Sản xuất rau an toàn không dùng đất
Tại nhà trưng bày của Khoa Nông học, ai đến thăm cũng ngạc nhiên vì cách trồng rau đơn giản đến kỳ lạ. Các loại rau muống, xà lách, rau thơm,... xanh mơn mởn được trồng trên những giá phẳng rộng 1 đến 2 m2, cái thì đặt theo mặt bằng, cái thì thoai thoải nghiêng tạo tư thế như đất ở sườn đồi. Những chiếc giá đơn giản, khá gọn nhẹ và có thể di chuyển khiến người ta liên tưởng và ví nó như chiếc “vườn treo”.
Phần trên của “vườn treo” là miếng nhựa xốp có khoét nhiều lỗ nhỏ để làm hốc trồng cây. Phía dưới đáy được làm bằng vật liệu có khả năng giữ cho nước có pha dung dịch nuôi cây (phân bón đa vi lượng) không bị thấm như nhựa, tôn lá hay fibrô ximăng. Riêng với “vườn treo” ở tư thế dốc thì ở phía thấp cần có dụng cụ hứng nước và đem tưới trở lại bằng phương pháp thủ công hoặc hoàn lưu bằng máy nếu có điều kiện.
Theo TS. An, thực ra khi áp dụng ở Việt Nam, ông và các đồng sự đã “Việt hoá” rất nhiều cho phù hợp với điều kiện kinh tế ở nước ta và cũng dễ để bà con nhân rộng mô hình. “Công nghệ sản xuất rau sạch trong nhà kính ở Mỹ rất “hoành tráng”, riêng hệ thống tưới nhỏ giọt đã lên tới mấy chục nghìn USD, chưa kể chi phí cho nhà kính, giá thể. Vì vậy, khi áp dụng ở Việt Nam , chúng tôi đã sử dụng những vật dụng dễ kiếm như hộp xốp, hộp nhựa để làm giá thể, hay nói cách khác là tạo “vườn” cho cây. Còn “đất” để cây phát triển là 10 nguyên tố đa vi lượng (những chất tối cần thiết cho sự sinh trưởng của cây) hoà cùng với nguồn nước sạch. Như vậy, chi phí đã giảm đi nhiều lần (khoảng 30 - 35 triệu đồng/ha nhà lưới)” - ông An cho biết.
Theo nhiều chuyên gia, công nghệ này phù hợp để sản xuất công nghiệp hướng đến xuất khẩu. Vì người trồng rau quả có thể hoàn toàn kiểm soát được chất lượng, không để cho rau quả bị nhiễm kim loại nặng và các độc tố khác so với phương pháp trồng trên đất. Theo ông An: “Nếu bà con trồng trên mảnh đất bị ô nhiễm, sử dụng nguồn nước không sạch thì chắc chắn sẽ cho ra sản phẩm không an toàn. Chính vì vậy, trong các mẫu xét nghiệm rau của Hà Nội thời gian qua mới có hàm lượng thuốc bảo vệ thực vật, hàm lượng kim loại nặng và các độc tố khác còn tồn dư trong rau rất nhiều. Hơn thế nữa, việc dùng phân bón, thuốc trừ sâu quá tuỳ tiện còn khiến cho sản phẩm tuy “đẹp” nhưng không “sạch”. Còn trồng trong nhà lưới, trên giá thể, cây trồng sẽ không phải sống chung với những chất độc có sẵn trong đất và nguồn nước nên rất an toàn. Qua kiểm định các mẫu phân tích được lấy ngẫu nhiên trong vườn treo, các kết quả đều dưới mức cho phép”.
Ngoài ra, trồng rau trong nhà lưới còn giúp bà con chủ động được thời vụ. Rau xà lách nếu trồng theo phương pháp truyền thống thì chỉ được 2 vụ/năm nhưng nếu theo công nghệ mới không dùng đất có thể trồng được quanh năm. Dưa chuột, trồng theo cách truyền thống được 2 vụ/năm, phương pháp mới được 4 vụ/năm; chưa kể chất lượng mẫu mã và năng suất cao gấp 4 - 5 lần so với phương pháp cũ.
Công nghệ này có phạm vi ứng dụng khá rộng rãi. Nó có thể dùng cho cơ sở trồng rau quả quy mô lớn, có mái che hay ngoài trời, hay áp dụng cho từng hộ gia đình, thậm chí ngay trên ban công, sân thượng của các khu nhà cao tầng ở đô thị. Đặc biệt, với những nơi có điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho việc trồng trọt như đảo Trường Sa, đồn biên phòng, công nghệ này sẽ mở ra khả năng tốt để khắc phục tình trạng thiếu rau quả trong bữa ăn hàng ngày. Hiện đã có nhiều cơ sở sản xuất, công ty kinh doanh chế biến hoa quả đặt hàng TS. An chuyển giao công nghệ.
Trong khi vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm đang còn rất “nóng” cùng với lo ngại của người tiêu dùng khi phải dùng sản phẩm không đảm bảo chất lượng thì mô hình trồng rau không đất của Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội là hướng mở để có sản phẩm rau sạch thực sự. Đây cũng là một trong những cách để nâng cao giá trị xuất khẩu của nông sản Việt Nam .
