinh (sổ thai qua âm đạo, cổ tử cung) là chính. Nếu người mẹ có xét nghiệm HBsAg dương tính đơn thuần thì chỉ cần tiêm văcxin cho trẻ, nhưng khi có thêm HBsAg dương tính thì trước hết phải tiêm huyết thanh kháng HBsAg rồi mới tiêm văcxin.

Nhiều người cho rằng, việc tiêm phòng trong vòng 24 giờ sau khi sinh với những trẻ có bà mẹ không nhiễm virus là không cần thiết vì nguy cơ nhiễm virus rất thấp. Trong khi đó, nếu tiêm phòng, trẻ sẽ có thể bị các tai biến ảnh hưởng đến sức khoẻ và tính mạng? Về vấn đề này, GS Phạm Song cho biết, ở Việt Nam, theo thống kê, tỷ lệ người lành mang virus viêm gan B là 14 - 20%, cao nhất thế giới (8% đã được coi là cao). Nguyên nhân là do chúng ta phải trải qua thời gian dài chiến tranh, người dân sử dụng bơm kim tiêm chung mà khả năng lây truyền virus viêm gan B qua đường này cao hơn rất nhiều lần so với lây nhiễm HIV. Ngoài ra, còn do truyền máu không được sàng lọc kỹ viêm gan B, lây lan qua đường tình dục vì không xét nghiệm viêm gan B khi đi đến kết hôn, và chung sống trong không gian quá chật hẹp. Người ta tính toán rằng, nếu việc tiêm phòng cho trẻ sơ sinh được thực hiện 20 năm liền thì tỷ lệ người lành mang virus sẽ giảm xuống đáng kể.

Trước nguy cơ lây nhiễm cao như vậy, việc dự phòng càng được thực hiện sớm càng tốt và chủ trương tiêm trong vòng 24 giờ sau khi sinh là hợp lý. Tuy trẻ mới sinh có nguy cơ nhiễm virus thấp, nhưng không phải không có, ví như khi trẻ phải tiêm truyền, khám chữa răng… Trẻ dưới 5 tuổi mà nhiễm virus thì tỷ lệ chuyển sang mạn tính rất cao. Nếu so sánh, người ta thấy rằng nguy cơ trẻ bị phản ứng với văcxin (nếu thực hiện đúng các nguyên tắc) thấp hơn rất nhiều so với nguy cơ bị nhiễm virus.

4 câu hỏi trước một tai biến do văcxin

Về văcxin viêm gan B, hiện đã có văcxin thế hệ ba an toàn hơn trước rất nhiều. Với thế hệ thứ nhất, người ta lấy huyết thanh (HBsAg), từ người mang mầm bệnh rồi đem tinh khiết (nếu có gây phản ứng sốc phản vệ nặng nề ở người được tiêm). Văcxin thế hệ thứ hai được sản xuất bằng cách lấy cả HBsAg tinh khiết rồi cấy vào men để sinh ra HBsAg. Với công nghệ thứ ba là công nghệ cao hơn chỉ lấy phần HBsAg sinh nhiều kháng thể và dùng men để sản xuất số lượng lớn HBsAg tinh khiết để làm văcxin. Càng về sau, công nghệ sản xuất càng an toàn, nhưng con người và máy sản xuất vẫn có thể phạm sai lầm.

Vì vậy, trước một trường hợp tai biến nghi ngờ do văcxin, muốn tìm hiểu nguyên nhân trước hết phải tìm hiểu quy trình sản xuất văcxin. Nếu không phải do công nghệ sản xuất thì phải xem xét đến bắt đầu bằng khâu bảo quản có đúng như hướng dẫn, thời hạn sử dụng… rồi còn phải tính đến việc tuân thủ chỉ định, chống chỉ định khi sử dụng văcxin.

Trước khi tiêm, trẻ sơ sinh phải được thăm khám một cách kỹ lưỡng bằng mắt thường và kinh nghiệm lâm sàng… Nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh chống chỉ định với tiêm văcxin thì phải được kiểm tra lại bằng xét nghiệm. Bên cạnh đó, người tiêm phải có kiến thức nội khoa sơ đẳng (không tiêm cho trẻ sinh thiếu tháng, trẻ bị ngạt do thời gian chuyển dạ lâu, sặc nước ối, trẻ bị bệnh tim bẩm sinh…). Ngoài ra, còn có yếu tố thứ 4, đó là yếu tố không lường trước được, vẫn có thể xảy ra khi tất cả các yếu tố trên đều đã được đảm bảo. Đây là yếu tố bất thường do phản ứng đa dạng của cơ thể con người và theo pháp luật ở các nước thì bác sĩ trong trường hợp này không có lỗi.

WHO, UNICEF ủng hộ phản ứng kịp thời của Việt Nam

Theo thông tin từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ngày 24/5, WHO và UNICEF ủng hộ những phản ứng kịp thời của Bộ Y tế Việt Nam trong việc giải quyết sự cố tử vong do tiêm văcxin viêm gan Ba Euvax do LG - Hàn Quốc, bao gồm tiến hành điều tra ban đầu, tạm thời ngưng sử dụng loại văcxin này. Ngày 18/5, WHO đã gửi một đoàn chuyên gia tới Việt Nam để cùng UNICEF và Chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia phối hợp điều tra sự cố nghiêm trọng nói trên.

TS Han troedsson, Trưởng đại diện của WHO tại Việt Namcho biết: “Khuyến cáo tạm thời ngưng sử dụng chỉ nhằm vào những lô văcxon Euvax B. Các nước - bao gồm cả Việt Nam nên tiếp tục tiến hành tiêm chủng viêm gan B trong đó có tiêm ngừa ngay khi sinh”.

Nguồn: Khoa học & Đời sống, số 43, 31/5/2007, tr.8