Sống chung với “thuốc”

Bóng ma bệnh tật

Chúng tôi tìm về xã Nghĩa Trung (Nghĩa Đàn) đúng vào những ngày thời tiết bắt đầu nóng nực. Đây cũng là thời điểm mà 202 hộ dân, 968 nhân khẩu sống trên các vùng kho hoặc cạnh kho thuốc BVTV trước đây phải hứng chịu mùi thuốc bốc lên nồng nặc. Ông Võ Văn Việt, người mà có nhà nằm trên nền kho thuốc cho biết: “Những ngày thời tiết thay đổi, đặc biệt là mùa hè nắng nóng là lúc mùi thuốc bốc lên “nặng” nhất. Hàng chục năm qua chúng tôi vẫn phải chịu đựng sống trong tình trạng này, dù đã kêu cứu khắp nơi”.

Ông Việt sinh được 3 người con. Nhưng vừa đến tuổi trưởng thành, các con ông bị bệnh rất khó hiểu. Cháu lớn 16 tuổi tự dưng mắt không nhìn thấy nữa, cháu thứ hai 14 tuổi đau nhức toàn thân rồi không thể đi lại, cháu thứ ba cũng nổi u nhọt khắp mình mẩy. Các con bị bệnh khiến lao đao nhiều phen vậy mà nỗi ám ảnh bệnh viện vẫn chưa buông tha. 10 năm qua, vợ ông mắc bệnh đau dây thần kinh không sao chữa khỏi được. Còn ông cũng nổi một cái u to bằng bàn tay ở hông, trái nắng trở trời là ông bị đau buốt.

Anh Võ Văn Trung và đứa con út 6 tuổi vẫn chưa biết đi

Ở xã Nghĩa Trung có nhiều gia đình rơi vào hoàn cảnh giống như gia đình ông Việt, ông Trung. Chị Nguyễn Thị Linh đã bốn lần sinh con nhưng chỉ hai cháu sống, hai cháu mất sau khi sinh. Hai đứa nhỏ sống được nhưng ốm quặt ốm quẹo, hàng ngày uống thuốc nhiều hơn ăn cơm. “Vợ chồng tui cũng thường xuyên mắc bệnh đau đầu, nhà có bao nhiêu của nả là dành tiền mua thuốc chữa bệnh cho cả nhà hết” - Chị Linh buồn rầu.

Vượt chuẩn cho phép đến 20.500 lần

Được biết từ năm 1962 - 1980 tại xóm 1, xóm 2 xã Nghĩa Trung là nơi làm việc của bệnh viện Lao, bệnh viện Dã chiến và bệnh viện hữu nghị Nghĩa Đàn. Trong vùng có 5 địa điểm kho chứa thuốc BVTV của các bệnh viện, phân bố trong phạm vi chiều dài 600 m, chiều rộng 250 m đều thuộc vùng dân cư sống xen kẽ. Khi các bệnh viện chuyển đi cũng là thời điểm các kho dự trữ bị sập, dột nát, thuốc BVTV tồn trong các kho bị bục vỡ trộn lẫn vào trong đất và các nguồn nước. Một số kho có lượng thuốc BVTV lớn được dân ở đây chôn vùi xuống 2 giếng nước. Hiện tại một số vùng đất là nền móng của kho và các khu vực xung quanh các kho vẫn còn có những cục màu trắng có mùi DDT rất nặng. Kết quả lấy mẫu phân tích của chi cục Bảo vệ thực vật Nghệ An cho thấy tồn dư thuốc BVTV trong đất, bùn và nguồn nước tại Nghĩa Trung đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép 443 đến 20.500 lần, nay đã phát tán rộng trên 100.000 m ².

