Rối loạn chuyển hóa mỡ

Bệnh do thừa chất béo

Trong máu có nhiều loại mỡ khác nhau (gọi chung là lipít) nhưng đáng lưu ý là hai dạng chính: cholesterol và triglycerid. Khi rối loạn chuyển hóa mỡ (tăng thành phần mỡ gây hại, giảm thành phần mỡ có lợi bảo vệ cơ thể), chất béo thừa trong máu sẽ gây nên cặn đóng trên thành động mạch, làm cho lòng huyết quản dần hẹp lại dẫn đến xơ vữa động mạch, hoặc tình trạng huyết khối làm tắc mạch... Từ đó, sinh bệnh lý ở tim - mạch vành (thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim). Nếu xảy ra ở não thì gọi là tai biến mạch máu não (đột quỵ, nhũn não, xuất huyết não).

Sự chuyển hóa lipít trong cơ thể diễn ra theo hai chu trình. Trong chu trình ngoại sinh, cholesterol và triglyceride được đưa từ ngoài vào thông qua đường ăn uống. Sau khi được hấp thu ở ruột dưới dạng các hạt nhỏ gọi là chylomicron, triglyceride và cholesterol được đưa đến mô cơ, mô cơ sẽ tiêu thụ hay tích trữ một phần; lúc này triglyceride giảm nhờ men (enzyme) lipoproteine lipase biến thành axit béo để chuyển thành năng lượng, phần còn lại vận chuyển đến gan tham gia tiếp vào chu trình nội sinh. Khi ăn nhiều thực phẩm chứa nhiều cholesterol và chất béo no (mỡ động vật), cholesterol máu sẽ tăng.

Nên điều chỉnh chế độ ăn

Để biến có bị chứng có tăng lipít máu hay không, cần phải xét nghiệm máu để xác định các thành phần cholesterol toàn phần, trigyceride, cholesterol. Phụ nữ tuổi mãn kinh dễ tăng lipít máu do các hormon sinh dục nữ estrogen không còn tiết ra để làm giảm cholesterol xấu và tăng cholesterol tốt. Với người ít vận động dẫn đến béo phì, lại hút thuốc lá thì nguy cơ làm giảm cholesterol tốt là không tránh khỏi. Do vậy, cần thường xuyên tập thể dục, có chế độ ăn uống thích hợp để giảm cân. Các trường hợp tắc mật do bệnh ở gan, bệnh tiểu đường không điều trị sẽ làm hàm lượng cholesterol máu tăng cao.

Nếu mắc chứng tăng lipit máu có thể thực hiện chế độ dinh dưỡng hợp lý: ăn nhiều rau quả, đậu phụ, dầu thực vật như dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu vừng..., tránh ăn các mỡ động vật và các chất béo no, không hút thuốc lá, uống rượu, bia; không ăn các tạng phủ động vật như tim, gan, lòng lợn, óc động vật... vì chúng có tác dụng làm tăng cholesterol ngoại sinh dẫn đến thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng cholesterol xấu. Nhưng có thể ăn trứng gì vì trong lòng đỏ trứng gà chứa nhiều lecithin có tác dụng điều hòa chuyển hóa cholesterol trong cơ thể (hàng tuần, có thể ăn 2 – 3 quả trứng gà). Uống nước chè xanh cũng có tác dụng tốt. Tập thể dục phù hợp với sức khỏe cũng có thể làm lui bệnh. Việc dùng thuốc hạ lipít máu phải có sự khám xét, chẩn đoán bệnh của bác sĩ, hướng dẫn cụ thể dùng thuốc gì, liều lượng ra sao, khi nào thì ngừng thuốc... Như vậy mới hiệu quả và tránh được những tai biến đáng tiếc chỉ vì tùy tiện không hiểu biết.

Nguồn: Báo KH&ĐS, số 81 (2008), 5/9/2007