Sóng thần - Bàn tay vô hình của đại dương

Tâm chấn của trận động đất nằm trên vùng biển phía tây bắc đảo Sumatra Indonesia . Tưởng chừng một trận động đất ngoài biển sẽ không gây thiệt hại như những trận động đất trên đất liền mà ta thường thấy trước đây. Thế nhưng một bàn tay vô hình của biển cả đã mang tai họa từ đại dương vào những vùng ven biển Nam Á. Những cơn sóng thần cao từ 5 đến 10 mét đã quét sạch, cuốn trôi tất cả những gì có trên bờ biển nơi nó ập đến.

Sóng thần được hình thành khi xảy ra những trận động đất hoặc có sự dịch chuyển các mảng nền ở dưới đáy đại dương. Bề mặt đáy đại dương bị dao động nâng lên hạ xuống, hay nứt vỡ tạo ra sự dịch chuyển của một khối lượng nước cực lớn, và hình thành một con sóng lớn. Tất nhiên các bạn phải hiểu rằng con sóng này có quy mô đại dương, tức là nước ở cả đáy biển và mặt biển đều chuyển động với biên độ như đã nói ở trên là vào khoảng 1m. Nó khác hẳn với những con sóng thông thường khi chỉ có phần bề mặt của đại dương tham gia. Điều đó giải thích cho một năng lượng cực lớn của sóng thần.

T là lực căng dây,mlà mật độ khối lượng dài:m-rhd.

Lực căng dây có thể tính theo áp lực của cột nước lên một mặt phẳng tưởng tượng chắn ngang sợi dây. Phương trình vi phân cho áp lực này là:

Mô hình chính xác hơn sẽ cho ta kết quả:

Thay số ta thu được vận tốc này vào khoảng 700km/h.

Ta có thể kết luận được gì từ phương trình vận tốc truyền sóng? Khi càng vào gần bờ, độ sâu của biển càng giảm và vận tốc truyền sóng của giảm theo. Năng lượng của con sóng phụ thuộc vào cả vận tốc và biên độ. Năng lượng không thay đổi nhiều, vận tốc của sóng giảm đáng kể khi vào bờ khiến độ cao của sóng tăng vọt. Từ chỗ chỉ không quá 1m nâng lên đến 10m. Điều này cũng có thể giải thích theo cách khác. Khi con sóng tiến đến gần bờ, độ sâu giảm, nó chạm mạnh vào đáy biển đang dốc lên. Và xét một cách định tính sự chạm mạnh như vậy khiến con sống phải dâng cao lên. Ta có thể ước lượng độ cao của sóng khi vào bờ.

Năng lượng của sóng được tính theo công thức:

E =m.¦.n.A ²

trong đó Alà biên độ, còn tần số¦và năng lượng Eđều không đổi. Khi sóng tiến đến gần bờ ta phải có sự thay đổi trong công thức vận tốc sóng và mật độ dài vì biên độ không còn nhỏ so với bước sóng nữa. Khi đó:

Thay số A ₀= 0,5m h ₀= 4300m h = 10mÞA > 15m

Tất nhiên độ cao của sóng thần còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố hơn thế, như cường độ mạnh yếu của chấn động, sự mất mát năng lượng sóng trên quãng đường cả nghìn cây số... Những con sóng thần lớn có độ cao trên 20m. Con sóng cao nhất đã từng biết đến là con sóng thần tàn phá đảo Isigaki, Nhật Bản năm 1971, cao đến... 85m. Trong đợt sóng thần gần đây rất may cho chúng ta là các con sóng không quá lớn, chỉ cao không đến 20m.

Sóng thần chủ yếu xuất hiện ở vùng ven bờ Thái Bình Dương, vì như chúng ta biết dưới đáy Thái Bình Dương là nơi tiếp giáp của nhiều mảng nền cấu tạo nên vỏ trái đất. Tuy biết là như vậy nhưng cho đến nay thực sự không có bất kì phương pháp nào để dự báo trước được sóng thần. Dù biết là có động đất nhưng cũng không thể biết được sóng sẽ tràn đến vùng bờ biển nào. Như đã nói ở trên ngay cả thuyền ngoài biển cũng không thể nhận ra sóng thần.

Mong rằng trong tương lai không xa sẽ có những phương tiện khoa học kỹ thuật tinh vi hơn để dự báo được sóng thần, giảm bớt thảm họa cho nhân loại.