Do địa hình của xóm 1, xóm 2 có độ dốc lớn, khi trời mưa các dòng chảy từ các nguồn đều chảy tràn qua các kho và nhà ở của dân rồi đổ về các con mương sát đường đi của xóm. Trong quá trình san lấp các nền kho, nhiều người dân đã lấy đất ở đây để lắp đường giao thông xóm. Đây là nguy cơ làm cho thuốc và đất bị nhiễm thuốc BVTV có điều kiện lan toả, phát tán ra diện rộng hơn, thậm chí thuốc DDT còn lẫn trong đất canh tác trong vườn của nhiều gia đình.

“Hãy sớm cứu dân”

Trước những chứng cứ đã ba năm rõ mười, người dân nơi đây đã làm đơn kiến nghị đến các cơ quan chức năng mong muốn được di dời ra khỏi vùng đất bị nhiễm thuốc BVTV. Đầu năm 2006, UBND tỉnh, Sở tài nguyên môi trường Nghệ An đã giao cho Chi cục bảo vệ thực vật Nghệ An tiến hành nghiên cứu. Bà Nguyễn Thị Đào, Chi cục phó Chi cục Bảo vệ thực vật Nghệ An chính là tác giả của những nghiên cứu mới nhất về hai vùng Nghi Trung - Nghĩa Đàn và Đống Thành - Yên Thành. Kết quả phân tích các mẫu đất, nước… cho thấy hai vùng trên đã bị ô nhiễm nặng. Bà Đào đã trực tiếp làm đơn kiến nghị gửi đến UBND tỉnh Nghệ An, các cơ quan chức năng với lời khẩn cầu “Hãy sớm cứu dân”. Bà Đào đề nghị: “Cần di dời ngay toàn bộ các hộ nhà dân sống trong vùng kho đến định cư địa điểm mới không bị ô nhiễm, tránh những điều đáng tiếc có thể xảy ra”. Đây cũng là mong muốn thiết tha của những người dân sống trong những khu vực bị nhiễm thuốc BVTV.

Ông Võ Văn Hồng- Trưởng phòng quản lý môi trường - Sở TNMT tỉnh Nghệ An:

Di dời ngay dân khỏi vùng ô nhiễm

Do trước đây không có ý thức về sự nguy hiểm của thuốc BVTV, kho xưởng xây dựng tam bợ, thuốc dễ dàng ngấm xuống hệ thống nước ngầm. Khi các kho chuyển đi lượng thuốc tồn nhiều mà không có phương hướng giải quyết. Quá trình xây dựng đường sá, nhà cửa làm cho rất nhiều thuốc BVTV phân tán và gây ô nhiễm trên diện rộng. Để khắc phục nhanh thì rất tốn kém, còn việc trồng cây xanh và xây dựng tường bao quanh khu vực ô nhiễm như hiện nay phải mất hàng chục năm. Theo tôi việc di dời dân ra khỏi vùng ô nhiễm cần phải làm ngay, không còn cách nào khác.

12 điểm báo động

Ở Nghệ An có đến 12 địa điểm được Chi cục bảo vệ thực vật Nghệ An liệt vào mức báo động, trong đó nổi cộm nhất là xã Nghĩa Trung - Nghĩa Đàn. Thị trấn Nam Đàn, xóm Hồng Kỳ, Vũ Kỳ và Đồng Thành (Yên Thành). Tại khối Mai Hắc Đế - trị trấn Nam Đàn, thời gian gần đây kho thuốc BVTV bốc mùi quá nựng. Ngày 28/3/2007. UBND huyện buộc phải chỉ đạo cho đơn vị bộ đội đóng trên địa bàn tiến hành “khai quật” kho thuốc. Thật khủng khiếp là phát hiện vẫn còn 6 tấn thuốc BVTV dưới đất. Giải pháp trước mắt vẫn để số thuốc tại chỗ và xây lại kho, bịt kín mọi hướng, tuy nhiện hiện tại quanh khu vực kho mùi thuốc bốc lên rất khó chịu.

Nguồn: Khoa học & đời sống, số 29, 12/4/2007, tr.16