Sử dụng phân bón lá thế nào cho có hiệu quả

Hiện nay thế giới tiêu thụ mỗi năm độ 130 triệu tấn phân và Việt Nam trên một triệu tấn. Nhiều nước trên thế giới và nước ta đã sử dụng "phân bón lá" (foliar fertilizer) càng ngày càng nhiều, đặc biệt trong khâu trồng rau hoa, cây ăn quả và cây công nghiệp như cà phê, ca cao, bông vải, dâu, đậu nành... Việc sử dụng phân lá đã có từ giữa thế kỷ 17 (1676), lúc mà E. Mariotte(Pháp) đã tìm thấy lá cây có thể hấp thụ nước từ bên ngoài. Năm 1916 M. O. Johnson (Mỹ) phun chất sulfat sắt lên cây dứa có lá vàng làm cho cây này trở nên xanh trong vài tuần lễ. 

Thường sử dụng phân lá được xem như phương pháp bón phân bổ túc hoặc dùng chữa trị các loài bệnh sinh lý thực vật do sự xáo trộn hoặc thiếu chất dinh dưỡng đất đai, làm ảnh hưởng đến các chất kích thích tố trong cây, làm ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ của hệ thống rễ và sự phát triển của cây (thí dụ: chất kẽm (Zn), đồng (Cu), Bo (B) ... hoặc áp dụng thêm phân hay thay thế phân bón để kích thích sự phát triển cây hoặc rễ củ trước khi trổ bông (như chất đạm (N), lân (P), magiê (Mg) v.v...) hoặc áp dụng nhằm kích thích sự biến chế dinh dưỡng của cây trong lúc trổ bông và thành lập trái, hạt để bảo đảm năng suất cao và tăng cao chất lượng (như chất Mg, mangan (Mn)...) Thường sử dụng phân bón lá, nếu áp dụng đúng phương pháp, có thể thu được lợi tức kinh tế cao vì hiệu quả của sự hấp thụ phân bón lá cao đến 80% so với 20-50% phân bón được hấp thụ ở rễ. 

Ngoài ra, phân bón lá dưới hình thức hỗn hợp chất lân còn giúp cho cây chịu đựng được một số vấn đề như hạn hán, bệnh tật và mật độ cây cao. Phân bón lá có thể gồm các chất dinh dưỡng chính như chất đạm, lân, kali, canxi và các chất vi lượng (bần tố) như chất sắt (Fe), kẽm (Zn), đồng (Cu), bo (B), mangan(Mn), magnésium (Mg), v.v... và cả chất kích thích tố. Trên thị trường người ta tìm thấy các phân bón lá dưới hình thức đơn chất hoặc hợp chất giữa chất dinh dưỡng và chất kích thích tố. Phân bón lá còn được phối hợp với thuốc sát trùng hoặc sát khuẩn, nhằm tăng gia hiệu năng của phân bón lá trong lĩnh vực bảo vệ mùa màng và đồng thời bớt tốn kém trong khi áp dụng. Tuy nhiên sự phối hợp các chất này cần được nghiên cứu về hóa tính hỗ tương giữa các chất tố khi áp dụng. 

Cho nên, sử dụng phân bón lá đòi hỏi sự hiểu biết chính xác về tình trạng dinh dưỡng đất đai của mình, các cấu tố của phân lá và các phương pháp, điều kiện áp dụng phân lá thích ứng để nâng cao mức độ hữu hiệu. Nếu không, sự áp dụng phân bón lá trở nên hoang phí. Cho nên, cần có các cuộc thử nghiệm từng loại phân bón lá cho từng loại hoa màu, đất đai và địa phương cho mỗi mục tiêu trước khi đem phổ biến và áp dụng. 

Sử dụng phân bón lá và cơ chế

Xin nhắc lại rằng cấu trúc của lá gồm có lớp cutin, những tế khổng và chất sáp bên ngoài che phủ lớp bì mô có nhiều chất mộc, bán mộc, pectin, được phối hợp với lực căng trên mặt lá. Do đó, trong phân bón lá, người ta phải dùng chất có nhũdầu, chất detergent hoặc chất ướt để giúp chất phân lỏng dính vào lá. Một cách đơn giản, sự hấp thu phân vào lá là do sự chênh lệch nồng độ dung dịch giữa chất phân ở bên ngoài lá và dung dịch ở bên trong lớp cutin của bì mô lá, nhờ đó chất phân được thẩm thấu vào bên trong lá. 

Phân bón lá được sử dụng rất nhiều tại các nước phát triển, nhưng còn chưa được phổ biến rộng rãi tại các nước chậm tiến. Tại các xứ sau này, người dùng phân lá thường thiếu hiểu biết rõ ràng về các loại phân này và cách sử dụng kém hữu hiệu để có lợi tức cao. Một cách tổng quát, mỗi loại cây cần một số chất tố dinh dưỡng trong những thời kỳ sinh trưởng quan trọng của nó như sau: 

Các tiêu chuẩn để sử dụng phân bón lá tốt nhất

Làm thế nào để sử dụng phân lá được tốt nhất và có hiệu quả cao? Đây là câu hỏi cần được người dùng phân lá lưu ý để thu hoạch hoa màu với lợi nhuận lớn. Ngành khảo cứu và khuyến nông rất cần thiết để đảm bảo kết quả tốt trong lĩnh vực này. Nếu có điều kiện, sự phân tích đất đai và lá cây để xác định tình trạng dinh dưỡng của đất và cây trước khi áp dụng phân lá là điều cần thiết. Sau đó cần chú trọng đến các yếu tố sau đây: 

- Loại hoa màu 

- Chọn đúng loại phân và nồng độ chính xác 

- Xịt phân bón lá đúng lúc cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây (như nêu trên). 

- Xịt phân lá đúng chỗ và đồng đều 

- Môi trường và khí hậu thuận lợi xịt phân bón lá: có ánh sáng, không gió, không mưa, nhiệt độ trung bình và ẩm độ đất thiếu (khí hậu khô) để sự hấp thụ phân vào lá và chuyển vị trong cây được hữu hiệu. 

Kết luận

Phân bón lá, theo lý thuyết, là loại phân lý tưởng trong ngành nông nghiệp vì độ hiệu quả cao nhất, nhưng đòi hỏi người dùng phải có sự hiểu biết tối thiểu để thu được lợi tức kinh tế cao. Nên nhớ rằng phân bón lá chỉ có thể làm thỏa mãn một phần các chất dinh dưỡng (N, P, K và Ca) của cây mà thôi và không thể thay thế hoàn toàn nhu cầu về các chất này được. Vì vậy, phân bón lá chỉ có thể làm quân bình chất dinh dưỡng của cây, chữa trị được vài vấn đề về bệnh sinh lý của cây, chống chịu thời tiết bất thường như hạn hán, giúp cây đơm bông kết trái, hột mỹ mãn hoặc sớm muộn theo ý muốn, giúp cho hệ thống rễ cây hấp thụ chất dinh dưỡng nhiều hơn và cải thiện năng suất cùng chất lượng. 

Nguồn: Phụ san Khoa học phổ thông, Số 737,1997