Sử dụng thuốc ở người cao tuổi

Người cao tuổi (từ trên 60 tuổi) sử dụng thuốc nhiều là do đi khám bệnh được cấp thuốc, do nghe theo quảng cáo, do bạn bè giới thiệu trong các lần gặp gỡ hội họp. Theo quảng cáo hay giới thiệu của bạn bè thường dẫn đến sử dụng thuốc thiếu an toàn, hợp lý. Theo Giáo sư Phạm Khuê (Cấp cứu lão khoa - Nhà xuất bản Y học 1993) những tai biến do dùng thuốc ở lứa tuổi 60 - 70 thường nhiều gấp đôi so với tuổi 30 - 40. Khoảng 5% bệnh nhân cao tuổi bị tai biến khi dùng thuốc, trong đó 1/20 bị ngộ độc nặng.

Theo quy luật, tuổi càng cao các bệnh mãn tính xuất hiện càng nhiều. Hơn nữa trên một cơ thể có đồng thời nhiều bệnh, một số bệnh lại đi đôi với nhau như tim mạch, đái tháo đường, gút, bệnh cơ xương khớp. Với cơ thể lão hoá, chức năng gan, thận... suy giảm nên việc hấp thu, thải trừ thuốc bị ảnh hưởng. Trong quá trình lão hoá, dạ dày co bóp kém, các chất đưa vào thường bị tồn đọng lâu, vì vậy một số thuốc bị hấp nhu nhiều hơn. Khi có tuổi, acid chlorhydric dạ dày giảm, làm cho pH tăng cũng ảnh hưởng đến việc hấp thụ một số thuốc. Ở người bình thường, ruột non là nơi hấp thụ thuốc tốt, nhưng ở người cao tuổi do nhu động ruột giảm, một số thuốc bị hấp thu kém vì chỉ được hấp thu ở mặt ngoài tiếp xúc với nhung mao.

Do khối lượng mao mạch giảm ở tuổi cao nên việc phân phối thuốc chậm, lượng nước toàn thể giảm làm cho nồng độ thuốc trong huyết tương tăng lên và ít đi vào tới khoang tổ chức. Ở những người béo, thuốc lại dễ tích luỹ ở mô mỡ.

Vào máu, thuốc chia làm hai dạng: dạng kết hợp với protein và dạng tự do. Ở người có tuổi, protein máu thường giảm, nên dạng tự do sẽ tăng, vì vậy có thể làm tăng độc tính của một số loại thuốc. Do chức năng gan suy giảm nên việc chuyển hoá thuốc cũng bị ảnh hưởng, vì vậy độc tính cũng tăng.

Do chức năng thận kém nên việc thải trừ thuốc qua thận cũng giảm: thuốc tồn đọng có thể tăng độc tính, nhất là trong trường hợp bị suy thận.

Vì các lý do trên, khi dùng thuốc, người cao tuổi nên lưu ý một số điểm sau đây:

- Vì phải dùng nhiều thuốc cùng một lúc, nên phải tuân thủ đúng sự hướng dẫn của thầy thuốc kể cả giờ uống thuốc.

- Nếu có uống thuốc nguồn dược liệu kèm theo thuốc Tây, cũng đề phòng tác dụng tương phản, vì thuốc Đông dược có tanin, alcaloid ảnh hưởng lớn tới tác dụng hấp thụ thuốc khác.

- Liều lượng thuốc cho người cao tuổi không theo liều lượng chung mà tuỳ thể trạng từng người thầy thuốc sẽ có chỉ định thích hợp.

- Không tự tiện dùng thuốc theo quảng cáo, nghe bạn bè giới thiệu.

Nguồn: T/c Thuốc & Sức khoẻ, số 317, 1/10/2006