Rừng Côn Đảo gần 300 năm trước – qua bức thư của một giáo sĩ Pháp

Tôi hy vọng đức cha sẽ vui lòng khi tôi kể về những điều tôi trông thấy và học hỏi được ở Poulo – Condor cũng như trên một vùng đất thuộc châu Á này.

Poulo – Condor (xin xem bản đồ gửi kèm) là một quần đảo cách đất liền khoảng 15 – 20 dặm, gồm khoảng 8 – 10 hòn đảo nhỏ, hòn đảo lớn nhất dài khoảng 4 dặm. Đây cũng là hòn đảo duy nhất có cư dân, và có lẽ cũng chỉ có mỗi một làng trên khoảng đất bằng phẳng duy nhất của đảo này.

Nhà cửa của cư dân trên đảo chỉ kết bằng những cây tre theo nhiều kiểu dáng, mái lợp bằng cỏ tranh dài mọc ở ven bờ các con suối. Các túp lều này không có cửa ra vào, cũng chẳng có cửa sổ, chỉ để trống một phía để đi ra đi vào và lấy ánh sáng ban ngày. Nền đất ở phía này được đắp cao thêm mấy tấc để chống ẩm thấp. Ban đêm, các gia súc được nhốt ở phía dưới lều, mùi hôi thối xông lên nhưng chủ nhân chẳng hề bận tâm.

Chủ nhân tiếp khách trên sàn trải chiếu ở phía cuối túp lều với thái độ rất dịu dàng, nhã nhặn và bao giờ cũng mang trầu, cau và ống điếu hút thuốc ra mời khách. Về y phục, cư dân trên đảo hầu như chỉ ở trần, nhưng trong những dịp tế lễ thì họ ăn mặc chỉnh tề, một số ăn mặc rất sạch sẽ. Những hàm răng nhuộm đen nhánh là những hàm rang đẹp nhất, cho nên họ rất quan tâm việc nhuộm răng đen. Họ để tóc dài, tôi đã trông thấy nhiều người để tóc dài quá đầu gối…

Trên đảo Poulo – Condor rất ít ruộng lúa, nương khoai, nhưng có một giống thơm (dứa) rất ngon. Nhiều loại cây quý mọc đầy thành rừng trên các triền núi, có thể dùng để chế tác đủ thứ, kể cả dùng làm cột buồn cho tàu bè đi biển.

Có một loài cây mọc rất phổ biến trên đảo, được cư dân khai thác chất nhựa trong cây để làm đuốc thắp sáng. Người ta đục vào thân để tạo thành một hốc rộng và sâu. Hằng năm, vào thời điểm thích hợp, người ta đốt lửa trong các hốc này, hơi nóng làm nhựa cây tan chảy xuống đáy hốc. Tiếp đó, người ta dùng những mảnh gỗ rất mỏng nhúng vào nhựa cây, bó lại bằng những lá cây dài rồi đem phơi khô. Khi đốt lên, mỗi bó đuốc như vậy có thể thắp sáng cả một gian nhà, đồng thời cũng toả khói mù mịt.

Nhưng có lẽ không có thứ gì phổ biến ở Poulo – Condor bằng quả cau và lá trầu. Người nào cũng mang theo bên mình chiếc túi nhỏ đựng trầu cau và nhai bỏm bẻm suốt ngày.

Trên đảo rất hiếm các loại thú săn ngoại trừ những đàn gà rừng và chim cu cườm (ramier), ngược lại các loài rắng, nhất là rắn mối (lézard) thì nhiều vô kể. Người ta đã giết được một con rắn chiều dài 22 pieds (tương đương 6m50) và nhiều con rắn mối dài 7 – 8 pieds (tương đương 2m đến 2m50).

Hai con vật kỳ lạ nhất của Poulo – Condor là con rắn mối biết bay và con sóc biết bay (tôi xin phác hoạ hai con vật kèm theo thư này để đức Cha có một ý niệm cụ thể). Con rắn mối biết bay chỉ dài khoảng 7 – 8 pouces (tương đương 20 cm), con sóc biết bay thì cũng tương tự, những con sóc đều có những đôi cánh ngắn dọc theo lưng, từ hai chân trước đến hai chân sau. Lông cánh của con sóc vừa nhẵn và mịn. Đôi cánh của con rắn mối thì chỉ là một màng mỏng, nó có thể bay từ cây này sang cây khác trong khoảng 20 – 30 bước chân. Con rắn mối còn có một điều rất đặc biệt là phía dưới đầu rắn mối có một cái túi phồng lên, nhất là khi rắn đang bay, xem hình vẽ dưới đây.

Về phong tục, tập quán, cư dân trên đảo Poulo - Condor chịu ảnh hưởng của cả hai nền văn hoá Ấn Độ và Trung Hoa. Họ cũng tin ở thuyết luân hồi như người Ấn, nhưng họ không kiêng ăn thịt các loài động vật. Họ đặc biệt sùng bái con ngựa, con voi và vẽ nhiều hình voi, ngựa để trang trí nhà cửa. Điều họ mơ ước nhất là sau khi chết, linh hồn họ được nhập vào con voi hoặc con ngựa. Họ coi Khổng Tử là nhà bác học đầu tiên của vũ trụ. Suốt đời họ thờ phụng tổ tiên, và những nhân vật đặc sắc của dân tộc mình. Họ đặt rất nhiều bệ thờ trong nhà và ở nhiều nơi khác. Bệ thờ linh thiêng nhất được đặt ở một nơi công cộng với nhiều đèn nến, hương hoa… Sau những lễ hội lớn là một bữa cơm chung, họ uống rượu thật say (rượu nấu từ gạo), rồi nhảy múa, diễn hề… đôi khi cũng có cãi lộn và đánh nhau.

Sau 9 tháng sống ở Poulo – Condor, ngày 1 – 6 – 1722, tàu chúng tôi nhổ neo và dong buồn đi Trung Hoa. Hải trình trước mắt là 300 dặm, tàu chạy trong khoảng 8 đến 10 ngày…